Жон Ханнинг Спеке: Африканы зерттеуші және әскери шенеунік
John Hanning Speke
Капитан Джон Спеке – ағылшын саяхатшысы, Африканы зерттеген, Ніл өзенінің бастауын тапқан және Виктория көлін ашқан тұлға. Биологиялық теориясы да бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Англиялық парламент мүшесі
Англиялық саяхатшы және әскери офицер (1827–1864)
the English MP
English explorer and military officer (1827–1864)
Капитан Джон Ханнинг Спек (4 мамыр 1827 – 15 қыркүйек 1864) – Африкаға үш саяхат жасаған ағылшын саяхатшы және әскери офицер. Ол ең көп Нилдің бастауын іздеумен байланысты және Виктория көліне жеткен алғашқы еуропалық болды (жергілікті тұрғындар оны дхолуо тілінде Нам Лолве, ал луганда тілінде Нналубале немесе Укереве деп атайды). Спек 1863 жылы Хамит гипотезасын ұсынғанымен де белгілі, онда ол тутси этносының Киелі кітаптағы Хамның ұрпақтары екенін және олар билік еткен банту хутуларына қарағанда ашық терілі және хамит ерекшеліктеріне ие деп болжады.
Captain John Hanning Speke (4 May 1827 – 15 September 1864) was an English explorer and military officer who made three exploratory expeditions to Africa. He is most associated with the search for the source of the Nile and was the first European to reach Lake Victoria (known to locals as Nam Lolwe in Dholuo and Nnalubaale or Ukerewe in Luganda). Speke is also known for propounding the Hamitic hypothesis in 1863, in which he supposed that the Tutsi ethnic group were descendants of the biblical figure Ham, and had lighter skin and more Hamitic features than the Bantu Hutu over whom they ruled.
Өмір
Спейк 1827 жылғы 4 мамырда Солтүстік Девонның Бидфорд қаласының жанындағы Бакленд Брюэрдегі Орли Кортта дүниеге келді. 1844 жылы Бенгал армиясына қабылданып, Британдық Үндістанға жіберілді. Ол Пенджаб науқаны кезінде сэр Хью Гоуф басшылығымен Бенгалдың 46-шы полкінде және Бірінші англо-сик соғысында сэр Колин Кэмпбелл басшылығымен қызмет етті. 1850 жылы лейтенант, 1852 жылы капитан болды. Демалыс күндерін Гималай таулары мен Эверест тауының маңында зерттеумен өткізді, бір рет Тибетке де кірді. 1854 жылы Африкаға алғашқы сапарын жасады, алғаш рет Аденге келді, осы британдық бекінісінің саяси резиденінен Аден шығанағын кесіп өтіп, Сомалидегі отбасылық табиғат тарихы мұражайы үшін үлгілер жинауға рұқсат сұрады. Сомали қауіпті деп есептелгендіктен, рұқсат берілмеді. Спейк Сомалиге аттанатын экспедицияға қосылуды сұрады, оны бұрыннан танымал Ричард Бертон басқарды. Бертон лейтенант Уильям Строян мен лейтенант Хернге де экспедицияға қатысуға шақырған еді, бірақ жақындағы өлім салдарынан экспедицияда бір адам жетіспеді. Спейк қабылданды, өйткені ол бұрын өзі жалғыз алыс аймақтарға саяхаттаған, табиғат тарихы үлгілерін жинау және сақтау тәжірибесі болған және астрономиялық зерттеулер жүргізген. Бастапқыда топ екіге бөлінді: Бертон Харрар, Абиссинияға, ал Спейк Сомалидегі Вади Ногалға аттанды. Осы сапар кезінде Спейк жергілікті жетекшімен қиындыққа тап болды, ол оны алдады. Олар Аденге оралғаннан кейін Бертон, ол да оралған, жетекшінің жазаланғанын, түрмеге қамалғанын және өлтірілгенін көрді. Бұл оқиға кейін үлкен проблемаларға әкелуі мүмкін еді. Содан кейін төрт адам Сомалидің жағалауындағы Бербераға сапар шекті, содан Огаденге қарай ішкі аймаққа бағытталды. Бербераның сыртында лагерь құрғанда, оларға түнде найза ұстаған 200 сомалилік шабуыл жасады. Осы қақтығыс кезінде Спейк жағдайды жақсырақ көру үшін шатырдың жапқышының астына тығылып, Бертон оның шегініп бара жатыр деп ойлап, Спейкке тұруға шақырды. Спейк солай істеді, содан кейін үлкен батылдықпен алға жүгіріп, бірнеше шабуылшыны атты. Бұл түсініспеушілік олардың кейінгі дау-дамайлары мен ұнамауының негізін қалады. Строян найзадан қаза тапты, Бертон екі жақ бетіне тиген найзадан ауыр жарақат алды, ал Спейк жараланды және тұтқынға алынды, Херн жараланбады. Спейк байланып, найзамен бірнеше рет жарақаттанды, бір соққы оның жамбасын кесіп өтті. Ол зор жігерлілік танытып, байланған қолымен шабуыл жасаған адамды бетінен ұрып, қашуға мүмкіндік алды, бірақ оның артынан сомалилер тобы ілесіп, өмірін сақтап қалу үшін найзалардан