Құдайша (Qudayşa)

Кіріспе

Джон Кромвеллдің 1958 жылғы драмалық фильмі – Джон Кромвеллдің режиссерлік жұмысы және Ким Стэнли мен Ллойд Бриджестің басты рөлдерде ойнаған 1958 жылғы американдық драмалық фильм. Пэдди Чайефскидің сценарийі бойынша түсірілген бұл фильм миллиондаған жанкүйерге ие киножұлдызға айналған, бірақ жеке өмірінде бақытсыз болған, қиын жағдайға түскен және жалғыз қыздың өмірін терең зерттейді. Фильм "Ең үздік түпнұсқа сценарий" номинациясына ие болды.

Сюжет

Эмили Энн Фолкнер Оңтүстікте кедейлікте дүниеге келді, оның әкесі, достары жоқ, және баламен байланысты болғысы келмейтін бей-жай анасы Лорин оны жақсы көрмейді. Жасөспірім кезінде Эмили жергілікті қала тұрғындарымен әлеуметтік жағынан оқшауланады, оның сұлулығы мен жыныстық қатынасқа деген ықыласы жігіттерге ұнайды. Эмили жалғыздықтан қысқа уақыт тынығу үшін олармен жыныстық қатынасқа түседі; қалған уақытта ол Голливуд фантазиясына оралады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол әлемге шаршаған G. I. Джон Тауэрмен танысады және үйленеді, ол да белгілі кино актерінің ұлы ретінде өзінің функционалдық емес тәрбиеінен зардап шегеді. Қатерлі некеге және қаламаған жүктілікке төтеп бере алмай, Эмили көп ұзамай Голливудқа қашып кетеді, оның кішкентай қызы Джонның қамқорлығына қалдырылады. Голливудта Эмили Голливудтың әйгілі боксшысына айналған Голливудтың чемпионы Сеймурға үйленеді. Бастапқыда ол Голландияның әйелі ретінде алатын көңіл-күйі мен әлеуметтік мәртебесін ұнатады, бірақ оның Сент-Луиске көшіп кету идеясын қабылдамайды, сондықтан ол отбасының ісіне қосыла алады. Карьерасын алға жылжыту үшін, Эмили журналдардың суреттеріне түсіріледі және диванға қатысты істерді шығарады, ол Голландиялықпен некелерін тоқтатады. Көп ұзамай Эмили супер жұлдызды секс құдайы Рита Шонға айналады. Ол атақ-даңқы мен байлығына қарамастан, әлі де өзін қауіпсіз сезінбейді және жалғыз қалудан қорқады, ішімдікке және азғындыққа көңіл бөлуге тырысады. Ританың ақыры ауруханаға жатқызуды қажет ететін жүйке бұзылуы болады, бұл оның қарт анасы Лоринді ақыры Голливудқа келіп қалуға мәжбүр етеді. Рита анасын көріп, қатты қуанады да, оған әсер қалдыруға тырысады. Алайда, Лорин өзінің бұрынғы азғындығынан діни құлшынысқа айналды, Ританың ақшасы мен табысына таңғалмайды және негізінен қызының дінін өзгертуге тырысады. Ританың достары өте аз, ал қонақ жұп, ол өзінің "ең қымбат және ең көне достары" ретінде анасына таныстырады, олар Лоринге Ританы танымайтынын және онымен тек аз уақыт бұрын кездескенін айтады, сонымен қатар Рита психиатрмен кездесуі керектігін айтады. Рита анасының өзімен тұрақты тұруын қалайды, бірақ Лорин үйге оралып, шіркеуге барып, ауру ағасына қамқорлық жасап, қайын әпкесіне отбасылық дүкенді жүргізуге көмектесуді талап етеді. Апасы кетіп бара жатқанда, Рита ашуланып, есіктен оны жек көретінін және өлімін тілейтінін айқайлайды. Кейіннен анасы қайтыс болған кезде, Рита оның қабірінде мас күйде күйреген. Өзін-өзі құртқан Рита қатаң хатшы-мұғалім Хардингтің тұрақты бақылауында өмір сүреді, ол Ританың аналық кейіпкеріне айналды. Джон Тауэр жас қыздары үшін Рита / Эмилимен татуласуға тырысады, оны Джон жақсы көруге үйренді, осылайша отбасылық дисфункцияның шеңберін бұзады. Бірақ Ританың психологиялық жағдайы нашар.

