Кіріспе

Сызықтық бөлшектер үдеуішінің тұжырымдамасы

Compact Linear Collider (CLIC) – болашақ сызықтық бөлшектер үдеуішінің тұжырымдамасы, мақсаты – келесі энергия шекарасын зерттеу. CLIC электрондарды позитрондармен соқтығыстырады және қазіргі уақытта көп TeV энергиялы сызықтық соқтығыстырғыштың жалғыз жетілген нұсқасы болып табылады. Бұл үдеуіштің ұзындығы АҚШ-тың Калифорния штатындағы Стенфорд сызықтық үдеуішінен (SLAC) он еседен астам болады. CLIC Франция мен Швейцарияның Женева маңындағы шекарада орналасқан CERN-де салынуы жоспарланған, ал алғашқы сәулелер 2035 жыл шамасында Ірі адрондық коллайдердің (LHC) жұмысын аяқтағаннан кейін іске қосылады. CLIC физикасының егжей-тегжейлі зерттеулері, үдеуіш кешені мен детектордың жетілдірілген дизайны, сондай-ақ көптеген ғылыми-зерттеу нәтижелері CERN-нің жақында жарияланған сары есептерінде жинақталған. Дегенмен, LHC бұл бөлшектің нағыз табиғаты туралы сұрақтарға толыққанды жауап бере алмайды, мысалы, оның құрамы, байланыс күштері және кеңейтілген электроәлсіз сектордағы рөлі. Мысалы, CLIC-тің 380 ГэВ сатысы Хиггс сәулеленуі және WW синтезі арқылы фермиондар мен бозондарға Хиггс бозонының байланысын тәуелсіз модельдік өлшемдермен анықтауға мүмкіндік береді. Екінші және үшінші сатылар жоғары Юкава байланысы, сирек Хиггс ыдырауы және Хиггс өзін-өзі байланысы сияқты құбылыстарды зерттеуге қол жеткізеді. CLIC сызықтық коллайдері кең көлемді топ кварк физикасы бағдарламасын жоспарлап отыр. Бұл бағдарламаның маңызды мақсаты – жоғарғы кварк жұптарының өндірілу шегінің (~350 ГэВ) маңындағы сканерлеу арқылы жоғарғы кварктің массасын және басқа да маңызды қасиеттерін дәл анықтау. Осы сканерлеу үшін CLIC бірінші сатының жұмыс уақытының 10% бөлігін жұмсауды жоспарлап отыр, 100 фб−1 көлемінде мәліметтер жинап алуды көздеп отыр. CLIC-те 1,5 ТэВ массасына дейінгі бөлшектерді тікелей жұптап өндіруге, ал 3 ТэВ массасына дейінгі бөлшектерді жеке өндіруге болады. Электрон-позитрон коллайдерлерінің таза ортасының арқасында CLIC осы жаңа бөлшектердің қасиеттерін өте жоғары дәлдікпен өлшеуге мүмкіндік береді. Алайда, бұл зерттеулер кванттық гравитацияның немесе бұзылған кванттық өріс теориясының 1 ПэВ-тан бұрын күшті байланысқа түсетінін көрсетті, бұл ТэВ энергияларында жаңа физиканың пайда болуына әкелуі мүмкін. Жоғары үдеу градиенті және мақсатты BDR мәні (3 × 10−7 импульс−1м−1) сәуле параметрлерінің және машина дизайнының көп бөлігін анықтайды.

CLIC энергия сатыларының негізгі параметрлері. [[Файл:CLIC complex 3tev woarrows.jpg|alt=|thumb|400x400px|CLIC үдеуіш кешенінің 3 ТэВ сатысындағы жалпы орналасуы, онда екі қозғалтқыш сәуле және екі негізгі сәуле инжектор кешендерін көруге болады. Негізгі сәуле үшін позитрондар 5 ГэВ электронды сәулені вольфрам нысанасына бағыттап жасалады. 2,86 ГэВ-қа дейін алғашқы үдеуден кейін электрондар мен позитрондар сәулеленуді басу арқылы эмиттенцияны азайту үшін басу сақиналарына кіреді. Екі сәуле де 9 ГэВ-қа дейін ортақ бустер линагында үдейді. Ұзын тасымалдау желілері екі сәулені негізгі линактердің басына жеткізеді, онда олар 1,5 ТэВ-қа дейін үдейді, содан кейін Сәуле жеткізу жүйесіне (BDS) кіреді, ол сәулелерді қысып, соқтығысуға дайындалады. Екі сәуле де көлденең жазықтықта 20 мрад қиылысу бұрышымен IP нүктесінде соқтығысады. Бұл қондырғылар CLIC үдеуіш құрылымдарының және басқа да Х жолағына негізделген жобалардың жұмысын баптау және тексеру үшін қажетті радиожиілік қуатын және инфрақұрылымды қамтамасыз етеді. Қосымша Х жолағы жоғары градиенттік сынақтар KEK-тегі NEXTEF қондырғысында және SLAC-те жүргізілуде, Цинхуа университетінде жаңа сынақ стендісі пайдалануға берілді, ал Шанхайдағы INFN Frascati және SINAP-те қосымша сынақ стендтері салынуда.

Детектор қабаттары

CLICdet төрт негізгі қабаттан тұрады: төбелік және іздеу жүйесі, калориметрлер, соленоидты магнит және мюон детекторы. Тиімді ауамен салқындату үшін, төбелік детектордағы кремний сенсорларының орташа қуат тұтынуын төмендету қажет. Сондықтан, бұл сенсорлар ток негізіндегі қуат импульстік схемасы бойынша жұмыс істейді: сенсорларды мүмкіндігінше 50 Гц жиіліктік шоғырлар тобының өту жиілігіне сәйкес, жоғары қуат тұтынудан төмен қуат тұтыну күйіне ауыстыру арқылы.

Мәртебе

2017 жылдан бастап, CERN-нің жылдық бюджетінің шамамен екі пайызы CLIC технологияларын дамытуға инвестицияланады. CLIC-тің бірінші кезеңі, шамамен [ұзындығы] ұзындығында, қазіргі уақытта алты миллиард швейцариялық франкқа бағаланады. Сондай-ақ, CLIC үдеткіші және детектор жобаларының жай-күйі қарастырылады. Еуропалық стратегиялық форумның (ESPP) жаңартылуы – бүкіл қауымдастыққа тараған үдеріс, ол 2020 жылдың мамырында стратегиялық құжатты жариялаумен аяқталуы күтілуде. CLIC жобасы туралы егжей-тегжейлі ақпарат CERN Yellow Reports-та, CLIC-тің жаңа физикадағы мүмкіндіктері, CLIC жобасын іске асыру жоспары және CLIC-ке арналған детектор технологияларында қолжетімді. 2018 жылғы CLIC шолу баяндамасында оның жалпы шолуы берілген.