қашып жұмыс істеуге мәжбүр болды. Бертон мен Хернге қосылған үш адам ақырында жағалаудан өтіп бара жатқан қайықпен қашып құтылуға қол жеткізді. Экспедиция үлкен қаржылық шығынға ұшырады, ал Спейктің бұрынғы сапарынан алынған табиғат тарихы үлгілері оның бір бөлігін өтеу үшін пайдаланылды. Спейк Бертонға күнделіктерін тапсырды, оларды Бертон Харрарға саяхаты туралы кітабында қосымша ретінде пайдаланды. Екеуінің қайтадан қосылуы күмәнді болды, Бертон осы сәтсіз сапардан кейін Африканың ішкі аймақтарына экспедиция ұйымдастырмайтынына сенді. Аденде болғаннан кейін Бертонға саяхаттауға медициналық анықтама берілмеді, сондықтан Спейк HMS Furious кемесімен 1859 жылғы 8 мамырда Англияға келді. Бертон да көп ұзамай 1859 жылғы 21 мамырда келді.
Speke was born on 4 May 1827 at Orleigh Court, Buckland Brewer, near Bideford, North Devon. In 1844 he was commissioned into the Bengal Army and posted to British India, where he served in the 46th Regiment of Bengal Native Infantry under Sir Hugh Gough during the Punjab campaign and under Sir Colin Campbell during the First Anglo Sikh War. He was promoted lieutenant in 1850 and captain in 1852. He spent his leave exploring the Himalayan Mountains and Mount Everest and once crossed into Tibet. In 1854 he made his first voyage to Africa, first arriving in Aden to ask permission of the Political Resident of this British Outpost to cross the Gulf of Aden and collect specimens in Somalia for his family's natural history museum in Somerset. This was refused as Somalia was considered rather dangerous. Speke then asked to join an expedition about to leave for Somalia led by the already famous Richard Burton who had Lt William Stroyan and Lt. Herne recruited to come along, but a recent death left the expedition one person short. Speke was accepted because he had traveled in remote regions alone before, had experience collecting and preserving natural history specimens and had done astronomical surveying. Initially the party split with Burton going to Harrar, Abyssinia, and Speke going to Wadi Nogal in Somalia. During this trip Speke experienced trouble with the local guide, who cheated him; after they returned to Aden, Burton, who had also returned, saw that the guide was punished, jailed and killed. This incident probably led to larger troubles later on. Then all four men traveled to Berbera on the coast of Somalia, from where they wanted to trek inland towards the Ogaden. While camped outside Berbera, they were attacked at night by 200 spear wielding Somalis. During this fracas Speke ducked under the flap of a tent to get a clearer view of the scene, and Burton thought he was retreating and called for Speke to stand firm. Speke did so and then charged forward with great courage, shooting several attackers. The misunderstanding laid the foundation of their later disputes and dislikes. Stroyan was killed by a spear, Burton was seriously wounded by a javelin impaling both cheeks and Speke was wounded and captured; Herne came away unwounded. Speke was tied up and stabbed several times with spears, one thrust cutting through his thigh along his femur and exiting. Showing tremendous determination, he used his bound fists to give his attacker a facial punch; this gave him an opportunity to escape, albeit he was followed by a group of Somalis and had to dodge spears as he ran for his life. Rejoining Burton and Herne, the trio eventually managed to escape with a boat passing along the coast. The expedition was a severe financial loss, and Speke's natural history specimens from his earlier leg were used to make up for some of it. Speke handed Burton his diaries, which Burton used as an appendix in his own book on his travels to Harrar. It seemed unlikely that the two would join again and Burton believed that he would never lead an expedition to the interior of Africa, his fervent hope, after this failed journey. Once in Aden, Burton was not granted a medical certificate to travel and thus Speke left on HMS Furious and arrived in England on 8 May 1859. Burton was not far behind and he arrived on 21 May 1859.
