Кіріспе

Солтүстік Америкадағы студенттік ерлер бауырластығы

Phi Sigma Kappa (ΦΣΚ), көбінесе Фи Сиг немесе PSK деп аталады, Солтүстік Америкада шамамен 74 белсенді және даму үстіндегі тараулары бар ерлердің әлеуметтік және академиялық бауырластығы. Оның алғашқы екі ондаған тарауларының көпшілігі Жаңа Англия, Нью-Йорк және Пенсильвания штаттарындағы оқу орындарына берілді; сондықтан оның алғашқы дамуы шығысқа қарай бағытталды, нәтижесінде алты Ivy League университетінің алтысында және теңдікке бағытталған мемлекеттік университеттерде тараулар құрылды. Кейіннен ол Оңтүстік және Батысқа қарай кеңейді. Өзінің Конституциясына сәйкес, Фи Сигма Каппа үш негізгі қағидасын ілгерілетуге арналған: «Бауырластықты нығайту», «Оқуға ынталандыру» және «Тұлғаны қалыптастыру». Фи Сигма Каппа 1873 жылдың 15 наурызында Амхерст қаласындағы Массачусетс ауыл шаруашылығы колледжінде (қазіргі Массачусетс Амхерст университеті) алты екінші курс студенті (Құрылтайшылар деп аталады) құрды. 1985 жылы Phi Sigma Epsilon Фи Сигма Каппамен бірікті, бұл грек әріптерімен аталатын бауырластықтардың ең ірі бірігуі болды.

Үлкен бөлім

Фи Сигма Каппаның Бас шаптері 1878 жылы, Альфа шаптерінің құрылғаннан бес жыл өткен соң, түлектер мен студенттерді үздіксіз байланысқа орнату үшін құрылды. 1876 жылы қабылдаған Чарльз Самнер Хоу, оның алғашқы Бас президенті болып сайланды (20 жасында). Фи Сигма Каппа төрт жылдық талқылаулар мен жеті комитеттің жұмысынан кейін сол жылы топтың ресми аты ретінде бекітілді.

