Кіріспе

Оклахома штатының солтүстік-батысындағы Панхендл және бұрын ұйымдастырылмаған аумақ.

Оклахома Панхендл (бұрын No Man's Land, Public Land Strip, Neutral Strip, немесе Cimarron Territory деп аталатын) – АҚШ-тың Оклахома штатының ең солтүстік-батыс аймағындағы жарқын бөлік. Cimarron округі, Texas округі және Beaver округінен – батыстан шығысқа қарай құралған. АҚШ-тағы басқа да жарқын бөліктер сияқты, оның атауы табақ тұтқасының пішінімен ұқсас болғандықтан берілген. Оның ең ірі қаласы – Texas окруғының Guymon қаласы. Cimarron округінде орналасқан Black Mesa мемлекеттік паркі штаттағы ең биік нүкте. Басқа қызықты орындарға Beaver Dunes паркі, Optima көлі және Optima ұлттық жануарлар қоры кіреді. Оклахома Панхендл мемлекеттік университеті Guymon қаласынан он шақырым қашықтықта орналасқан. Палеоиндіандар бұл аймаққа шамамен б.з.д. 8450 жылы қоныстанған. Еуропалық отарлаушылар 16 ғасырда келгенге дейін аймақта американдық егіншілер тұрған. 1819 жылғы Адамс-Онис шартымен аймақ Жаңа Испанияның бөлігіне айналды, ол Луизиананы сатып алудың батыс шекарасын 100-ші меридианмен белгіледі. Мексиканың тәуелсіздік соғысының нәтижесінде 1821 жылы Панхендл Мексиканың бір бөлігіне айналды. Аймақ 1836 жылы құрылғаннан бастап 1846 жылы Техас АҚШ-тың құрамына кіргенге дейін Техас Республикасының бөлігі болды, содан кейін аймақ федералдық меншікке өтті. Аймақ Оклахома территориясына қосылды және Оклахома 1907 жылы штат мәртебесін алғанда үш округке бөлінді. 2020 жылғы АҚШ халық санауы бойынша, аймақта 28 729 адам тұрады, ал Texas округі – Оклахома штатындағы испаноязықты тұрғындар басымдығы бар жалғыз округ, олар округ халқының 48,1 пайызын құрайды. Оның экономикасы негізінен ауыл шаруашылығына негіделген, ал саяси сайлаулар Республикалық партияның пайдасына бұрылады.

География

Панхендл 166 миль (267 км) ұзындығы және 34 миль (55 км) ені бар, солтүстікте Канзас және Колорадомен 37° солтүстік ендікте, батыста Нью-Мексикомен 103° батыс бойламында, оңтүстікте Техаспен 36,5° солтүстік ендікте және шығыста Оклахома штатының қалған бөлігімен 100° батыс бойламында шектеседі. Аймақтың ең ірі қаласы – Гимон, ол Техас округінің орталығы болып табылады. Блэк-Меса, Оклахома штатының ең биік нүктесі, 4973 фут (1516 м) биіктікте Симарон округінде орналасқан. Панхендл Оклахомадағы шынайы Жоғары жазықтықтың көбін алып жатыр, бұл штаттың тек 100-ші меридианның батысында жатқан бөлігі, ол әдетте Мексика шығанағынан келген ылғалды ауаның батыс шегін белгілейді. Солтүстік Канада өзені Панхендл арқылы ағатын жерінде Бобр өзені немесе Бобр ағысы деп аталады. Оның жер ауданы 5686 шаршы миль (14 727 км²) және Оклахоманың жер ауданының 8,28 пайызын құрайды. Аймаққа Бобр өзені бойындағы құмды төбелерге ие Бобр төбелері паркі және Оптима ұлттық жануарлар қорығының орналасқан жері – Оптима көлі кіреді.