Нил өзенінің қайнар көзін іздеу 18561859
1856 жылы Спейк пен Бертон континенттің ортасында орналасқан деген әңгімеге ие Ұлы көлдерді табу үшін Шығыс Африкаға сапар шекті. Олар Нил өзенінің бастауын табуды үміттенеді. 1857 жылдың маусымында Занзибар аралынан басталган саяхат, британдық консул Аткинс Хамертонның резиденциясында болғандарына қарамастан, өте қиын болды. Күнделікті барлау жұмыстарын жүк тасушылар, сарбаздар, жетекшілер және аспазшылардан құралған үлкен, алуан түрлі және өзгермелі еңбек күші жүзеге асырды. 1857 жылдың 7 қарашасына дейін олар 600 мильден астам қашықтықты жаяу және есек арқылы жүріп, Казехке (Табора) жетті, онда араб құл саудагерлерінің арасында демалып, күш жинады. Казехте Бертон ауыр сырқатқа шалдықса, Спейк батысқа қарай сапар шеккен кезде уақытша соқыр болды. Ауыр саяхаттан кейін екеуі 1858 жылдың ақпан айында Уджижиге жетіп, Танганьика көліне жеткен алғашқы еуропалықтар болды (бірақ Спейк бұл кезде жартылай соқыр болғандықтан көлді толық көре алмады). Олар көлді зерттеуді жоспарлады, бірақ ол тым үлкен болды және жергілікті тұрғындардан тек кішкентай каноэлерді ғана алуға мүмкіндік болды. Бертонның денсаулығы нашар болғандықтан, Спейк шағын экипажбен және бірнеше каноэмен көлден өтіп, үлкен кеме жалдауға тырысты. Оларға көлдің батыс жағында үлкен қайығы бар араб туралы айтылған. (Танганьика көлінің ұзындығы солтүстік-оңтүстік бағытта 400 мильден астам, ал ені шамамен 30 миль ғана.) Осы сапарда аралда қалған Спейк құлағына кіріп кеткен қоңызды пышақпен алып тастауға тырысқанда уақытша саңырау болып қалды. Арабтан үлкен кеме жалдауға сәтті болмағаннан кейін Спейк қайтып келді. Екеуі де Танганьика көлін толыққанды зерттей алмады және бастапқыда солтүстік жағынан өзен ағып шығатынын дұрыс түсінбеді. Бірнеше аптадан кейін, саяхатшы және жетекші Сиди Мубарак Бомбей жергілікті тұрғындар арқылы өзеннің көлге құятынын растады. Алайда, ешкім бұл өзенді көрмегендіктен, бұл мәселе әлі де болжамдарға орын берді. Осы көл Нил өзенінің бастауы болып табылды. Алайда, экспедицияның зерттеу құралдарының көп бөлігі осы кезде жоғалып кеткендіктен, көлдің биіктігі мен ауданы туралы маңызды сұрақтарға оңай жауап беру мүмкін болмады. Спейктің көзі әлі де мазалап, көлдің оңтүстік жағалауының шағын бөлігін ғана көре алды, ал көлдегі аралдар көрісін бөгеп, көлдің мөлшерін дұрыс бағалауға мүмкіндік бермеді. Дегенмен, Спейк Виктория көлінің биіктігін 4000 фут деп есептеді, судың сол деңгейде қайнау температурасын бақылап. Екеуі 1859 жылдың 13 маусымында Корольдік географиялық қоғамға экспедиция туралы бірлескен баяндама ұсынды.
