Кіріспе

Швецияның Скания аймағындағы жер

Демография

Өткен ғасыр ішінде қала халқы тұрақты түрде өсті. Лунд университетінің студенттері қала халқының маңызды бөлігін құрайды.

Басқару

Лундты Лунд муниципалитеті басқарады. Муниципалитет Лунд қаласымен, соның ішінде Далби, Сёдра Сэндби және Веберейд елді мекендерімен, сондай-ақ айналасындағы ауылдық жерлермен басқарады. 1974 жылы бірнеше көршілес муниципалитеттердің қосылуы нәтижесінде қазіргі түріне келді. 2014 жылы қала ресми түрде 14 әкімшілік бөлімге бөлінді. Муниципалитет 65 мүшеден тұратын муниципалдық кеңес (kommunfullmäktige) арқылы басқарылады, ол 13 мүшеден тұратын муниципалдық атқару комитетін (kommunstyrelse) сайлайды. Осыдан бері қала әкімі және атқару комитетінің төрағасы (kommunstyrelsens ordförande) – Либералдық партия өкілі Филипп Сандберг.

Лунд университеті

Университет Лунд қаласының орталық бөлігінің көп бөлігін алып жатыр. Ол 1666 жылы Роскильде шартнамасы бойынша Сканния Швецияға өткеннен кейін құрылған және Уппсала университетінен кейін Швециядағы екінші ескі университет болып табылады. Оның дәстүрлі орталығы Лундагард паркінде орналасқан, бірақ қаланың солтүстік-шығысына қарай, ірі инженерлік факультеті орналасқан жерге дейін созылады. Бүгінде Лунд университеті Солтүстік Еуропадағы ең ірі университеттердің бірі, онда сегіз факультет, 41 000 студент және 2 000-нан астам жеке курстар бар. Ол тұрақты түрде әлемнің үздік 100 университетінің қатарында саналады және Еуропалық зерттеу университеттері лигасының, сондай-ақ жаһандық Universitas 21 желісінің мүшесі болып табылады.

Басқа білім беру мекемелері

1085 жылы құрылған Катедральдық мектеп Скандинавиядағы ең көне мектеп болып табылады. Бүгінде ол шамамен 1400 оқушысы бар, бес түрлі бағдарлама бойынша білім беретін жоғары гимназия. Östervångskolan – саңырау және нашар еститін оқушыларға арналған арнайы мектеп, оларға швед тілі мен швед тілінің қол жестік тілінде білім беріледі. Ол Сканне және айналасындағы аймақтардан оқушыларды қабылдайды. Lund Katedralskolan халықаралық мектебі (ISLK) кейіннен Östervångsvägen орналасқан жерге көшірілді. Швеция Корольдік Физиографиялық қоғамы – Лунд қаласындағы ғылыми қоғам.

Мәдениет

Лунд қаласының мәдениеті университет білімі мен ғылыми зерттеулермен, сондай-ақ көптеген студенттермен және студенттік дәстүрлермен ерекшеленеді, мысалы, 1886 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан студенттік театр тобы. Студенттік түнгі өмірдің маңызды бөлігі "Ұлттар" деп аталатын студенттік бірлестіктерде шоғырланған. Лунд соборы – бұрын католик, ал қазір лютеран шіркеуіне қарасты собор. Бұл собор Швеция шіркеуінің Лунд епископының резиденциясы болып табылады. Лундта қалалық театр да бар (бірақ өзіне тән кәсіби жергілікті труппасы жоқ), сонымен қатар концерттер мен театрлық қойылымдарға арналған көптеген орындар бар.

Әдебиет, театр және кино

Әдеби әлемнің көптеген көрнекті тұлғалары Лунд қаласында өмір сүрді және жұмыс істеді, көбінесе университет және театрмен байланыста болды. Олардың ішінде жазушы, ақын және епископ Эсиас Тегнер, драматург, романист және ақын Август Стриндберг есімдері айрықша көзге түседі. Төменде басқа да белгілі жергілікті тұрғындардың тізімі келтірілген. Лунд романы – өзінің ерекше жанры бар туынды, жас студент Лунд, Копенгаген және кейде Эстерлендегі өмірді басынан кешіріп, жеке тұлға ретінде қалыптасатын bildungsroman. Фритиоф Нильссон Пиратен мен Франк Хеллердің шығармалары Лунд романының көрнекті мысалы болып табылады. Spex – солтүстік университеттеріне тән, Лундта берік дәстүр қалыптасқан студенттік театр түрі. Бұл – танымал музыкаға жаңа мәтін жазылып, тарихи оқиғалар мен қазіргі заманды әдеттен тыс сюжеттермен ұштастыратын пародиялық музыкалық қойылымдар. Комедия актерлері Ханс Альфредсон мен Андерс Янссон өздерінің мансабын Лунд спексінен бастады. Ингмар Бергманның "Жабайы жемістер" атты классикалық фильмінің соңғы сахналары Лундта түсірілген. Лунд халықаралық сәулет кинофестивалі жыл сайын күз айында өткізіледі.