Кеңейту

Бастапқыда негізін қалаушылар тек бір тарауды көздеген. Өсімнің алғашқы иегі ерте пайда болғанмен, оның даму кезеңі 13 жылға созылды. 1875 жылы Мэн ауылшаруашылық колледжінен бір топ өтініш білдірген, ал бірнеше жылдан кейін Нью-Мексико университетінен күтпеген хат келді, бірақ екеуі де нәтижесіз аяқталды. 1878 жылы Джон А. Каттер ұйымға қабылданды, ол орденнің алғашқы жазбаларын сақтаумен және Массачусетс кампусынан тысқары кеңеюмен айналысатын болатын. «Агги»-ден бітірген соң ол Олбани медициналық колледжінде оқыды (1873 жылы ол Юнион колледжінің бөлігіне айналды) және Бета тарауын (1888) құрды. Каттер сондай-ақ Корнеллде Гамма тарауын құруға мүше болды (1889). Ұлттық ұйымға айналу осылай жүзеге асты. Осы алғашқы жылдары белгі (немесе төсбелгі) қазіргі түрінде қабылданып, 1890 жылы жалпы бауырластық ұғымын бейнелейтін және Массачусетстен тысқары орденнің көкжиегін кеңейтетін қабылдау рәсімі жазылды. Бауырластық журналы, «The Signet» құрылды, ал Солтүстік-Шығыстан тыс алғашқы тарау Батыс Вирджиния университетінде ашылды (1891). «Біздің мақсатымыз үлкендік емес еді», - деді кейінірек Бас басшы Барретт, жаңа кеңейтім мүмкіндіктеріне қызығушылық танытқан съезді ескерте отырып. Бұл қағида сақталды: Phi Sigma Kappa ұлттық ұйымдардың қатарында жоғары тұрса да, мөлшері маңызды фактор болған емес. Phi Sig басқа кампустарға ерекше және құнды нәрсе ұсынатын ұйым ретінде әртүрлі әлеуметтік топтардан келген адамдарға бағалы болды. Массачусетс ауылшаруашылық институты – «Агги» – теңдікке көбірек баса назар аударды, орташа жағдайдағы, бірақ жоғары әлеуеті бар жігіттерге есігін ашты және Бостон мен Нью-Йорк қоғамының жоғары сынып өкілдерімен толы емес еді. Көп жағдайларда, ол кеңеюі кезінде осы этиканы сақтап келді. Бұл жай ғана шақыруға болатын кезекті бауырластық емес еді. Негізін қалаушы Брукс 1938 жылы қайтыс болуына төрт жыл қалғанда былай деді: «Біздің бауырластығымыз ұлттық колледж өміріне жақсылыққа зор ықпал етеді деп сенеміз. Негізін қалаушылардың ойындағы идея жақсы болды. Бауырларымыз ешқашан пайдалы және қанағаттандырарлық өмірдің негізі – жоғары идеалды көру арқылы туындайтын ой екенін ұмытпасын; және оны жүзеге асыру үшін дене, жан және рух күшін пайдалануға деген шешімділік». XIX ғасырдың соңғы онжылдығындағы мұқият кеңею Йель (Sachem Hall), Колумбия, Мэриленд, Пенсильвания штаты және Пенн сияқты танымал оқу орындарында берік тараулар құруға әкелді. Ұзақ өтпей Дартмут, Браун және МТИ оларға қосылды. Ақырында, Phi Sig сегіз Ivy League университетінің алтауында өкілдік етті; тіпті Канаданың кампустары да ғасыр басында барлық бағытта жаңа тарауларды ашқандардың ойларынан тыс қалмады. 1903 жылы Онтарионың Кингстон қаласындағы Куинс университетінде Ро тарауы құрылды, ал онжылдық ішінде тағы он жеті бөлімше қосылды. Каттер мен Барретттің басшылығымен ұлттық ұйым нығайтылды және түлектердің бауырластыққа деген қызығушылықтарын сақтау үшін жұмыс басталды. Грек жүйесінің американдық ұйымдар арасындағы ерекшелігі осы қағидаға негізделген – мүшелердің студенттік өмірінен кейін де қатысуын жалғастыру идеясы. Phi Sigma Kappa осындай күш-жігердің алғашқы көшбасшыларының бірі болды және түлектерге бағытталған ең күшті ұйымдардың бірі болып қала береді. Егер негізін қалаушы Брукс оның мақсатын дұрыс бағалаған болса, онда бауырластықтың мүшелеріне әсері және олардың өміріндегі рөлі шексіз болар еді – Phi Sig мұрасының тағы бір маңызды бөлігі. «Бүкіл елге тарау үшін үлкендікке ұмтылу» ескертуі әрқашан болғанымен, қайда болса да кампустарға қызмет ету талабы да соншалықты күшті болды. Мысалы, 1909 жылы (Ұлы Кеңес бұрын арақашықтық пен жақын штаб-пәтердің сапарлары мен қызметтерінен бас тартады деп қорқып, Батыс жағалауына тарау құрудан бас тартқаннан кейін), бауырластық континентке тарады. Калифорния университеті, Берклидегі Ридж-роуд клубы грек әліпбиінің соңғы әрпін тиімді пайдаланып, екінші серияның бірінші бөлімі – Омега тарауын құрды. Бұл ұлттық ерекшелік орталық континенттің назарынан тыс қалмады; алты ай ішінде Миннесота, Иллинойс және Айова штаттарынан өтініштер келіп түсті. Жаңа ғасырдың алғашқы онжылдығында барлығы он төрт жаңа тарау құрылды. 