Кіріспе

Шымшықтық үлесі – газбен жұмыс істейтін электр станциясының электр энергиясының бірлігін сатудан түсетін теориялық жалпы маржасы, осы бірлікті өндіруге қажетті отынды сатып алудан кейін. Барлық басқа да шығындар (пайдалану және күтім, капитал және басқа қаржылық шығындар) шұғыл үлестен өтелуі керек. Бұл термин алғаш рет 1990 жылдардың соңында Ұлыбританияның Суиндон қаласындағы National Power Ltd компаниясының сауда алаңында Тони Уэсттің сауда тобы қолданды, және басқа саудагерлер сауда мен тәуекелді қорғау мүмкіндіктерін түсінгеннен кейін кеңінен қолданысқа енді. «Қара таралу», «кварк таралу» және «қабық таралу» терминдері тиісінше көмірмен, атом және биомассамен жұмыс істейтін электр станцияларының ақша ағындары (таралу) арасындағы ұқсас айырмашылықты білдіреді. Энергия нарықтарында сауда жасау үшін электр станцияларының экономикалық көрсеткіштері пайдалы. Операциялық немесе инвестициялық шешімдер үшін жарияланған «spread» деректері қолданылмайды. Жергілікті нарық жағдайларын, станцияның нақты тиімділігін және басқа да станциялық шығындарды ескеру қажет. Жоғары қара таралу генератор иесі үшін экономикалық тұрғыдан тиімдірек; қара таралуы 15 €/МВт·сағ болатын ТӨС (Тәуелсіз Энергия Өндіруші) 10 €/МВт·сағ қара таралуы бар бәсекелесінен гөрі тиімдірек болады. Таза таралу көрсеткіштерінің толық анықтамасы көмірқышқыл газы шығарындыларына арналған рұқсаттардың бағасын қамтиды (қ. Эмиссия саудасы).

Қалпына келтірілетін энергия көздерін ауыстыру шығындары ретінде Spark spread

Spark spread-ті электр станциясының қалыпты жұмыс режимінен, үлкен жел немесе басқа жаңартылатын генераторлар энергия өндіре алмаған кезде резервтік режимде тұруына байланысты туындайтын кіріс жоғалтуын бағалау үшін қолдануға болады. Теориялық тұрғыдан алғанда, электр станциясының операторы, егер оған қалыпты жұмыс істеуге тиіс сағаттар үшін күтілетін пайда төленсе, мұндай жұмыс істемеуіне бейжай қарайды. Шындығында, операторға қалыпты режимде жұмыс істеуге жоспарланған сағаттары үшін күтілетін spark spread төленсе, оның жағдайы жақсырақ болар еді, себебі ол өндірілген электр энергиясына пропорционалды өзгермелі пайдалану және техникалық қызмет көрсету шығындарына (O&M шығындары) ұшырамас еді. Егер жел турбиналары сияқты кейбір электр станцияларына абсолютті басымдық берілсе (іске қосылуға міндетті станциялар), жоғалған кірісті бағалау қажет. Мұндай жағдайда, диспетчерлік орталық басқа станцияларға қуатын азайтуды бұйырады. Кейбір елдерде станция операторлары мұндай араласулар үшін өтемақы алуға құқылы. Бәсекелестік электр нарығында бұл жағдайды теңгерімдеу механизмі арқылы реттеуге болады, онда жоспарланған кестеден (әдетте бір күн бұрынғы кестеден) кез келген ауытқу теңгерімдеу нарығының бағасы немесе есептелген баға арқылы жазаланады. Осылайша, Ұлыбританиядағы spark spread 4–9 фунт/MWh диапазонында болғандықтан, орташа есеппен 6,5 фунт/MWh немесе 0,65 пенс/кВт·сағ құрады, жаңартылатын энергия көздерінің үлесін арттыру үшін қолданыстағы электр станцияларын резервтік режимге ауыстырудың шамамен шығыны 0,65 пенс/кВт·сағ шамасында болады деп бағалауға болады.