Кіріспе
Түсін өзгертетін киім бренді Hypercolor – қызумен түсін өзгертетін футболкалар мен шорттардан тұратын киім желісі. Олар Сиэтл қаласындағы Generra Sportswear Company компаниясымен өндірілді және АҚШ-та Generra Hypercolor немесе Generra Hypergrafix, ал басқа елдерде Global Hypercolor деп сатылды. Олардың құрамында Жапонияның Matsui Shikiso Chemical компаниясы жасаған термохромдық пигмент болды, ол екі түс арасында өзгерді – суық кезде бірі, ал жылы кезде екіншісі. 1991 жылдан бастап түрлі түс өзгерту опцияларымен көйлектер шығарыла бастады. Киімнің бұл әсері, әсіресе, ұсынылғаннан артық ыстық сумен жуылғанда, үтіктегенде, ағарту кезінде немесе кептіргіште кептіргенде қайтымсыз зақымдануы мүмкін. 1991 жылдың ақпан және мамыр аралығында олар Hypercolor киімдерін 50 миллион долларға сатты. Generra 1992 жылы нашар басқару және сұраныстың төмендеуі салдарынан банкротқа ұшырады. Hypercolor бизнесінің АҚШ нарығындағы бөлігі 1993 жылы The Seattle T Shirt Company компаниясына сатылды, ал Generra халықаралық нарықтағы құқықтарды өздерінде қалдырды. Компания 1995 жылы лицензиялық бизнес ретінде банкроттықтан шықты. Generra атауы 2002 жылы Нью-Йорктегі Public Clothing Co. компаниясымен сатып алынды. Бүгінде Generra Co. – Нью-Йорк қаласындағы штаб-пәтері орналасқан, заманауи әйелдер мен ерлер киімдерінің бренді. 2000 жылдардың басында бұл технологияны бірнеше киім брендтері қайта жаңғыртты. 2020 жылдың ортасында түсін өзгертетін киім тренді бірнеше онлайн-саудагерлер түсін өзгертетін купальниктерді сату арқылы қайта жанданды.
Hypercolor was a line of clothing, mainly T shirts and shorts, that changed color with heat. They were manufactured by Generra Sportswear Company of Seattle and marketed in the United States as Generra Hypercolor or Generra Hypergrafix and elsewhere as Global Hypercolor. They contained a thermochromic pigment made by Matsui Shikiso Chemical of Japan, that changed between two colors—one when cold, one when warm. The shirts were produced with several color change choices beginning in 1991. The effect could easily be permanently damaged, particularly when the clothing was washed in hotter than recommended water, ironed, bleached, or tumble dried. Between February and May 1991 they sold $50 million in Hypercolor garments. Generra went bankrupt due to mismanagement and fading demand in 1992. The Hypercolor business for the U. S. market was sold to The Seattle T Shirt Company in 1993; Generra kept the rights for the international market. The company emerged from bankruptcy in 1995 as a licensing business. The Generra name was acquired by Public Clothing Co. of New York in 2002. Today, Generra Co. is a contemporary women's and men's apparel brand headquartered in New York City. In the early 2000s, the technique was revived by a number of apparel brands. In mid 2020, the color changing clothing trend was revived yet again by several online retailers selling color changing swim trunks.
Принцип
Температураның өзгеруіне байланысты түсін өзгерте алатын заттар термохромдар деп аталады. Термохромдардың екі кең таралған түрі бар: сұйық кристалдар (көңіл-күй сақиналарында қолданылады) және лейко бояулар (Hypercolor футболкаларында қолданылады). Hypercolor футболкаларының түсінің өзгеруі екі түстің үйлесіміне негізделген: боялған матаның түсі, ол өзгермейді, және термохромикалық бояудың түсі. Термохромикалық бояу қоспасының тамшылары диаметрі бірнеше микрометр болатын мөлдір микрокапсулалардың ішінде жабылады және мата талшықтарына бекітіледі. Термохроматикалық тамшылар ішінде бірнеше химиялық заттардың қоспасы болады: кристалл қызғылт лактоны (түсті өзгертетін бояудың өзі), бензотриазол (әлсіз қышқыл) және май қышқылының (миристиламоний олеаты) төртінші аммоний тұзы, 1-додеканол еріткішінде ерітілген. Бұл заттардың бірігіп әрекеттесуі температураның өзгеруіне жауап ретінде түстің өзгеруіне алып келетін қайтымды химиялық реакцияны тудырады. Төмен температурада қоспа қатты күйде болады. Әлсіз қышқыл лейко бояуымен түсті кешен құрайды, бояу молекуласының ортасындағы лактон сақинасын ашады. 24–27 °C-тан жоғары температурада еріткіш еріп, аммоний тұзы ыдырайды, бұл оған әлсіз қышқылмен әрекеттесуге мүмкіндік береді. Бұл реакция pH деңгейін жоғарылатады, нәтижесінде бояудың лактон сақинасы жабылып, түссіз (леуко) түріне айналады. Сондықтан, төмен температурада футболканың түсі қапталған түсті бояудың түсімен боялған матаның түсінің үйлесімінен тұрады, ал жоғары температурада капсулалар түссіз болады және матаның түсі басым болады.