Мұражайлар

Лунд қаласында Сканнияның ең ірі ашық аспан астындағы мұражайы – Kulturen орналасқан. Kulturen әлемдегі екінші ең көне ашық аспан астындағы мұражай. 1892 жылы Георг Карлин құрған бұл мұражайда 30-дан астам ғимарат, сондай-ақ Сканния өнері, қолөнері, жергілікті археология және тарихты көрсететін коллекциялар бар. Бірнеше мұражай университетке қарасты. Лунд университетінің тарихи мұражайы Лундагард саябағында орналасқан. Оның көрмелері 2018 жылы жаңартылып, Сканнияның тарихы, археологиясы және зоологиясын қамтиды. Лунд соборының жеке мұражайы да бар. Қоғамдық өнер эскиздері мұражайы – қоғамдық өнердің дамуын көрсететін бірегей мұражай. Университеттің инженерлік факультетіне байланысты Vattenhallen ғылым орталығы ғылым мен зерттеулерді интерактивті түрде ұсынады.

Лундакарневален

Лунд карнавалы XIX ғасырдың ортасынан бері әр төрт жылда бір рет өткізіліп келеді: дәстүрлі айтулар бойынша, ол 1849 жылы болған үйлену тойында бастау алған (төрт жылдық үзілістер кезеңінде мереке 2002, 2006, 2010 жылдарда және т.б. өтті). Университет студенттері ұйымдастырған бұл шара 1950 жылдан бастап көлемі мен қарқындылығы артып келеді (2010 жылы шамамен 5500 ерікті қатысты), бірақ ол әуесқойлар ұйымдастырған шара болып қала береді. Бұл музыка және сахналық фестиваль, қалалық той және сатира, пароди және жалпы шатақтықтың аралас нұсқасы. Кейбір студенттер костюм киіп, көбінесе өзекті мәселелерді қозғап, оларды пароди жасайды және вагондармен шеруге қатысады. Ал басқалары кешке әзілді қойылымдар көрсетеді. Карнавалдық көрсетілімдер мен басқа да сахналық ойын-сауықтар жылдар бойы көптеген белгілі әртістер мен актерлерді таныстырды.

Музыка

Лунд ұзақ жылдардан бері классикалық және шіркеу музыкасының аймақтық орталығы болып келді. Атап айтқанда, Лунд өзінің жанды әуесқой хор өнерімен танымал, оның ішінде Carolinae damkör, Domkyrkokören, Katedralkören, Лунд академиялық хоры, Лунд камералық хоры (швед. Lunds Kammarkör), Лунд студенттік ән бірлестігі, Лунд вокалдық ансамблі және Сванхолм әншілері бар. 2006 жылдан бері Лунд екі жылда бір рет өткізілетін Лунд халықаралық хор фестиваліне төңкерілді. Қаладағы классикалық оркестрлерге Лунд қалалық оркестрі, Академиялық оркестр және Лунд жаңа камералық оркестрі жатады. Соңғы онжылдықтарда Лундта жанды поп және джаз өнері де дамыды. «Межериет» мәдени орталығы 1987 жылы қалалық саябақтың сыртындағы бұрынғы сүт зауытының ғимаратында ашылды. Онда белгілі және жаңадан туындаған топтардың концерттері өткізілді. Поп әншісі және тележүргізуші Måns Zelmerlöw Лундта туып өсті. Лундпен байланысты өнерпаздардың қатарында DJ және жазбалар продюсері Axwell, рок музыканты Kal P. Dal, рэпер Timbuktu, инди-поп тобы The Radio Dept. және әнші-әндер авторы Amanda Jenssen бар. «Olympen» музыкалық алаңы 1971 жылдан 2009 жылға дейін көптеген танымал өнерпаздарды қабылдады.