Emily Ann Faulkner is born into poverty in The South, has no father, no friends, and is unloved by her indifferent mother Laureen, who does not want to be tied down by a child. As a teenager, Emily is socially ostracized by the local townspeople, except for the boys who are attracted to her good looks and sexual availability. Emily lets them have sex with her in order to have some brief respite from her loneliness; the rest of the time, she retreats into Hollywood fantasies. During WWII, she meets and marries world weary G. I. John Tower, who also suffers from his dysfunctional upbringing as the son of a well known movie actor. Unable to cope with a rocky marriage and unwanted pregnancy, Emily soon escapes to Hollywood, leaving her baby daughter in John's care. In Hollywood, Emily soon marries Dutch Seymour, a former champion boxer turned Hollywood socialite. She initially enjoys the attention and social status she gets as Dutch's wife, but rejects his idea that they move to St. Louis so he could join his family's business. Anxious to further her career, Emily poses for risque magazine photos and has casting couch affairs, ending her marriage to Dutch. Emily is soon transformed into the glamorous superstar sex goddess, Rita Shawn. Despite her celebrity and wealth, she is still insecure and fears being alone, seeking comfort in drinking and promiscuity. Rita finally has a nervous breakdown requiring hospitalization, which causes her elderly mother Laureen to finally come to Hollywood for a visit. Rita is thrilled to see her mother and clings to her, trying to impress her. However, Laureen has turned from her past immorality to religious fervor, is unimpressed by Rita's money and success, and mainly seeks to convert her daughter. Rita has very few friends, and the visiting couple she introduces to her mother as her "dearest and oldest friends" privately tell Laureen that they barely know Rita and only met her a short time ago, adding that Rita should see a psychiatrist. Rita wants her mother to stay with her permanently, but Laureen insists on returning home to her simple life of attending church, caring for her sick brother, and helping her sister in law run the family store. As her mother is leaving, Rita becomes enraged and screams from the doorway that she hates her and wishes her dead. When her mother later dies, Rita has a drunken public breakdown at her grave. The self destructive Rita now lives under the constant supervision of a stern secretary/ nurse Harding, who has become Rita's mother figure. John Tower tries to reconcile with Rita/ Emily for the sake of their young daughter, whom John has learned to love, thus breaking the cycle of family dysfunction. But Rita is too psychologically damaged.

Өндіріс

Бұл оқиға Мэрилин Монроға шала-шала негізделген деп айтылады. Turner Classic Movies жариялаған мақалада: "Кейбір сыншылар "Құдайша" фильмі Ава Гарднердің мансабына негізделген деп болжайды, бірақ көпшілігі оның басты үлгісі Мэрилин Монро болды деп санайды, ол Стэнлимен бірге Актерлер студиясында оқыған". "Құдайша" фильмінің бір бөлігі Мэриленд штатының Элликотт қаласында түсірілді, ол Эмили Энннің балалық шағының үйі ретінде және ашылу және жабылу сахналарының фондық түрі ретінде қызмет етеді. Ішкі сахналар Нью-Йорк штатының Бронкс ауданындағы "Алтын медаль" студиясында түсірілді; Мэрилендтен басқа, фильм Голливудта, Беверли-Хиллздегі Беверли-Хиллз қонақүйінде және Калифорния штатының Вествудтағы Фокс-Виллидж театрында да түсірілді. Фрэнк Томпсон фильмге костюмдерді жасады.

Қабылдау

1958 жылғы 25 маусымда «Нью-Йорк Таймс» газетінің рецензенты Босли Кроутер «Құдайша» фильмін «күшті, бірақ әсерлі фильм деп атады, онда көптеген кейіпкерлер іздейді, бірақ таппайтын қанағатқа ұмтылады». Кроутер сценарий авторы Чайефскийдің «өз тақырыбын мұқият зерттегенін, себебі адамдық қарым-қатынастар мен эмоционалды байланыстардың үйлесімділігі анық және дұрыс. Сонымен қатар, ол оларды көркем жазылған сахналар мен диалогтар арқылы жеткізді» деп қосты. «Филадельфия Инкуайер» жоғары баға берді: «'Құдайша' жүлде жеңсе де, жеңмесе де, маңыздырақ нәрсе – бұл фильм біздің ең жақсы актрисаларынан сезімталдық пен адалдық күтілетін дәуірде де ерекше жаңалық». «Құдайша» Голливудтың сыртқы жағын көрсететін драма емес, ол одан да көп. «Қыздың портреті», «Жас әйелдің портреті» және «Құдайшаның портреті» деп аталатын үш бөлімге бөлінген Чайефскийдің шұғылалы зерттеуі, қазіргі заманғы тілмен жеткізілген грек трагедиясының тағдырлылығын сезіндіреді. «Марти» кейін фильмге айналған Чайефскийдің басқа теледрамаларынан басым болғандай, «Құдайша» да «Мартиден» гөрі тереңірек және жан-жақтырақ. Сахнадан кейін сахна, жолдан кейін жол сананы және жүректі қозғайды, ойын қоздырады немесе қорқытады. Автор, актерлер құрамы немесе режиссер Джон Кромвелл ешқандай жалған немесе жасалмаған нотаға тапқан жоқ».

«The Immortal Marilyn» (2006) кітабында ғалымдар Де Джон Вито және Франк Тропеа Чайефскийдің жазуын «шеберлікпен жазылған» деп бағалап, Стэнлидің «барлық мүмкіндіктерін пайдаланып, Чайефскийдің күрделі, лирикалық арияларының әрбір нотасын тап басымен орындағанын» жазды. Керісінше, TCM журналындағы мақаласында Микита Бротман мен Дэвид Стеррит бұл туындыны «баяу темп, екінші рөлдердің жеткіліксіз жазылуы және тым салтанатты көңіл-күй» деп сынады. Rotten Tomatoes фильмге жеті заманауи және қазіргі сынға негізделіп 57 пайыздық рейтинг берді.

Бейімделу

2013 жылы режиссер Джон Моссман Чикагодағы The Artistic Home театры үшін сценарийді сахналық қойылымға бейімдеді, «Жаңа бейімделу» номинациясы бойынша «Джефф» сыйлығын жеңіп алды және Чайефскийдің сценарийін экраннан сахнаға көшірудің алғашқы тәжірибесі болды.