Тарих

Қазіргі Оклахома Панхандл жері мыңжылдықтар бойы адамдармен мекенделген. Аймақтағы палеоиндіандар Бобер өзені мәдени кешенінің бір бөлігі болды. Палео-индіандық тұрақ, Буль-Крик орны шамамен б.з.д. 8450 жылға, ал Баджер-Хоул орны шамамен б.з.д. 8400 жылға дейін соққан. Еуропалық саяхатшылар келгенге дейін Панхандл Оңтүстік жазықтықтардың тұрғындарына мекен болды. 1200–1500 жылдар аралығында Антилопа Крик кезеңін қоса, жартылай көшпелі Панхандл мәдениетінің халқы ауылдарда немесе жеке шаруашылықтарда үлкен тас плиткалар мен гипстен салынған үйлерде өмір сүрді. Олар егіншілікпен айналысып, жүгері мен Шығыс ауылшаруашылық кешенінен алынған жергілікті дақылдарды өсірді. Қазіргі Гуймон қаласының жанында МакГрат, Стампер және Екі әпке орны сияқты бірнеше Антилопа Крик кезеңіне жататын орны табылды. Санта-Фе жолының Симарон шабуы 1826 жылы Санта-Федегі мексикалықтар мен Сент-Луистағы американдықтар арасындағы сауда жолы құрылғаннан кейін көп ұзамай осы аймақтан өтті. Бұл жол Калифорниядағы алтын асыру кезінде кеңінен қолданылды. Қазіргі Бойз-Сити (Оклахома штаты) және Клейтон (Нью-Мексико штаты) қалаларының солтүстігінен бірнеше шақырым жерден өтіп, Санта-Феге қарай жалғасты. Техас 1845 жылы құлдар бар штат ретінде Одаққа қосылуға тырысқанда, АҚШ-тың федералды заңнамасы, Миссури келісіміне сүйене отырып, 36°30' солтүстік ендігінен солтүстікке қарай құлдықты тыйым салды. 1850 жылғы келісім бойынша Техас 36°30' ендігінен солтүстікке жатқан жерлерін бас тартып берді. 170 мильдік жолақ, «бейтарап жолақ» деп аталды, 1850 жылдан 1890 жылға дейін штатқа немесе аумақтық құрамына кірген жоқ. Ол ресми түрде «Мемлекеттік жер жолағы» деп аталды және көбінесе «Ешкімнің жері» деп аталды. 1850 жылғы келісім Нью-Мексиконың шығыс шегарасын 103-ші бойлыққа белгіледі, осылайша жолақтың батыс шегарасын анықтады. 1854 жылғы Канзас-Небраска заңы Канзас аумағының оңтүстік шегарасын 37-ші параллель ретінде белгіледі. Бұл «Ешкімнің жері» аймағының солтүстік шегарасы болды. Канзас 1861 жылы Одаққа қосылғанда, Канзас аумағының батыс бөлігі Колорадо аумағына берілді, бірақ «Ешкімнің жері» шегарасын өзгертпеді. 1886 жылы Ішкі істер министрі Л. К. К. Ламар бұл аймақты «жер басып алушылардың құқығы» бойынша мемлекеттік меншік деп жариялады. Жер әлі зерттелмеген, ал 1862 жылғы «Гомстед» заңына сәйкес, жерді ресми түрде игеру мүмкін болмады. Мыңдаған қоныс аударушылар өздерінің «құқықтарын» иелену үшін ағылып келді. Олар өздерінің жерлерін зерттеді және 1886 жылдың қыркүйегінде өзін-өзі басқару және өзін-өзі қорғау құқығына ие билікті құрды, оны Симарон аумағы деп атады. Индиана штатының сенаторы Дэниел Вурхис Конгреске аталған аумақты Канзасқа қосу туралы заң жобасын енгізді. Ол Сенатта да, Өкілдер палатасында да қабылданды, бірақ президент Гровер Кливленд оған қол қоймады. Сайланған кеңес жоспарланғандай жиналып, Оуэн Г. Чейсті президент етіп сайлады және толық кабинет құрды. Олар сондай-ақ қосымша заңдар қабылдап, жолақты бес округке (Бентон, Бовер, Пало Дуро, Оптима және Сансет), үш сенаторлық округке (әр округтен үш мүшемен) және жеті делегаттық округке (әр округтен екі мүшемен) бөлді. Бұл округтерден сайланған өкілдер ұсынылып отырған аумақтың заң шығарушы органы болуы керек еді. 1887 жылдың 8 қарашасында сайлау өтті, ал заң шығарушы орган 1887 жылдың 5 желтоқсанында алғаш рет жиналды. Чейз ұйымына қарсы шыққан топ жиналып, өз делегатын сайлап, Вашингтонға жіберді. Чейсті қабылдау туралы заң жобасы енгізілді, бірақ ол ешқашан дауысқа қойылған жоқ. Делегациялардың ешқайсысы да Конгрессті жаңа аумақты қабылдауға көндіре алмады. 1890 жылы Органикалық заңның қабылдануы Мемлекеттік жер жолағын жаңа Оклахома аумағына қосты және Симарон аумағының қысқа ғұмырлы ұмтылысын аяқтады.