Спорт

Лундтың гандбол командасы, ЛУГИ ХФ, ерлер және әйелдердің жоғары лигаларында ойнайды. 2011 жылы Лунд қаласындағы Sparbanken Skåne Arena-да қол доптан әлем чемпионатының ойындары өткізілді. Лунд шахмат командасы, Лунд АСК-қа ие, ол ондаған жылдар бойы Швецияның үздік командаларының қатарында болды. Лундта екі 1-дивизион футбол клубы бар: Torns IF және Lunds BK. Бұл қала Hattrick онлайн футбол менеджерінің туған жері болып табылады. Лундта орналасқан Lugi Rugbyklubb, Швецияның сирек регби клубтарының бірі. Лундта Lunds Boxningssällskap деп аталатын бокс федерациясы бар.

Темір жолдар

Лунд – теміржол торабы және теміржол көлігі жақсы дамыған. Lund Central негізгі теміржол станциясы 2013 жылы күніне шамамен 37 000 жолаушымен Швециядағы ең жұмысты үшінші теміржол станциясы болып табылады. Тағы бір, кішкентай станция қаланың солтүстік-батысындағы Гуннесбо шағын ауданына қызмет көрсетеді. Лунд 1856 жылы ашылғаннан бері Мальмё мен Стокгольмды байланыстыратын Оңтүстік магистральдық бағытында орналасқан. Гётеборгқа бағытталған Батыс жағалау бағыты Лунд орталық станциясынан солтүстікке қарай Оңтүстік магистральдық бағытынан бөлінеді. Осылайша, Швецияның үш ірі қаласына, сондай-ақ Копенгаген мен Хельсингёрге Öresund көпірі арқылы тікелей қатынас бар. Данияға, Сканияға және көршілес округтерге теміржол қызметтерін негізінен Øresundståg пойыздары көрсетеді. Бұл пойыздарды Сканиядағы Skånetrafiken және Даниядағы Дания мемлекеттік теміржолдары бірлесіп басқарады. Ұзақ қашықтыққа жүретін қызметтерді, әсіресе Стокгольмге, SJ компаниясы ұсынады. Жергілікті көлікті Scania аймағында аялдамалармен қамтамасыз ететін Pågatåg электрлік пойыз құрамы қамтамасыз етеді.

Велоспорт

Лунд велосипед инфрақұрылымы үшін мақталып келеді. Қалада 4800 велосипед тұрақ орны бар, оның ішінде теміржол станциясындағы көп қабатты нысан, 400 шақырымнан астам велосипед жолдары және велосипед өткелдері бар, ал қала ішіндегі сапарлардың 43% велосипедпен жасалады. Соңғы 10 жылда автокөліктің пайдалануы артқан жоқ.

Автобустар

2019 жылдан бері Лунд қаласындағы автобус желісі Skånetrafiken бақылауындағы Vy Buss компаниясына берілді. Олар жасыл түсті электр автобустарын пайдаланады. Автобустар барлығы жеті бағыт бойынша қатынайды. 2015 жылы Skåne аймағы тапсырысымен жүргізілген сауалнама бойынша Лунд тұрғындарының 11% автобус желісінен тұрақты түрде пайдаланатыны анықталды.

Трамвай

2015 жылы Лунд орталық станциясы мен қаланың ірі жұмыс орындары арасында жылдам және жоғары сыйымдылықтағы қоғамдық көлікті қамтамасыз ету мақсатында 6 шақырымға жуық трамвай желісін салу жоспары бекітілді. Бүкіл құрылыс аяқталды және трамвай желісі 2020 жылдың 13 желтоқсанында халыққа ашылуға жоспарланған. 15 минуттық трамвай саяхаты Лунд орталық станциясын ауруханамен, Лунд университетімен (LTH), Идеон ғылыми паркімен, жаңа Брунншог ауданымен, MAX IV синхротрондық жарық көзімен және Еуропалық Спалляция көзімен байланыстырады. Бжарред (Эресунсвэген арқылы), Далби, Штаффансторп және Содра Сандби қалаларына желіні кеңейтудің ұзақ мерзімді жоспарлары күштен тоқтатылды.

