CR газы: қорғау мақсатында қолданылатын күшті дәмдеуші зат. Әсері CS газынан екі есе күшті, теріде күйдіру мен ауырсыну тудырады. Қауіпсіздік туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
CR газы немесе дибензоксазепин (химиялық атауы дибенз[b,f][1,4]оксазепин) – әрекетке қабілетсіз ететін және көз жасын шығарушы зат. CR британдық Қорғаныс министрлігі 1950-ші жылдардың соңы мен 1960-шы жылдардың басында тәртіпсіздікті бақылауға арналған зат ретінде әзірледі. Портон Даун зертханасының бір есебінде оған қатысуды «көзі байлаған күйде, қызылшаның жанында жатқандай» деп сипаттаған, содан бері ол «өрт газы» деген лақап атқа ие болды. CR газының әсері CS газына (o-хлорбензилиденмалононитрилге) өте ұқсас, бірақ екі есе күшті, тіпті екеуінің құрылымдық ұқсастығы шамалы болса да. Мысалы, 2 мг құрғақ CR 10 минут ішінде терінің қызаруына себеп болады, 5 мг күйдіру мен эритремияны және күшті ауырсынуды тудырады. Су, әдетте, CR-дың теріге тигізетін әсерін күшейтеді. CR аэрозольдары 0,2 мкг/л концентрацияда тітіркендіреді, ал 3 мкг/л концентрацияда төзбеуге айналады. CR-дың ауа арқылы ингаляциясы 350 мг·мин/л құрайды.
CR gas or dibenzoxazepine (chemical name dibenz[b,f][1,4]oxazepine, is an incapacitating agent and a lachrymatory agent. CR was developed by the British Ministry of Defence as a riot control agent in the late 1950s and early 1960s. A report from the Porton Down laboratories described exposure as "like being thrown blindfolded into a bed of stinging nettles", and it earned the nickname "firegas". In its effects, CR gas is very similar to CS gas (o chlorobenzylidene malononitrile), but twice as potent, even though there is little structural resemblance between the two. For example, 2 mg of dry CR causes skin redness in 10 min, 5 mg causes burning and erythremia, and strong pain. Water usually amplifies the pain effect of CR on skin. CR aerosols cause irritation at concentrations of 0.2 mcg/L, becoming intolerable at 3 mcg/L. The of CR through air inhalation 350 mg·min/L.
Физикалық қасиеттері мен орналасуы
CR - дәмді иісі бар ашық сары кристалды қатты зат. Ол суда аз еруге қабілетті және суда ыдырамайды. CR көбінесе пропиленгликоль негізіндегі сұйықтықтағы суспензия түрінде, микробөлшекті қатты зат ретінде ұсынылады. Көптеген атауына қарамастан, ол газ емес, бөлме температурасында қатты зат болып табылады. Типикалық антипсихотикалық препарат локсапинде дибенз[b,f][1,4]оксазепин тобы кездеседі, бірақ CR-ден өзгеше, локсапин реакцияға түспейді және тітіркендірмейді. CR алғаш рет 1962 жылы синтезделген. CR аэрозоль түрінде немесе судағы ерітінді ретінде қолданылуы мүмкін, сондықтан оны су шашуға арналған құралдарда, түтін гранаталарында немесе қолға ұсталатын спрей баллондарында пайдалануға болады. Түтін жасау үшін ол әдетте LACR канистрларында атылады, олар қызып, тұрақты жылдамдықпен аэрозоль бұлтын шығарады.
CR is a pale yellow crystalline solid with a spicy odor. It is slightly soluble in water and does not degrade in it. CR is usually presented as a microparticulate solid, in the form of suspension in a propylene glycol based liquid. Contrary to its common name, it is not a gas but a solid at room temperature. The dibenz[b,f][1,4]oxazepine moiety is present in the typical antipsychotic drug loxapine, but, unlike CR, loxapine is not reactive and is not an irritant. CR was first synthesised in 1962. CR can be delivered either as an aerosol or a solution in water, making it able to be used in water cannons, smoke grenades, or handheld spray cans. For smoke it is usually fired in canisters (LACR) that heat up, producing an aerosol cloud at a steady rate.