1920 жылдары бауырластық, әсіресе жер грантын беретін мекемелерде, Орегон штатында, Стэнфордта, Теннессиде, Алабамада, Огайо штатында, Кентуккиде, Вашингтонда, Орегонда, Оңтүстік Каролинада және басқаларда өсті, барлығы жиырма бес тарау құрылды. Бұл күш-жігер тек түлектер деңгейінде ғана емес, сонымен қатар 1930 жылғы съезде студенттік делегаттар бауырластықтың мүшелерінің қиын жағдайына қозғалғандықтан, әрбір белсенді мүшеден ай сайын 25 центтен (2021 жылғы доллармен шамамен 12 доллар) қаражат жинап, Ұлы депрессиядан зардап шеккен тарауларға көмектесу қорын құрды; өзара көмектесу принципі одан жақсы көрсетілмейді. Адам күшінің жетіспеуі де мүмкіндігінше бауырластық шығындарын азайтуға әкелді, бірақ сонымен қатар маңызды ұлттық қызметтерге инвестиция жасады – қабылдау техникаларын оқыту, талапкерлерге нұсқаулық, есеп жүйесін жақсарту және өңірлік өкілдердің сапары. Тараулардың өсуі баяулады, өйткені бауырластық қолдағы тарауларын нығайтуға тырысты. Дегенмен, өзінің алтыншы онжылдығында Phi Sigma Kappa Пурдю, Американ университеті және Монтана штатында тараулар құрды. Осы жылдардың ең маңызды жетістігі 1934 жылғы Анн-Арборда өткен съезде болды. Геттисбергтен келген ағайын Стюарт В. Герман Phi Sigma Kappa Credo-ны жазып, ұсынды, ал Массачусетстен келген ағайын Ральф Уоттс бауырластықтың негізгі қағидаларын жазып, ұсынды. Елу жылдан астам уақыт өткен соң, олар Phi Sigma Kappa мұрасын бейнелейді, орденнің ең ежелгі рәсімдері мен символизмі сияқты оның ерекшелігінің бір бөлігі болып табылады.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1938 жылғы конвент алты негіздеушіні құрметтеу үшін алты дәрежелі мүшелік құрылымын қабылдады, әсіресе бірнеше апта бұрын қайтыс болған негіздеуші Брукс еске алу үшін. Сол жылы бауырластықтың алғашқы кәсіби басқарушысы жұмысқа алынды, бұл өте маңызды кезеңде өсіп келе жатқан қажеттіліктерге ұйымдық жауап берудің тағы бір белгісі болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс пен Ұлы депрессияның ауыртпалығын еңсеруге үлкермей, Екінші дүниежүзілік соғыс басталды. Бауырластық тірі қалғаны үшін жасалған ерекше күш-жігер – тағы бір ұзақ әңгіме; бірақ маңыздысы – Фи Сиг тірі қалды. 1948 жылғы Бостон конвенті ұйымның құрылғанына 75 жыл толуын белгіледі. 52 белсенді бөлімше болды; Фи Сигма Каппа қоры негізінен ағайындылардың арасындағы жақсы оқу жетістіктерін марапаттау үшін құрылды; ал «Сигнет» бауырластық әлемінде сол кезде сирек кездесетін жоспар бойынша барлық мүшелерге өмір бойы кепілдік берілді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдардағы бауырластықтың ең сергелең көшбасшыларының бірі, Айова штатынан Д. Р. (Спек) Коллинз, мұраны заманауи тілмен қайта бекітті: Негіздеушілер бауырластықтың мүшелеріне қызмет ету негізінде оның рәсімдерін және философиясын өте даналықпен дамытты. Фи Сигма Каппаның басты қағидалары – бауырластық, білім және мінез-құлықты дамыту. Басты қағидаларымызда бедел, ең әдемі үй, ең жақсы әлеуметтік бағдарлама, кампустағы жарыстарда, іс-шараларда «бірінші орында болу» туралы ештеңе жоқ. Бұлардың бәрі – тәтті қосымша ғана. Шын мәнінде мақсатына қызмет ететін бауырластық бөлімшесі өз мүшелерінің жеке дамуына көмектеседі. Сондықтан, қазірдің өзінде жақсы оқушыларды қабылдап, жыл сайын стипендия жеңіп алатын бөлімше, кез келген ерекше қызметтен артық нәтиже береді деп менің ойымша. Бірақ, орташа білімді студенттерді қабылдап, олардың академиялық қабілеттерін барынша дамытуға ынталандыратын бөлімше стипендия жеңіске лайық. Мінез-құлыққа қатысты да осылай. Егер біз тек ең жақсы және жетілген адамдарды ғана қабылдасақ, олар үшін бөлімше көп нәрсе жасай алмайды. Бауырластық орташа студенттерді қабылдап, олардың мінез-құлығын дамытуға көмектесе алады және бауырластық сезімімен бірге өмір сүруге үйретеді. Менің бауырластығым мен студент кезімде маған көмектесті. Ол маған басқалармен қатар өмір сүруге, жеке, моральдық және әлеуметтік қасиеттерімді дамытуға көмектесті, соның арқасында университетті бітіргеннен кейін тапқан қоғамға жақсырақ бейімделе алдым. Бауырластықтың қызметтері менің отбасымның, шіркеуімнің және мұғалімдерімнің қызметтерін толықтырды. Сондықтан мен бауырластығым өз мүшелеріне қызмет ету үшін жұмыс істей берсе, оның игілігі үшін жұмыс істеуге дайынмын.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бауырластық (басқа грек ұйымдарымен бірге) сегрегация, қорқыту және оқу мәселелеріне тап болды. 1950 жылдары Phi Sigma Kappa мүшелікке қатысты нәсілдік шектеулерді жойды, басқа NIC бауырластықтарымен бірлесіп қорқытуды жоюға жұмыстанды және осы өзгерістерді бейнелеу үшін мүшелікке қабылдау бағдарламасын жаңартты. Осы кезеңде грек ұйымдарының қатарына кіру азайып, кейбір бөлімшелер қайтадан жабылды.

