Кіріспе

1995 жылы Жаңа Зеландияда көп адам қаза тапқан оқиға

1995 жылғы 28 сәуірде Жаңа Зеландияның Папароа ұлттық паркіндегі көріктік платформаның құлауы салдарынан 14 адам қаза тапты, осы оқиға Кейв Крик апаты деп танылды. Құрбандардың 13-і Тай Путини политехникалық институтының студенттері болды, олар төмендегі тастарға құлап қайтыс болды. Бұл трагедия үкіметтің және табиғатты қорғау жөніндегі қаржыландыру және басқару саясатын кеңінен сынауға әкелді. Жаңа Зеландияның Табиғатты қорғау министрі Денис Маршалл тергеу комиссиясының баяндамасы жарияланғаннан кейін отставкаға кетті. Сондай-ақ, бұл оқиға тұрақсыз платформаның салынуына себеп болған жүйелік қателер анықталғаннан кейін Жаңа Зеландияның Табиғатты қорғау департаментінің процедураларында маңызды өзгерістерге әкелді. Үкімет алмасудан кейін Жаңа Зеландия заңнамасына енгізілген өзгерістер мемлекеттік органдарды да мемлекеттік емес ұйымдармен бірдей, нашар салынған ғимараттар үшін қылмыстық жауапкершілікке тартуға мүмкіндік берді.

Өмірбаян

Кеуек ағысы / Котихотихо – Папароа ұлттық саябағындағы шағын арна. Қорғау департаменті (DOC) 1994 жылдың сәуір айында 40 метрлік жартастың үстінен, ағынның жер астындағы үңгірлер жүйесінен шығатын жеріне көрініс ашатын көру платформасын орнатты. Платформаны салғандардың жұмысқа қажетті біліктілігі болмаған. Платформа салынып жатқанда он екі ірі қателіктер мен кемшіліктер жіберілді (төменде қараңыз), оның ішінде тіреулерді тіректеріне бұрандалардың орнына шегелермен бекітті, себебі бұрғылау құралы шартты жерге әкелінді. Платформа, әсіресе көп адам болғанда, өте қауіпті болды.

Платформаның құлауы

Оқиға болған күні Греймуттағы Тай Путини политехникалық мектебінің студенттері саябаққа сапар жасады. Тоғайдың ішінде жол жүріп бара жатқанда, политехникалық мектептің оқытушысы, Табиғатты қорғау департаментінің (DOC) қызметкері және үш студент кішкентай топқа бөлініп кетті, ал қалған 17 студент пен тағы бір DOC қызметкері платформаға қарай жолын жалғастырды. Үлкен топ бірінші болып платформаға жетіп, шамамен сағат 11:25-те бірге шетіне жақындады. Бірнеше студент платформаны шайқап, оны тік жарға құлатып жіберді. DOC қызметкері мен 13 студент қаза тапты. Төрт студент ауыр жарақат алып, құлаудан аман қалды. Екінші топ құлаудан кейін көп ұзамай оқиға орнына жетті. Болған жағдайды түсінген соң, қалған DOC қызметкері мен студенттердің бірі көмек шақыру үшін жолдың басына жүгірді, бірақ келгенде көліктерде кілттердің жоқ екенін анықтады. Сонда DOC қызметкері апат орнына қайта оралды, ал студент апат орнының мекенжайы жазылған хатпен жол бойымен жүгірді. Сағат 12:15-ке қарай ол Греймут полициясына телефон соғып хабарлады. Оқиға орнының қашықтығы медициналық қызметкерлерге аман қалғандарға көмек көрсетуді қиындатты. Оқиға орнына алғашқы болып Греймут полициясының констеблі келді, ол апаттан кейін екі сағаттан соң жаяу жетті. Бастапқыда Греймут және Вестпорттан жедел жәрдем машиналары келді, содан кейін Крайстчерчтен RNZAF Bell UH 1H және BK 117 құтқару тікұшақтары жетті.

Тергеу комиссиясы

Апат бойынша салынған тергеу комиссиясы, аудандық судья Грейм Нобл басшылығымен, Табиғатты қорғау департаментінің платформаны салуына қатысты бірқатар ауыр мәселелерді анықтады. Көтерілген нақты мәселелер:

