Кіріспе

Индуктивтілік немесе сыйымдылық арқылы токқа қарсылық. Электр тізбектерінде реактивтілік – индуктивтілік және сыйымдылық арқылы айнымалы токқа көрсетілетін қарсылық. Кедергімен қатар, ол импеданстың екі құрауышының бірі болып табылады; алайда, екі құрауыш та электр энергиясын беруді қамтиды, бірақ реактивтілікте электр энергиясының жылу ретінде таралуы болмайды; керісінше, реактивтілік энергияны төрттен бір цикл өткенге дейін сақтайды, содан кейін энергия тізбекке қайтарылады. Жоғары реактивтілік бірдей қолданылған кернеу үшін кішкентай ток береді. Реактивтілік – тізбек элементі арқылы өтетін синусоидалық айнымалы ток мөлшері мен фазалық өзгерістерін есептеу үшін қолданылады. Реактивтілік, кедергі сияқты, оммен өлшенеді, оң мәндер индуктивті реактивтілікті, ал теріс мәндер сыйымдылық реактивтілікті көрсетеді. Ол белгілі бір символмен белгіленеді. Идеалды резистордың реактивтілігі нөлге тең, ал идеалды индукторлар мен конденсаторлардың кедергісі нөлдік болады. Жиілік артқан сайын индуктивті реактивтілік артады, ал сыйымдылық реактивтілігі азаяды.

Қарсылықпен салыстыру

Реактивтілік кедергіге ұқсас, себебі үлкен реактивтілік бірдей қолданылатын кернеу үшін кішірек токтарға алып келеді. Сондай-ақ, тек реактивтілігі ғана бар (кедергісі жоқ) элементтерден құралған тізбек, тек кедергілерден құралған тізбектей қарастырылуы мүмкін. Осы әдістер реактивті элементтерді кедергілі элементтермен біріктіру үшін де қолданылуы мүмкін, бірақ көбінесе күрделі сандар қажет болады. Бұл импедансқа қатысты бөлімде төменде қарастырылады. Дегенмен, реактивтілік пен кедергі арасында бірнеше маңызды айырмашылықтар бар. Біріншіден, реактивтілік фазаны өзгертеді, сондықтан элемент арқылы өтетін ток, элементке қолданылған кернеу фазасына қатысты төрттен бір циклға ығысады. Екіншіден, энергия таза реактивті элементте шашыратылмайды, керісінше сақталады. Үшіншіден, реактивтілік теріс болуы мүмкін, осылайша олар бір-бірін "нейтралдай" алады. Соңында, реактивтілікке ие негізгі тізбек элементтері (конденсаторлар мен индукторлар) жиілікке тәуелді реактивтілікке ие, ал кедергілер, кеміндегінде идеал жағдайда, барлық жиіліктерде бірдей кедергіге ие. Реактивтілік терминін алғаш рет француз инженері М. Госпитальер 1893 жылғы 10 мамырда «L'Industrie Electrique» журналында ұсынған. Ол 1894 жылғы мамыр айында Америка Электр Инженерлері Институты тарапынан ресми түрде қабылданды.

Фазалық қатынас

Токтың фазалық таза реактивті құрылғыда (яғни, паразиттік кедергісі нөлге тең) токтың фазасы сыйымдылық реактивтілігі үшін радианға қалысқалап, индуктивті реактивтілігі үшін радианға озып кетеді. Егер қарсылық және реактивтілік екеуі де белгілі болмаса, кернеу мен ток арасындағы байланысты анықтау мүмкін емес. Сыйымдылық және индуктивті реактивтіліктердің әртүрлі таңбаларының себебі – кедергідегі фазалық коэффициент. Реактивті компонент үшін, компоненттегі синусоидты кернеу, компоненттегі синусоидты токпен квадратурада болады (яғни, фазалық айырмасы π/2 тең). Компонент энергияны тізбектен кезекпен сіңіріп, содан кейін тізбекке қайтарады, сондықтан таза реактивтілік қуатты ысырапқа жібермейді.