Азаматтық құқықтар

Phi Sigma Kappa, азаматтық құқық қозғалысынан бұрын құрылған көптеген бауырластықтар мен әйелдер қауымдастықтары сияқты, көбінесе шетелдік студенттерден басқа, аз ұлт өкілдерін іріктемеген. 1952 жылғы Бедфорд Спрингс конвенциясында, көбінесе Жаңа Англия мен Шығыстан тыс жерлердегі бөлімдер, ешбір бөлім "негрлерді" қабылдамауы үшін келісімге келуді қалап, осы мақсатта "Бедфорд резолюциясы" деп аталатын заң жобасын ұсынды. "Бедфорд резолюциясында" былай делінген: "Бауырластықтың дәстүрі сақталуы керек, яғни барлық бөлімдер оларды қабылдамайынша, қара нәсілді жігіттерді қабылдауға немесе бастауға болмайды". Бедфорд резолюциясы тар қабылданып, бірден Phi Sigma Kappa бірнеше бөлімін резолюцияға наразылық білдіргені үшін жоғалтты. Веслиан университетінің Альфа Тритон бөлімі, жақсы ниетпен қара терілі студентті қабылдағаннан кейін, оны қайтарудың орнына, өзін-өзі жергілікті ұйым ретінде қайта құрды – Гамма Пси. Бостон университетінің, Хартвик колледжінің және Нокс колледжінің бөлімдері 1953-55 жылдары афроамерикалық студентті қабылдағандары үшін Ұлы бөлімнен шығарылып, бұрынғы жергілікті мәртебесіне оралды. Дартмут колледжінің Тау бөлімі, бауырластықтың "расистік мүшелік саясатын" себеп етіп, Phi Sigma Kappa-дан бөлініп кетті. Тау жергілікті бауырластыққа айналып, 1956 жылдың мамырында Phi Tau ұйымымен бірікті. Талқылау кезінде кеткен бөлімдердің тек Тау ғана әлі де жұмыс істеп тұр. 1954 жылғы 28 маусымдағы хатында, сол кездегі Phi Sigma Kappa президенті Д.Р. "Спек" Коллинз өзінің пікірінше, "барлық бауырластық жүйесі – жақсы американдық азаматтарды тәрбиелеуге арналған, шынымен американдық институт – сынға алынып отыр. Бізді өзара талас-тартысқа түсіріп, өзімізді-өзіміз жоюға итермелейтін, бұзылған элементтердің шабуылына ұшырап отыр. Бұл – ұлы американдық институтты жоюға мүмкіндік беретін "бөліп билеу" стратегиясы". Президент Коллинз келесі Phi Sigma Kappa конвенциясында кемсітуге қарсы мәселе көтерілетінін ескертті. Бедфорд резолюциясы – саясат болғандықтан, конституциялық шараға немесе жарғыға қарағанда оңай өзгертілді. Қабылдағаннан екі жыл өткен соң, 1954 жылғы конвенцияда Бедфорд резолюциясы ақ түсті емес адамдарды тыйым салатын, заңдық емес "джентльмендік келісімге" алмастырылды. Бұл әлдеқайда әлсіз, қысқа өмір сүрген, бейресми келісім де жергілікті бөлімдерді аз ұлт өкілдерін мүшелікке қабылдамауға ынталандырды. Phi Sigma Kappa-ның Құрмет соты Phi Sigma Epsilon-ның барлық бұрынғы президенттерін қамту үшін кеңейтілді. PSE компаниясының Шэннон Флауэрс осы органның жаңа тіркеушісі болып қызмет етуге келісті. Ұлы кеңеске PSE-нің бұрынғы президенті Джеймс Уитфилд және бұрынғы вице-президент Ларри Бек қосылды. Ассоциация ритуалы Phi Sigma Epsilon ритуалының маңызды бөліктерін қосу үшін қайта жазылды, ал PSE ритуалы барлық бөлімдердің ритуалдық кітабына қосылатын арнайы лекция нысанында жазылды. Фи Сигма Эпсилон ритуалының авторларының бірі, бірігуді ынталандырған Фред Швенгель, екі ритуалды біріктіруге көмектесті. PSE-нің басқа бөлімдері өмір сүруге жарамсыз деп танылды немесе PSE қызметкері соңғы рет келгеннен немесе хат алысқаннан кейін бірнеше жыл ішінде жоғалып кетті. Олар ресми түрде жабылды. Соңында, Phi Sigma Epsilon-ның бірнеше наразы болған түлектерінен кейін, жеті PSE тобы 1988 жылы Phi Sigma Phi құрады. Бүгінде екі бауырластық та болашаққа назар аударуға және жолдары қиылысқанда сыпайылық пен ынтымақтастық саясатын ұстануға тырысады. Ортақ тарихын және шағын бөлімдердің кірісімен толық уақытты жұмысты қолдаудың экономикалық қиындықтарын ескере отырып, Phi Sigma Kappa үнемі Phi Sigma Phi және оның бөлімдерінен болашақтағы ынтымақтастық туралы сұрақтарды қуанышпен қарсы алатындығын айтады. Фи Сигма Каппа жаңа мүшелеріне екі бастапқы бауырластықтың да маңызды кезеңдерін көрсететін кеңейтілген тарихи жазбасын оқытуды жалғастыруда.

