Кіріспе

Супер қыздырылған мөлдір сұйықпен толтырылған ыдыс. Бульбаш камерасы – электр зарядталған бөлшектердің оның ішінде қозғалуын анықтау үшін қолданылатын, супер қыздырылған мөлдір сұйықпен (көбінесе сұйық сутегімен) толтырылған ыдыс. Оны 1952 жылы Дональд А. Глейзер ойлап тапты, осы үшін ол 1960 жылы физика саласындағы Нобель сыйлығына ие болды. Глейзерге идея сыраның стаканындағы көпіршіктерден келді деген болжам бар, алайда 2006 жылғы сөйлесуінде ол бұл әңгімені жоққа шығарды, бірақ сыра бульбаш камерасының бастапқы идеясы болмаса да, алғашқы прототиптерді толтыру үшін сыраны пайдаланып тәжірибелер жүргізгенін айтты. Бульбаш камералары бұрын кеңінен қолданылғанмен, қазір олардың орнына негізінен сымдық камералар, ұшқыш камералар, дрейфтік камералар және кремний детекторлары қолданылады. Белгілі бульбаш камераларының қатарында Үлкен Еуропалық Бульбаш камерасы (BEBC) және Гаргамель бар. TOC

Функциясы мен қолданылуы

Көпіршік камерасы қолданылуында да, негізгі принципінде де бұлтты камерасына ұқсас. Ол әдетте үлкен цилиндрді қайнау температурасынан сәл төмен қыздырылған сұйықтықпен толтыру арқылы жасалады. Бөлшектер камераға кіргенде, поршеньнің қысымы күрт төмендейді, ал сұйықтық аса қызған, метастабильді күйге енеді. Зарядталған бөлшектер иондану іздерін жасайды, олардың айналасында сұйықтық буланып, микроскопиялық көпіршіктер пайда болады. Іздің айналасындағы көпіршіктердің тығыздығы бөлшектің энергия жоғалтуына пропорционалды. Камера кеңейген сайын көпіршіктер көлемі ұлғаяды, оларды көруге немесе фотоға түсіруге мүмкіндік береді. Оның айналасына бірнеше камера орнатылған, бұл оқиғаның үш өлшемді суретін жасауға мүмкіндік береді. Бірнеше микрометрге (мкм) дейін ажыратымдылығы бар көпіршік камералары қолданылған. Тұрақты магнит өрісіне бүкіл камераны түсіру жиі пайдалы. Ол Лоренц күші арқылы зарядталған бөлшектерге әсер етеді және олардың бөлшектерінің заряд-масса қатынасы мен жылдамдықтарымен анықталатын спиральді траекториялармен қозғалуына себеп болады. Барлық белгілі, зарядталған, ұзақ өмір сүретін субатомдық бөлшектердің зарядының шамасы электрон зарядымен бірдей болғандықтан, олардың қисықтық радиусы олардың импульсіне пропорционалды болуы керек. Осылайша, бөлшектің қисықтық радиусын өлшеу арқылы оның импульсін анықтауға болады.

Ерекше табылған жерлер

Шашыранды камералардың маңызды жаңалықтарының ішінде 1973 жылы Гаргамельде әлсіз бейтарап тоқтардың табылуы бар, ол электроәлсіз теорияның дұрыстығын растады және 1983 жылы W және Z бозондарының ашылуына (UA1 және UA2 эксперименттерінде) жол ашты. Соңғы кезде көпіршік камералары әлсіз өзара әрекеттесетін массивті бөлшектерді (WIMP) зерттеуде, SIMPLE, COUPP, PICASSO және жақында PICO-да қолданылып келеді.