In 1856, Speke and Burton went to East Africa to find the Great Lakes, which were rumoured to exist in the centre of the continent. It was hoped that the expedition would locate the source of the Nile. The journey, which started from Zanzibar Island in June 1857, where they stayed at the residence of Atkins Hamerton, the British consul, was extremely strenuous and both men fell ill from a variety of tropical diseases once they went inland. Most of the day to day work of exploration was carried out by a large, diverse, and changing labour force of porters, soldiers, and guides, and cooks. By 7 November 1857, they had traveled over 600 miles on foot and donkey and reached Kazeh (Tabora), where they rested and recuperated among Arab slave traders who had a settlement there. In Kazeh Burton became gravely ill and Speke went temporarily blind as they travelled further west. After an arduous journey, the two arrived in Ujiji in February 1858 and became the first Europeans to reach Lake Tanganyika (although Speke was partially blind at this point and could not properly see the lake). They decided to explore the lake, but it was vast and they could get only small canoes from the locals. Burton was too ill to journey, and thus Speke crossed the lake with a small crew and some canoes to try to rent a larger vessel from an Arab who, they were told, had a large boat and lived on the west side of the lake. (Lake Tanganyika is over 400 miles long on the north–south axis but only about 30 miles wide.) During this trip Speke, marooned on an island, suffered severely when he became temporarily deaf after a beetle crawled into his ear and he tried to remove it with a knife. Unable to rent the larger vessel from the Arab, Speke returned. The pair were unable to explore Lake Tanganyika properly and they initially misunderstood that a river flowed out of it from the north side. A few weeks later the explorer and guide Sidi Mubarak Bombay confirmed via locals that the river flowed into the lake; however, since neither man actually saw this river, this remained a source of speculation. It was this lake that eventually proved to be the source of the River Nile. However, much of the expedition's survey equipment had been lost at this point and thus vital questions about the height and extent of the lake could not be answered easily. Speke's eyes were still bothering him and he only saw a small part of the southern end of the lake and his view was blocked by islands in the lake so he could not judge the size of the lake well. However, Speke did estimate the elevation of Lake Victoria at 4000 feet by observing the temperature at which water boiled at that level. The two presented joint papers concerning the expedition to the Royal Geographical Society on 13 June 1859.
Нил өзенінің қайнар көздеріне екінші сапар, 1860 - 1861 жылдар
Джеймс Август Грантпен бірге Спейк 1860 жылдың 27 сәуірінде Портсмуттан шығып, 1860 жылдың қазанында Занзибардан аттанды. Экспедиция көлге оңтүстік-батыс жағынан жақындады, бірақ Грант жиі ауырып, көп уақыт Спейкпен бірге саяхаттамады. Бұл кезеңде, алғашқы сапарда болғандай, араб құл саудагерлері Орталық Африкаға кіретін әрбір шет ел азаматына қатысты үлкен күдік тудырды. Көптеген тайпалар оларды кездестіргенде қашып кетіп немесе қарсылық көрсетіп, барлық сырттан келгендерді құл сатушылар деп ойлады. Экспедицияда жеткілікті қару-жарақ пен әскер болмағандықтан, олар жергілікті тұрғындарға бейбітшілік сыйлықтарын ұсынуға мәжбүр болды. Екі саяхатшы да сыйлықтар мен өткізу ақысын талап ететін кішігірім жергілікті басшылардың талаптарынан ұзақ уақыт кешіктіріліп, азық-түлігі таусылды. Көп айлық кешігуден кейін Спейк 1862 жылдың 28 шілдесінде Виктория көліне жетті, содан кейін көлдің батыс жағымен саяхаттады, бірақ оны кейде ғана көріп отырды. Алайда, көлдің солтүстік жағында Спейк Нилдің одан ағып шығып, Рипон шарлауын тапты. Оның күнделіктерінде жазылғандай (кейін кітап ретінде жарық көргенде өңделген), Спейк үлкен қызға, 'Мери' есімді қызға ғашық болды. Дегенмен, Спейктің экспедициясы мәселені шеше алмады. Бёртон, Спейк Нилдің Виктория көлінен Гондокороға дейінгі ағысын бақылап шықпағандықтан, олардың бір өзен екеніне сенімді бола алмайтынын мәлімдеді. Ал Бейкер мен Флоренс Гондокорода қалып, Нилдің ағысын сол жерден Виктория көліне қарай оңтүстікке қарай саяхаттау арқылы анықтауға тырысты. Олар ұзақ қиындықтардан кейін, мысалы, қызбадан зардап шегу және билеушілермен айлар бойы кешігулерге ұшырағаннан кейін, Альберт көлін және Мёрчисон шарлауын тапты.