Негізгі жолдар

Лунд 1953 жылдан бері тас жол желісіне қосылған, ол кезде Лунд пен Мальмё арасындағы E22 ашылды. E22 Швециядағы алғашқы тас жол болды және бастапқыда қаланың шетінде салынған; алайда 20-шы ғасырдың екінші жартысында қала маңындағы шығысқа қарай кеңейгеннен кейін ол қазір қаладан өтеді. E22 Лунд арқылы негізгі солтүстік-оңтүстік бағытты құрайды. Ең үлкен шығыс-батыс жолы - көп қатарлы солтүстік айналма жол, ол да қала шекарасынан өтеді. Аймақтағы басқа да маңызды жолдармен байланыс бар, мысалы, E6 жолы Riksväg 16 арқылы және E65 жолына қосылатын Länsväg 108.

Әуежайлар

Лундты Копенгаген әуежайы қызмет көрсетеді, ол Солтүстік елдердегі ең ірі әуежай болып табылады және оған жиі тікелей пойызбен шамамен 35 минутта жетуге болады. Аймақтағы екінші әуежай – Малмё әуежайы, ол шамамен 26 шақырым (16 миль) қашықтықта орналасқан және көбінесе ішкі рейстерге қолданылады. Бұрын Лундтың оңтүстігінде Hasslanda Flygfält деп аталатын өте шағын аэродром болған, ол негізінен жеке және чартерлік рейстер үшін пайдаланылған. Аэродром 2008 жылы жабылды.

Экономика

Лунд – жоғары технологиялық компаниялардың аймақтық орталығы, олардың бірнешеуі қаланың солтүстік-шығысында орналасқан. Лундта кеңсесі бар компаниялардың қатарында Sony Mobile Communications, Ericsson, Arm Holdings және Microsoft компаниялары бар. Швецияның телекоммуникациялық компаниясы Doro-ның бас кеңсесі Лундта орналасқан. Жасанды бүйрек әзірлеудегі маңызды компаниялардың бірі – Gambro 1964 жылы Лундта құрылған және қалада маңызды өкілдікке ие. Жылу алмастырғыштар мен сепараторларды өндіретін халықаралық компания Alfa Laval-дың Лундта зауыты бар, ал Tetra Pak компаниясының бас кеңсесі мен өндірістің бір бөлігі қалада орналасқан. Желілік бейнекамераларды өндіретін Axis Communications 1984 жылы Лундта құрылды және Canon компаниясының тәуелсіз еншілес кәсіпорны ретінде қаладағы бас кеңсесін сақтап тұрады. Фармацевтика, биотехнология, баспа және кітапханалық қызметтер де маңызды салалар болып табылады. Skåne университетінің ауруханасы мен Лунд университеті ірі жұмыс берушілер болып есептеледі және олардың кең ауқымды зерттеу орталықтары бар. Атап айтқанда, Лунд технология институты қаланың жоғары технологиялық индустриясымен байланысқа ие. 1983 жылы Лунд университеті, Лунд муниципалитеті және Wihlborgs Fastigheter AB бірлесіп Ideon ғылыми паркін құрды. 2016 жылғы мәліметтер бойынша, онда шамамен 350 компания орналасқан, 2700 адам жұмыс істейді. Олардың көпшілігі университетпен байланысы бар жоғары технологиялық компаниялар. 2010 жылдары Лундта екі ірі зерттеу орталығы құрылды, екеуі де университетпен бірлесіп жұмыс істейді. MAX IV – әлемдегі ең жарқын синхротрон сәулелену көзі және Швецияның ұлттық құрылысы. Ол 2016 жылдың 21 маусымында ашылды. Еуропалық Спалляциялық Көз (ESS) – MAX IV-тен солтүстікке қарай салынып жатқан импульстік нейтрондық көз. ESS 2023 жылға қарай аяқталуы күтілуде, ол шамамен 450 адамды жұмысқа орналастырады деп болжануда. Tetra Pak компаниясы 1951 жылы Рубен Раузинг тарапынан Лундта құрылған. Олардың негізгі өнімдері – азық-түліктерді асептикалық қаптауға арналған пакеттер мен жабдықтар, көбінесе пластикпен қапталған картоннан жасалған. 2015 жылдың қаңтарына қарай Tetra Pak компаниясының Лундтағы бас кеңсесінде шамамен 3500 қызметкер жұмыс істеді. Фармацевтикалық компания AstraZeneca бұрын Лундта кең өкілдікке ие болған, бірақ олардың кеңселерi 2010 жылы жабылды. Бұл орын "Medicon Village" деп аталған зерттеу паркі ретінде қайта құрылды. 2016 жылғы мәліметтер бойынша, Medicon Village-де орналасқан 100-ден астам ұйымда 1200-ден астам адам жұмыс істеді.