Қазіргі

Жақында кеңейту жұмыстары күшейді, қазір бөлімдердің жабылуынан асып түседі, Фи Сигма Каппаның бұрын тарихы болмаған мектептерге кіріп, қиын жағдайдағы немесе тоқтатылған ұйымдарды қайта жандандыруда. Бұл кеңейту кезеңі, Phi Sigma Epsilon-ның көптеген бұрынғы бөлімдерінің үлкен бауырластыққа толық интеграциялануымен және толық қызмет көрсетуімен тығыз байланысты. Олардың кейбіреулерін қайта құру қажет болды, және бұл жұмыс бүгінге дейін жалғасуда. Қатаң тәуекелді басқару оқытулары Phi Sig-ке көбінесе зорлық-зомбылыққа байланысты жаңалықтарды болдырмауға мүмкіндік берді. Басты кеңейту мақсаттары және ұзақ жылдар бойы жоғалған кампустарға оралу да назарда болды. Бауырластық өзінің негізін қалаушыларының тек үлкендік үшін емес, мақсатты кеңейтуді қолдау туралы ұстанымын естен шығармаса да, Phi Sigma Kappa-ның Бас Кеңесі 1980 және 90-шы жылдары мақсатты кеңейтуге ниет білдірді, бұл халықаралық бауырластықтан күтілетін бағдарламалар мен қызметтерді ұсыну мүмкіндігін арттырды. Бірігуден бері Phi Sigma Kappa жылына кем дегенде екі бөлімнен өсті. Көптеген кампустарда жаңа бөлім үшін лайықты тұрғын үй табу ең үлкен қиындық болып табылады. Осы мәселені шешу үшін, басқару, ғимараттарды табу және қаржыландыру, түлектердің холдингтік компаниялары үшін ең жақсы тәжірибелерді тарату және Phi Sig бөлімдерін жақсарту мақсатында 2002 жылы Phi Sigma Kappa Properties (PSKP) жеке заңды тұлға құрылды.

Капитулдар үйлері

Төменде Фи Сигма Каппа ұйымының көптеген бөлімдерінің суреттері келтірілген. Көптеген ғимараттар тарихи фотосуреттерде көрсетілгендей, бүгінгі күнге дейін бауырластық ұйымдары мен олардың түлектерінің меншігінде, жаңартылып, кеңейтілген, ал кейбіреулері жаңа ғимараттармен алмастырылған.