Together with James Augustus Grant, Speke left Portsmouth on 27 April 1860 and departed from Zanzibar in October 1860. The expedition approached the lake from the south west but Grant was often sick and was not able to travel with Speke much of the time. As during the first trip, in this period of history, Arab slave traders had created an atmosphere of great distrust towards any foreigners entering central Africa, and most tribes either fled or fought when encountering them as they assumed all outsiders to be potential slavers. Lacking a great deal of guns and soldiers, the only thing the expedition could do was make peace offerings to locals, and both men were severely delayed and their supplies depleted by demands for gifts and passage fees by smaller local chieftains. After numerous months of delays Speke reached Lake Victoria on 28 July 1862, and then travelled on the west side around Lake Victoria but only seeing it from time to time; but on the north side of the lake, Speke found the Nile flowing out of it and discovered the Ripon Falls. Speke fell in love with the elder girl, 'Meri', according to his diaries (which were redacted when they were published as books later). Speke's expedition did not resolve the issue, however. Burton claimed that because Speke had not followed the Nile from the place it flowed out of Lake Victoria to Gondokoro, he could not be sure they were the same river. Baker and Florence, meanwhile, stayed in Gondokoro and tried to settle the flow of the river from there to Lake Victoria by traveling south. They eventually, after tremendous hardships, such as being wracked by fevers and held up by rulers for months on end, found Lake Albert and the Murchison Falls.
Лондонға оралу және үшінші экспедиция
Спейк пен Грант енді Англияға оралды, олар 1863 жылдың маусым айында келді және нағыз батырлар ретінде күшті қарсы алынды. Бірақ Спейк үшін бұл ұзаққа созылмады; Бартонмен болған даулар, ол сынап-мізгілдеуде кешірімсіз болды, сонымен қатар өте убедительный публицист және шебер жазушы болғандықтан, Спейктің жаңалықтарын тиісті бағалаудан төмендетіп көрсетті. Спейк Джон Блэквуд үшін кітап жазуға міндеттенген еді, бірақ ол жаратылысынан жазу шебері болмағандықтан, бұл оған қиын және уақытты көп алатын жұмыс болды. Ол көп айлар бойы Корольдік географиялық қоғамға (RGS) толыққанды есеп бере алмады, демек өзінің жаңалықтарын қорғауға дайын болған жоқ. Сонымен қатар, Спейк Петериктермен ашық пікір таласына түсті, олар көбінесе RGS-нің нұсқауларына сәйкес әрекет еткенімен, Спейк олардың солай істемегенін сезінді. Бұлдың бәрі Корольдік географиялық қоғамның президенті Родерик Мёрчисонды Спейкке деген жағымсыз сезімге итерді, ал Спейк басқаратын үшінші экспедицияның мүмкіндігі күмән тудырды, себебі оны қазір Спейкпен жақсы қарым-қатынаста емес адамдар қаржыландыруға тиіс болды. Бёртон бірінші сапардан кейін қолдарын асыра ойнағандай, енді Спейк те солай жасады. Содан кейін RGS Нил өзенінің мәселесін шешу үшін Спейк пен Бартон арасында публичный дебат өткізуді ұсынды. Бірақ Спейк өткен күні Уилтширдегі Нестон Паркте атып келе жатып, мүмкін өз-өзіне оқ жаратқаннан көз жұмды. Оның өліміне байланысты оқиғалар туралы мәліметтер The Times газетінде жарияланды:
Speke and Grant now returned to England, where they arrived in June 1863 and were welcomed as genuine heroes. This did not last long in Speke's case however; disputes with Burton, who was relentless in his criticisms and a very compelling public speaker and gifted writer, left Speke's discoveries in less than an ideal light. Speke had also committed to write a book for John Blackwood which he found hard and time consuming as he was not naturally a gifted writer. He failed to give a good and full report to the RGS for many months and thus in effect was not defending his positions of discovery. In addition Speke had a public dispute with the Pethericks who had by and large acted according to their RGS instructions but Speke had felt they had not. All this led Roderick Murchison, president of the Royal Geographical Society, to start disliking Speke and a third expedition, led by Speke, was becoming less likely as it would have to be funded by the people Speke was now not on good terms with. It appears that just as Burton had overplayed his hand after the first trip Speke now did the same. Now the RGS asked that a public debate should be held between Speke and Burton to try and settle the Nile. but Speke had died the previous afternoon from a possibly self inflicted gunshot wound while shooting at Neston Park in Wiltshire. A contemporary account of the events surrounding his death appeared in The Times:
Тергеу нәтижесінде өлім жазасыздықтан болған, деген қорытындыға келді, бұл тұжырымды оның жалғыз биографы Александр Мейтланд та қолдады, бірақ кейбіреулер суицид идеясына бейімділік танытты. Алайда, Спейктің жарақатының қояншық астында орналасқан екенін ескерсек, суицид болуы екіталай. Бірақ Бартон Спейкке деген жек көрінісін жасыра алмады және Спейк дебаттан қорқып, өз-өзіне қол жұмсады деген ойды таратты. Дегенмен, Кагераның Ақ Нілдің ең алыс бастауына таласатын салалары бар.
