Кіріспе

Аэробиология (грекше ἀήρ, aēr, "ауа"; βίος, bios, "өмір"; және λογία, logia) – бактериялар, саңырауқұлақ споралары, өте кішкентай жәндіктер, гүл тозаңдары және вирустар сияқты органикалық бөлшектердің ауа арқылы таралуын зерттейтін биология саласы. Аэробиологтар дәстүрлі түрде аллергиясы бар адамдарға көмек ретінде ауадағы гүл тозаңдары мен саңырауқұлақ спораларын өлшеу және оның туралы мәлімет берумен айналысады.

Шолу

"Аэробиология" терминін алғаш рет 1930 жылдары Фред Кэмпбелл Мейер қолданған. Аэрозолизация – қозғалыстағы ауада ұсақ және жеңіл бөлшектердің таралып, ілініп қалу процесі. Биоаэрозольдар, яғни гүл тозаңы мен саңырауқұлақ споралары мұхиттар арқылы тасымалданып, тіпті бүкіл дүние жүзін айналып саяхаттауы мүмкін. Микробтардың көптігі мен оңай таралуына байланысты Мартинус Бейжеринк бір кезде: "Барлық нәрсе барлық жерде кездеседі, ал орта таңдау жасайды" деген еді. Бұл аэропланктонның барлық жерде және бұрын да бар болғанын, ал қандай түрлер сақталатыны тек қоршаған орта факторларына байланысты екенін білдіреді. Аэропланктон атмосфералық шекаралық қабатта (АШҚ) да көп мөлшерде кездеседі. Бұл атмосфералық популяциялардың климатқа және бұлт химиясына тигізетін әсері әлі де зерттелуде. NASA және басқа да зерттеу ұйымдары осы биоаэрозольдардың қанша уақыт бойы ауада қалу қабілетін және экстремалды климат жағдайында қалай тірі қалатынын зерттеп жатыр. Жоғары атмосфера жағдайлары Марс планетасының бетіндегі климатқа ұқсас, ал табылған микробтар тіршілікке жағдай жасайтын шекараларды қайта анықтауға көмектеседі.

Бөлшектердің шашырауы

Аэробиологиялық бөлшектердің таралу процесі 3 қадамнан тұрады: бастапқы одан шығару, ауада таралу және тоқтау жеріне шөгу. Бөлшектердің пішіні мен ортасы осы үш кезеңнің барлығына әсер етеді, бірақ ол аэрозольге айналғаннан кейін, оның болашағы ауа қозғалысын басқаратын физика заңдарына тәуелді болады.

Қайнар көзден алып тастау

Тотек және споралар олардың бетінен желмен таралуы немесе сілкіп түсірілуі мүмкін. Әдетте, таралу үшін қажетті жел жылдамдығы орташа жел жылдамдығынан жоғары болады. Споралар соққы арқылы ауадан алынуы мүмкін; бөлшектердің инерциясы оларды ауа сияқты айналып өтудің орнына, өз жолындағы беттерге соқтығысуына себеп болады. Адамдарда бұл көбінесе тозаң және басқа биоаэрозольдармен шақырылады. Батыс елдерінде халықтың 10-30% -ы зардап шегеді. Симптомдар әдетте тозаңдану кезеңінде нашарлайды, себебі ауада тозаңның мөлшері күрт артады. Аллергиясы бар адамдар үшін тозаң деңгейінің жаңарып тұратын деректері өте маңызды. Қазіргі уақыттағы шектеу – көптеген спора ұстағыштары ғалымдарды жеке тозаң дәндерін үлкейту арқылы анықтап, санауға міндеттейді.

Климаттың өзгеруінің әсері

Ғалымдар климаттың өзгеруінің метеорологиялық салдары тозаң және споралардың таралуына кедергі келтіретінін, соның салдарынан әртүрлі аймақтардың биологиялық ерекшелігі төмендеуіне алып келетінін болжады. Дегенмен, климаттың өзгеруінің ұзақ мерзімді әсерлерін анықтау үшін тағы да зерттеулер қажет.