Әсерлер
CR газы - TRPA1 каналын белсендіру арқылы әсер ететін көз жасы шығаратын агент (LA). Оның әсері CS газынан шамамен 6-10 есе күшті. CR қатты тері тітіркенуін, әсіресе ылғалды аймақтардың маңында; көз бұлшықтарының құрысуын (блефароспазм), уақытша соқырлықты; және жөтелді, демікпе мен үрейді тудырады. Ол дереу қабілетсіздікке әкелуге қабілетті. Ол күдікті канцероген. Ол улы, бірақ жұту және әсер ету арқылы CS газынан азырақ. Дегенмен, ол көп мөлшерде өлімге себеп болуы мүмкін. Желдетілмейтін кеңістікте адам бірнеше минут ішінде өлімге әкелетін дозаны демдеуі мүмкін. Өлім тұншығу және өкпе ісігінен болады. CR әсері ұзақ мерзімді және тұрақты. CR, әсіресе кеуекті беттерде 60 күнге дейін сақталуы мүмкін.
CR gas is a lachrymatory agent (LA), exerting its effects through activation of the TRPA1 channel. Its effects are approximately 6 to 10 times more powerful than those of CS gas. CR causes intense skin irritation, in particular around moist areas; blepharospasm, causing temporary blindness; and coughing, gasping for breath, and panic. It is capable of causing immediate incapacitation. It is a suspected carcinogen. It is toxic, but less so than CS gas, by ingestion and exposure. However, it can be lethal in large quantities. In a poorly ventilated space, an individual may inhale a lethal dose within minutes. Death is caused by asphyxiation and pulmonary edema. The effect of CR is long term and persistent. CR can persist on surfaces, especially porous ones, for up to 60 days.
Емдеу
CS көп мөлшерде сумен залалсыздандырылса да, суды қолдану CR әсерін нашарлатуы мүмкін. CR газымен ластанған тері, ластанудан кейін 48 сағатқа дейін сумен жанасқанда қатты ауыру сезіміне шалдығуы мүмкін.
While CS can be decontaminated with a large amount of water, use of water may exacerbate the effects of CR. Skin contaminated with CR gas may become extremely painful in contact with water for up to 48 hours after contamination.
Мысыр
2011 жылы Мысырдағы әскери үкіметке қарсы наразылықтар кезінде Мысыр қауіпсіздік күштері, көбінесе қолданылатын, аз зиян келтіретін CS газынан өзге, CR газын да қолданды деген күдік туды. Бір наразылықшы бұл газдың әсерінен "көздерің шығып кететіндей сезімде болдым, содан кейін тыныс алу қиындады және көру қабілетімді жоғалттым" деді. Мысырлықтар CR газының теріге тигізген зиянды әсерлерін емдеу үшін ашытқыны пайдаланды. Мұхаммед Эль-Барадей Twitter желісінде "Тахрир алаңында жүйкелік әсер ететін газ қолданылып жатыр" деп хабарлады. Египеттік журналист Фарида Хелмидің сөзіне қарағанда, адам құқықтары жөніндегі ұйымдар наразылықтарда "әдетте полиция күштері көпшілікті тарату үшін қолданатын CS жас ағызу газын" ғана анықтады. Human Rights Watch мәліметінше, Мысырдың CR газын қолданғаны туралы мәлімдемелер расталмады.
During the 2011 protests against the military government in Egypt, Egyptian security forces allegedly used CR gas in addition to the more commonly used, less debilitating CS gas. One protester described the gas as making him feel "as if your eyes are about to fall out; then you have trouble breathing, and you lose your sight". Egyptians used yeast as a treatment for CR side effects on skin. Mohammed ElBaradei also confirmed via Twitter that "tear gas with [a] nerve agent" is being used in Tahrir Square. The only gas that has been identified by human rights organizations in protests "is CS tear gas, typically used by police forces to disperse crowds," stated Egyptian journalist Farida Helmy. Egyptian use of CR gas has not been corroborated according to Human Rights Watch.
Франция
2018 жылдың сәуірінде Нотр-Дам-де-Ландес аймағында әуежай жобасына қарсы наразылық білдірген адамдар француз полициясы мен әскері CR газын қолданды деген күдікпен жүр.
People occupying an area in Notre Dame des Landes against an airport project suspect the use of CR gas by French Police and Army in April 2018.
