Кіріспе

Асимптотикалық пайда модельі (Розенстарк әдісі деп те аталады) – бұл асимптотикалық пайда қатынасы арқылы берілген теріс кері байланыс күшейткіштерінің пайдасын көрсетеді:

мұнда кіріс көзі өшірілген кездегі қайтарым қатынасы (бір жақты блоктардан тұратын жалғыз циклды жүйедегі циклдік пайданың теріс мәніне тең), G∞ – асимптотикалық пайда, ал G0 – тікелей тарату шамасы. Бұл формула пайдаға түсінік беруге көмектеседі және көбінесе күшейткіштің пайдасын тікелей есептеуден оңайырақ. 1-суретте асимптотикалық пайданы анықтайтын блок-схема көрсетілген. Асимптотикалық пайда қатынасын сигнал ағыны графигі түрінде де көрсетуге болады. 2-суретті қараңыз. Асимптотикалық пайда модельі – қосымша элемент теоремасының ерекше жағдайы. Пайда формуласының шектік жағдайларынан тікелей көрініп тұрғанындай, асимптотикалық G∞ пайдасы – қайтарым қатынасы шексіздікке жақындағандағы жүйенің пайдасы:

ал тікелей тарату шамасы G0 – қайтарым қатынасы нөлге тең болғандағы жүйенің пайдасы:

Артықшылықтар

Бұл модель пайдалы, себебі ол кері байланыс күшейткіштерін, оның ішінде жүктеме әсерлерін және күшейткіштер мен кері байланыс желілерінің екі жақты қасиеттерін толық сипаттайды. Кері байланыс күшейткіштері көбінесе қайтару қатынасы T бірліктен әлдеқайда үлкендеу етіп жобаланады. Мұндай жағдайда, тікелей берілу шамасы G0 кішкентай болғанда (көбінесе осылай болады), жүйенің күшейту коэффициенті G, асимптоталық күшейту коэффициенті G∞-ға шамамен тең болады. Асимптоталық күшейту коэффициенті (көбінесе) тізбектегі пассивті элементтердің ғана функциясы болып табылады және оны көбінесе қарап шығу арқылы табуға болады. Кері байланыс топологиясы (қатарлы-қатарлы, қатарлы-параллель және т.б.) алдын ала анықталуы міндетті емес, себебі талдау барлық жағдайларда бірдей.

Мысалдар

Асимптотикалық пайда формуласын қолданып, күшейтуді есептеу қадамдары екі теріс кері байланыс күшейткіші үшін төменде сипатталған. Бір транзисторлы мысал транзисторулы күшейткіште әдістің қағидасы қалай жұмыс істейтінін көрсетеді, ал екінші, екі транзисторлы мысал ток күшейткішін пайдаланып, күрделірек жағдайларға қатысты тәсілді көрсетеді.

Бір сатылы транзисторлы күшейткіш

3-суреттегі қарапайым ЕТҚ кері байланыс күшейткішін қарастырыңыз. Асимптотикалық күшейту моделін пайдаланып, осы тізбектің төмен жиілікті, ашық тізбекті, транзистома қарсылық күшейтуін G = vout / iin табу мақсатында. 4-суретте шағын сигналға эквивалентті схема көрсетілген, онда транзистор гибридтік π-моделімен алмастырылған.

Қайтару коэффициенті

Қайтару қатынасын T табудан бастау ең оңай, себебі G0 және G∞ пайданың шектік түрлері ретінде анықталады, T нөлге немесе шексіздікке ұмтылғанда. Бұл шектерді алу үшін T қандай параметрлерге тәуелді екенін білу керек. Бұл тізбекте тек бір тәуелді көз бар, сондықтан бастапқы нүкте ретінде осы көзбен байланысты қайтару қатынасы, қайтару қатынасы туралы мақалада сипатталғандай анықталады. Қайтару қатынасы 5-суретте көрсетілген. 5-суретте кіріс ток көзі нөлге теңестіріледі. Тәуелді көзді тізбектің шығыс жағынан алып тастап, оның қосқыштарын қысқа тұйықтау арқылы тізбектің шығыс жағы кірістен оқшауланады және кері байланыс тізбегі үзіледі. Сынақ тогы тәуелді көздің орнына қойылады. Содан кейін, сынақ тогымен тәуелді көзде туындаған кері ток анықталады. Қайтару қатынасы T = −ir / it арқылы есептеледі. Осы әдісті қолданып, RD rO-мен параллель екенін ескерсек, T былай анықталады:

мұнда жуықтау rO >> RD болғанда дәл болады. Бұл қатынас бойынша, егер өтімділік gm → 0 немесе ∞ болса, T → 0 немесе ∞ шектеріне жететіні анық.

Асимптотикалық пайда

Асимптотикалық күшейтім G∞ табу түсінік береді және көбінесе оны қарап шығу арқылы анықтауға болады. G∞ табу үшін gm → ∞ деп алып, нәтижедегі күшейтімді анықтаймыз. Дренаж тогы iD = gm vGS шекті болуы керек. Сондықтан, gm шексізге жақындағанда, vGS да нөлге жақындауы тиіс. Көз жерге қосылғандықтан, vGS = 0 болса, vG да 0-ге тең болады. vG = 0 және кіріс тогының бәрі Rf арқылы өтетінін (өйткені FET-тің кіріс кедергісі шексіз) ескерсек, шығыс кернеуі жай ғана −iin Rf болады. Осылайша, G∞ – транзисторды шексіз күшейтімге ие идеалды күшейткішпен, яғни нөлдік күшейткішпен алмастыру арқылы есептелген күшейтім.

Екі сатылы транзисторлы күшейткіш

6-суретте кері байланыс резисторы Rf бар екі транзисторлы күшейткіш көрсетілген. Бұл күшейткіш көбінесе шунт-қатарлы кері байланыс күшейткіші деп аталады және R2 резисторы шығыспен қатар келіп, шығыс тогын өлшейді, ал Rf кіріспен шунт (параллель) қосылып, кіріс тогынан азайтады деген тұжырымда талданады. Теріс кері байланыс күшейткіші туралы мақалаға және Мейер немесе Седраның еңбектеріне жүгініңіз. Яғни, күшейткіш ток бойынша кері байланыс қолданады. Көбінесе күшейткіште қандай кері байланыс түрі қолданылғаны нақты болмайды, ал асимптотикалық күшейту әдісінің артықшылығы/кемшілігі – схеманы түсінгенніңізге қарамастан жұмыс істейді. 6-суретте шығыс нүктесі көрсетілген, бірақ шығыс айнымалысының таңдалуы көрсетілмеген. Әрі қарай, шығыс айнымалысы күшейткіштің қысқаша тұйықталу тогы ретінде, яғни шығыс транзисторының коллекторлық тогы ретінде таңдалады. Шығысқа қатысты басқа нұсқалар кейінірек талқыланады. Асимптотикалық күшейту моделін іске асыру үшін кез келген транзисторға байланысты тәуелді көзді пайдалануға болады. Осы жерде бірінші транзистор таңдалады.

Жалпы пайда

Жоғарыда келтірілген өрнектерді асимптотикалық күшейту модельінің теңдеуіне қойып, жалпы күшейту шамасын G табуға болады. Алынған күшейту – қысқа тұйықталған жүктемедегі күшейткіштің тоқ күшейту коэффициенті.