Ұйымдастыру және құқықтық мәртебесі

Phi Sigma Kappa үш бөлек ұйымнан тұрады: Phi Sigma Kappa бауырластығы, Phi Sigma Kappa қоры және Phi Sigma Kappa мүліктік компаниясы. Phi Sigma Kappa халықаралық штаб-пәтерінде қауымдастықтың күнделікті жұмысын жүзеге асыратын, сондай-ақ Ұлы бөлім мен Қор ұйымдастыратын көптеген іс-шараларды, жиналыстарды және басқа да бағдарламаларды үйлестіретін және жоспарлайтын әкімшілер қызмет етеді.

Фи Сигма Каппа қауымы

Бауырластықтың (PSK) күнделікті басқаруы атқарушы директор Джо Кернге жүктелген. Ол және он екі толық штаттан тұратын қызметкерлер бөлімнің барлық қызметін, кеңеюін, түлектермен қарым-қатынасын, бағдарламаларды әзірлеуді, тәуекелдерді басқаруды және іс-шараларды үйлестіруді қолдайды. Phi Sigma Kappa-ның Бас Кеңесі ерікті директорлар кеңесі ретінде жұмыс істейді, оған бір бас президент және алты директор кіреді, олар бауырластықтың болашағына бағыт-бағдар береді және оның саясатының орындалуын қамтамасыз етеді. Аймақтық кеңесшілер – бауырластықтың ұлттық басшылары мен студенттер арасындағы байланысшылар. Жергілікті бөлім кеңесшілері көбінесе жергілікті бөлімге, аймақтық және ұлттық қызметкерлермен немесе еріктілермен байланыс жасау үшін маңызды байланыс нүктесі болып табылады. Phi Sigma Kappa-ның кейбір бөлімдері бөлім үйін басқару үшін жергілікті түлектермен немесе өздерінің ата-аналары басқаратын тұрғын үй корпорацияларымен жұмыс істей алады, немесе осы мақсатқа жету үшін Phi Sigma Kappa Properties-пен ынтымақтасады. Жергілікті бөлім үй корпорациялары ұлттық құрылымнан тәуелсіз жеке заңды тұлғалар болып табылады.

Phi Sigma Kappa қоры

1947 жылы Ұлы бөлімнен тәуелсіз ұйым ретінде тіркелген Қор (PSKF) бауырластықтың қаржылық негізі болып табылады. Оны қамқоршылар кеңесі басқарады, ол Ұлы Кеңес жүзеге асыратын түрлі бағдарламалар мен стипендияларға қаржы бөледі. Бұл қаржы мүшелік жарналары, уәделер және қайырымдалықтар есебінен түседі. Қор бауырластықтың өсуі мен сақталуы үшін өте маңызды. Ол Лидерлік мектебі, бакалавр стипендиялары, Ұлы бөлім веб-сайты және аймақтық конклавтар сияқты бағдарламаларды қаржыландырады.

Мүшелік

Phi Sigma Kappa-ға мүшелік, егер ер адам ұлттық деңгейде танылған әлеуметтік студенттік бауырластықтың мүшесі болмаса, Phi Sigma Kappa бөлімшесі бар колледжге, университетке, техникалық институтқа немесе қоғамдық колледжге қатысатын еркек студенттерге қолжетімді. Бұл мүмкіндік тек бакалавр студенттеріне ғана емес, сонымен қатар оқытушыларға, аспиранттарға және бұрынғы студенттерге де таралады. Егер студенттің оқу орнында бөлімше болмаса, ол өзге жердегі бөлімшеге мүше болуға құқылы. Сонымен қатар, Phi Sigma Kappa-ның Бас Шығарылымының Конституциясы мен Ережелерінде құрметті мүшелік қарастырылған. Мүшелікке қойылатын нақты талаптар жоғары білім беру орындары мен бөлімшелер арасында өзгеше болуы мүмкін, бірақ минималды талаптар ұлттық деңгейде заңмен реттеледі. Phi Sigma Kappa мүшелігі тек қана өлім немесе шығарылу арқылы тоқтатылуы мүмкін.