Солтүстік Ирландия
Ол 1973 жылы полиция және әскерлік жабдықтарда, су шашырату құралдарына қосымша ретінде және аэрозольді баллоншаларда қолданыла бастады, және кемінде 1981 жылға дейін де солай болды. Бұған қоса, қазіргі кезде Ұлыбритания Қорғаныс министрлігінің Лондондағы Ұлттық мұрағаттағы құжаттарында сақталған, жарияланған британдық әскери құжаттар Британдық армияның Солтүстік Ирландияда CR газын қолданғанын көрсетеді.
It started being available in police and army supplies, as a water cannon additive and as spray cans, in 1973 and was at least still so in 1981. Additionally, there are British military documents now declassified and in the public domain held in the records of the UK Ministry of Defence at the National Archives, London, that suggest that the British Army did deploy and use CR gas in Northern Ireland.
Филиппин
КР көз жасы ағызу газы сенатор Антонио Трилланес басқарған Макати қаласындағы бүлікті басу үшін қолданылды. Газ ғимаратының ішінде таратылды және ғимараттағы барлық адамдар, оның ішінде журналистер әсер етті.
CR tear gas was used in suppression of the mutiny in Makati that was led by Sen. Antonio Trillanes. The tear gas was fired in the building and all the people in the building including reporters were affected.
Оңтүстік Африка
1980 жылдардың соңында CR Оңтүстік Африкадағы қалашықтарда қолданылды. Ол адам өліміне, әсіресе балалардың қазасына себеп болды.
In the late 1980s, CR was used in the townships in South Africa. It caused some fatalities, in particular among children.
Шри-Ланка
2008 жылдың қыркүйегінде Шри-Ланканың Тамил жолбарыстары, Шри-Ланкадағы көтерісшіл топ, осы көтерісшілерді талқандау және жеңу мақсатымен шабуылға шыққан үкіметтік күштерге қарсы CR газын қолданды. Оның қолданылуы армияның ілгерілеуіне бөгет болды, бірақ соңында армияның олардың бекіністерін басып алуына толыққанды кедергі келтіре алмады. Бұл - көтерісшілердің CR газын қару ретінде пайдаланғанының алғашқы мысалдарының бірі.
The Tamil Tigers of Sri Lanka, an insurgent group in Sri Lanka used CR gas against government forces that were on an offensive to flush and defeat these insurgents during September 2008. Its use hindered the army's progress but ultimately proved ineffective in preventing the army from overrunning their positions. This is one of the first few cases of insurgents using CR gas as an insurgent weapon.
Түркия
2013 жылдың маусым айында Түркия үкіметіне қарсы өткен наразылықта Түркия полициясы Стамбулда наразыларға CR газы қолданды деген күдік туды. Мешіттегі жедел жәрдем станциясындағы дәрігерлер оны осылай анықтады.
In the June 2013 protest against the Turkish government, Turkish police allegedly used CR gas on protesters in Istanbul. Doctors in a makeshift first aid post in a Mosque judged it as such.
Украина
Украинада арнайы күштер CR газын наразылық білдірушілерге қарсы жиі қолданады. Газ "Кобра 1" спрейлі баллондар түрінде сақталады. Мысалы, газ Украина Тәуелсіздік күніне арналған демонстрацияда қолданылған (2011 жылғы 24 тамыз). Сондай-ақ, 2012 жылғы 3-4 шілдеде Киевте Тіл заңы жобасына қарсы демонстрациялар кезінде газдың кеңінен қолданылғаны құжатталған.
In Ukraine, CR gas is commonly used by special forces against demonstrators. Gas is packed in a form of spray cans "Cobra 1". For example, gas has been used on demonstration dedicated to Ukraine Independence Day (Aug 24 2011). Also massive gas usage has been documented during demonstrations against Language Law Draft at Kiev on Jul 3 4 2012.
Вьетнам
Хабарлама бойынша, АҚШ әскерлері Вьетнамда Вьетконгты ашыққа шығару үшін мыңдаған тонна CR газын қолданған. Солтүстік Вьетнам күштері де 1968 жылғы Хуэ шайқасы сияқты кейбір шайқастарда немесе 1972 жылғы Пасха шабуылы кезінде оны қолданды.
It has been reported that thousands of tons of CR gas were used by the U. S. forces in Vietnam to bring Viet Cong into the open. It was also used by the North Vietnamese forces in some battles like Hue in 1968 or during the Easter Offensive in 1972.