Шаң ыдысы

Панхендл 1930 жылдардағы құрғақшылықтан ауыр зардап шекті. Құрғақшылық 1932 жылы басталды және үлкен шаңды дауылдарға әкеп соқты. 1935 жылға қарай, бұл аймақ «Шаңды қазан» (Dust Bowl) деп кеңінен танылды. Шаңды дауылдардың басты себебі – нашар егіс шаруашылығы технологиялары және топырақты ұстап тұрған жергілікті шөптердің жойылуы болды. Үкіметтің консервация шараларын енгізуге және аймақтың негізгі егіс шаруашылығы әдістерін өзгертуге жасаған күш-жігеріне қарамастан, «Шаңды қазан» құбылысы шамамен он жылға созылды. Ол АҚШ-тағы Ұлы депрессияның ұзақтығына елеулі үлес қосты. 1930 жылдары үш округтің әрқайсысы халық санының күрт азаюын бастан өткерді. «Шаңды қазанның» әлеуметтік салдары және Оклахомадан шаруалардың көшіп кетуі Нобель сыйлығының иегері Джон Стейнбектің 1939 жылғы «Жүзімдердің қаһары» (The Grapes of Wrath) романының негізгі тақырыбы болып табылады.

Демография

2010 жылғы санақ бойынша Оклахома Панхандл аймағын құрайтын үш округте барлығы 28 751 адам, 10 451 үй шаруашылығы және 7 466 отбасы болды. Аймақтың нәсілдік құрамы: 80,26% ақ нәсілді (аралас нәсілділерді қоса алғанда), 59,46% испан тілді емес ақ нәсілді, 1,34% афроамерикандық, 1,21% үнді американдық, 1,18% азиялық, 0,12% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 15,53% басқа нәсілдер және 2,78% екі немесе одан көп нәсілге жататындар.

Саясат

Оклахома Панхандле – республикалық көзқарастарға ең жақын аймақтардың бірі. Бивер және Техас округтері 1948 жылдан бері демократтардың президенттік үміткерлерін қолдаған жоқ, ал Симаррон округі 1976 жылдан бері демократтарды қолдаған жоқ. 2020 жылғы АҚШ президенттік сайлауында үш округ Дональд Трампқа дауыстардың 85,0 пайызын, ал Джо Байденге 13,2 пайызын берді. Трамп Байденнен 65,4%-қа 32,3% есебімен жеңіске жетті. 2006 жылғы Оклахома губернаторы сайлауында Оклахома Панхандле округтері демократтардың қайта сайланған губернаторы Брэд Генриге қарсы дауыс берген үш округ болды. 2012 жылы Панхандле аймағындағы демократтар Демократиялық партияның президенттік сайлауында қазіргі демократ Барак Обамаға қарағанда абортқа қарсы белсенді Рэндалл Терриге дауыс берді. + Cimarron, Texas және Beaver округтерінің барлығын қоса алғанда Жыл Республикалық Демократиялық Басқалар202085.0% 7,44313.2% 1,1541.8% 156201683.3% 7,57712.1% 1,1054.6% 420201286.9% 8,07413.1% 1,2210.0% 0200886.6% 8,65413.4% 1,3400.0% 0200485.7% 8,96414.3% 1,4970.0% 0200082.6% 8,28616.5% 1,6500.9% 92199670.3% 7,01821.1% 2,1088.5% 855199261.3% 6,72321.5% 2,46219.8% 2,269198872.4% 8,13726.4% 2,9641.2% 132198483.4% 10,07715.9% 1,9280.7% 80198076.9% 9,33720.8% 2,5202.3% 281197657.2% 6,59241.4% 4,7661.4% 162197280.3% 9,63814.7% 1,7695.0% 601196863.2% 6,96520.3% 2,23616.5% 1,820196457.3% 6,54642.7% 4,8860.0% 0196072.0% 8,07228.0% 3,1320.0% 0195663.8% 8,17336.2% 3,6440.0% 0195270.1% 8,07229.9% 3,4390.0% 0194842.0% 3,74658.0% 5,1830.0% 0194451.1% 4,46648.3% 4,2200.6% 58194045.6% 4,97853.7% 5,8540.7% 80193630.5% 3,11869.0% 7,0730.5% 53193228.0% 3,30172.0% 8,4810.0% 0192870.3% 6,62528.6% 2,6931.1% 110192445.6% 3,89643.0% 3,67911.4% 976192056.2% 4,36537.8% 2,9396.0% 458191632.6% 1,95851.8% 3,11815.6% 938191240.9% 2,01641.2% 2,03217.9% 887190845.7% 3,04846.9% 3,1317.4% 497

Қызықты орындар

Блэк Меса мемлекеттік паркі Оклахома штатының ең биік нүктесіне апаратын жаяу жолға ие. Бивер Дюналар паркі Бивер қаласының солтүстігінде орналасқан Бивер өзенінің жағасындағы алып құм төбелерімен танымал. Оптима көлі – Оптима ұлттық жануарлар қорысының орны.