Платформаны білікті инженер жобаламаған және бекітпеген. Платформаны салуға қатысқан ешбір адам білікті инженер емес еді. Жоспар бойынша бұрандалардың орнына, платформаны бекіту үшін шегелер қолданылды, себебі құрылыс алаңына қажетті бұрғылау машинасы әкелінген жоқ. Платформаға қарсы салмақ ретінде орнатылуы тиіс баспақыштар дұрыс бекітілмеген. Платформаға ешқашан құрылысқа рұқсат алынбаған. Бұл мәселе анықталған кезде жоспарлар жоғалып кетті, ал оларды алмастыру үшін (және дұрыс емес) схемаларды білікті емес, алмасу бағдарламасымен келген студент асығыс түрде жасап, кейіннен рұқсат алу үшін тапсырды. Құрылыс заңнамасы бойынша туындаған одан әрі шатасу салдарынан рұқсат ешқашан берілмеді. Платформаны жүйелі тексерулерді қамтамасыз ететін ешқандай тізімге енгізбеген. Платформаға ең көп бес адамға дейін рұқсат беретін ескерту белгісі тапсырыс берілген, бірақ ол орынға орнатылмады. Комиссияның мәлімдемесіне сәйкес, платформаның өзіндегі кемшіліктер мен оны салу әдістерінен бөлек, құлдыраудың “негізгі себептері” департаменттің жүйелік проблемалары болды, департаменттің қаржыландырылмағанын және жеткіліксіз ресурстарға ие екенін атап өтті. Комиссия департаментке “қаржыны үнемдемей” қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жеткілікті ресурстар берілмегенін және қаржыландырудың жетіспеуіне байланысты жиі нашар сапалы стандарттарды қабылдауға мәжбүр болғанын анықтады. Комиссияның есебінде департаменттің жағдайы ескеріле отырып, “Кэв-Крик сияқты трагедияның орын алуы заңды болды” делінген. Апаттан аман қалған Стейси Митчелл оқиғадан он жыл өткен соң, платформа құлаған кезде өзі мен басқа студенттер оны қатты шайқағандарын айтты, бірақ ол осы туралы сол кезде кінәлаудан қорқып хабарламаған. Тергеу кезінде алынған дәлелдерге сәйкес, платформаны оны пайдалану кезінде күтілетін жүктемеге төтеп беруге лайықты жобалау және салу қажет болды.

Салдары

Апаттан кейін көп ұзамай Табиғатты қорғау департаменті 520-дан астам нысанды тексерді, ал 65-і жөндеуге жабылды. Тексеру нәтижесінде мемлекеттік жерлердегі көптеген нысандар алынып тасталды, ал Жаңа Зеландия бойынша қалғандарында көптеген қауіпсіздік ескертулері пайда болды. Шындығында, кейбіреулер жауапты шамадан тыс деп санады, мысалы, көпірлер мен платформаларда "максимум 1 адам" деген белгілер орнатылған жағдайларда. DOC апатқа жауапкершілікті қабылдағанымен, сол кездегі Жаңа Зеландия заңдары мемлекеттің өзін-өзі соттауына мүмкіндік бермегендіктен, қандай да бір қудалау болған жоқ. Дегенмен, құрбандардың отбасыларына 2,6 миллион доллар төленді. Апаттан кейін Жаңа Зеландия заңдары Құрылыс заңының мемлекеттік органдарды қамтуын қамтамасыз ету және болашақта мұндай немқұрайлылық үшін мемлекеттік органдарды жауапкершілікке тарту үшін түзетілді. Премьер-министр Джим Болгер бастапқыда тергеу комиссиясының баяндамасын сынап, платформаның "негізінен оны бірге ұстап тұру үшін 20 долларлық бұрандалардың жетіспеуінен" құлап кеткенін айтты. Табиғатты қорғау министрі Денис Маршалл департаментті басқарғаны үшін бұқаралық ақпарат құралдарында сынға ілікті. Көптеген адамдар Маршаллды кінәлады, бірақ үкіметтің консервациялық жерді басқару саясатын да кеңінен сынады. Маршалл 1996 жылдың мамыр айында, апаттан бір жылдан астам уақыт өткен соң, отставкаға кетті. Жаңа министр Ник Смит тағайындалды және мемлекеттік қызмет комиссиясы департаменттің толық тексеруін жүргізді. 1996 жылдың сәуір айында ескерткіш тақта ашылды. 1998 жылы жол қайтадан халыққа ашылды, ескі баспалдақтар жаңаларымен ауыстырылды, бірақ көру платформасы қайта салынбады. Платформаның орнына қоршау және ескерту белгілері қойылды. 1996 жылы Жаңа Зеландия композиторы Джон Дилан осы оқиғаға арнап "Cave Creek 95 – Елегия" атты оркестрлік шығарма жазды. 2020 жылы апаттың 25 жылдығын еске алу мақсатында Inland Pack Track қиылысынан Cave Creek-ке дейінгі жол бөлігі Cave Creek Memorial Track / Kotihotiho деп қайта аталды. Жол бойында қаза тапқандарға арналған ескерткіш орнатылған.