An inquest concluded that the death was accidental, a conclusion supported by his only biographer Alexander Maitland, though the idea of suicide has appealed to some. Bearing in mind, however, that the fatal wound was just below Speke's armpit, suicide seems most unlikely. Burton, however, could not set aside his own strong dislike of Speke and was vocal in spreading the idea of a suicide, claiming that Speke feared the debate. however, the Kagera has tributaries that are in contention for the farthest source of the White Nile.
Ғылыми еңбектер
Спейктің "Нил өзенінің бастауын ашу туралы күнделігі" Африка халықтарының физикалық ерекшеліктерін сипаттауда көпке толы, олардың жағдайында ол "Қасиетті кітаптардың айқын дәлелі" бар екенін анықтады. Жергілікті тұрғындармен бірге өмір сүрген Спейк, "Абыссинияның ең таза қанын көрсететін, дөңгелек бет пішіні, үлкен көздері және биік мұрындары" бар, яғни Эфиопияға жақын "жергілікті халықтың қалыпты деңгейінен өзгеше" "жоғары тұрған нәсілді" тапқанын мәлімдеді. Бұл "нәсілге" ватуси (тутси) тайпасы сияқты көптеген тайпалар кірді. Спейк олардың сыртқы түрінің, шаштарының иілуіне және терісінің қараюына қарамастан, аралас некелердің салдарынан "Азиялық ерекшеліктерінің жоғары белгісін сақтап қалғанын" айтты, оның ерекше белгісі – көпірлі емес, көпірлі мұрын. Оның құрметіне Африка сүтқоректілерінің үш түрі аталды: ситатунга (Tragelaphus spekii), Спейк газелі (Gazella spekei) және Спейк пектинаторы (Pectinator spekei). Оңтүстік Африка және Зимбабведегі бірнеше көшелер мен авенюлер оның есімімен аталды.
Much of Speke's Journal of the Discovery of the Source of the Nile is a description of the physical features of Africa's races, in whose condition he found "a strikingly existing proof of the Holy Scriptures." Living alongside the locals, Speke claimed to have found a "superior race" of "men who were as unlike as they could be from the common order of the natives" due to their "fine oval faces, large eyes, and high noses, denoting the best blood of Abyssinia" –; that is, Ethiopia. This "race" comprised many tribes, including the Watusi (Tutsi). Speke described their physical appearances as having retaineddespite the hair curling and skin darkening effects of intermarriage"a high stamp of Asiatic feature, of which a marked characteristic is a bridged instead of bridgeless nose". Three species of African mammals are named in his honour: the sitatunga, Tragelaphus spekii; Speke's gazelle, Gazella spekei; and Speke's pectinator, Pectinator spekei. Some streets and Avenues in South Africa and Zimbabwe were named after him.
Фильм
BBC-дің "Нил өзенін іздеу" (1971) атты мини-сериалы XIX ғасырдың екінші жартысындағы Нил экспедицияларының оқиғасын толыққанды түрде баяндайды. Шотланд актері Иен Глен Спейк рөлінде ойнаған "Ай таулары" (1990) фильмі Бёртон мен Спейк арасындағы дауды көрсетеді, онда Спейктің баспасы кітап сатуды көтеру үшін осы дауды негіссіз қоздырған деп бейнеленеді.
The BBC miniseries The Search for the Nile (1971) tells the story of the Nile expeditions during the second half of the 19th century in a detailed way. The film Mountains of the Moon (1990), starring Scottish actor Iain Glen as Speke, related the story of the Burton Speke controversy, portrayed as having been unjustifiably incited by Speke's publisher to stimulate book sales.
Көркем әдебиет
Уильям Бойд 2022 жылы жарық көрген "Романтик" романында Нилдің бастауын табу саяхатын көркем оймен бейнелей келе Спейктің бейнесін сомдайды.
William Boyd presents a portrait of Speke in a fictional reimagining of the search for the source of the Nile in his 2022 novel, The Romantic.