Кіріспе

Сымсыз байланыстағы термин

Сымсыз байланыста, сигналдың әлсіреуінің уақыт, географиялық орналасу және радиожиілік сияқты факторларға байланысты өзгеруіне «өшіру» дейді. Өшіру көбінесе кездейсоқ процесс ретінде модельделеді. Сымсыз жүйелерде өшіру көп жолмен таралу (көп жолмен туындаған өшіру), ауа райы (әсіресе жаңбыр) немесе толқын таралуына кедеріс жасайтын объектілердің көлеңкесінен (кейде көлеңкелік өшіру деп аталады) туындауы мүмкін. Өшіруге ұшыраған арна – сигналдың өшіру құбылысын бастан кешіретін байланыс арнасы.

Негізгі ұғымдар

Бергіш пен қабылдағышты қоршаған ортадағы рефлекторлар жіберілген сигналдың бірнеше жолмен жүре алатын мүмкіндігін тудырады. Нәтижесінде, қабылдағыш жіберілген сигналдың әрқайсысы әртүрлі жолмен өтетін бірнеше көшірмелерінің қосылуын байқайды. Әрбір сигнал көшірмесі көзден қабылдағышқа жеткенде әлсіреуге, кешігуге және фазалық өзгеріске ұшырайды. Бұл қабылдағыштағы сигнал қуатын күшейтуге немесе әлсіретуге әкелуі мүмкін. Күшті деструктивті кедергілер көбінесе терең әлсіреу деп аталады және арнадағы сигнал мен шу арақатынасының күрт төмендеуіне байланысты байланыстың уақытша тоқтауына себеп болуы мүмкін. Терең әлсіреудің кең таралған мысалы – көлік құралын қызыл шамда тоқтатып, FM радиосының дыбысының бұзылып, сызықтануына куә болу, ал көлік бірнеше сантиметрге жылғанда сигнал қайтадан пайда болады. Бұл сигналдың күшті деструктивті кедергіге тап болған жерде көлік тоқтағандықтан болады. Ұялы телефондар да мұндай шақырымдық әлсіреуді көрсетуі мүмкін. Бөліну арнасының модельдері ұялы желілерде және хабар таратудағы ақпараттың электромагниттік таралу әсерін модельдеу үшін жиі қолданылады. Су астындағы акустикалық байланыста судың тудырған бұрмалауларын модельдеу үшін де осындай арна модельдері қолданылады.

Блоктың өшірілуі

Блокты өшігу – бұл өшігу процесі бірнеше символ интервалы үшін шамамен тұрақты болып келетін жағдай. Арна уақыт және жиілік салаларында блокты өшігуді көрсеткенде, ол "қос блокты өшігу" деп аталады. Көптеген сымсыз байланыс арналары өздерінің табиғаты бойынша динамикалық болып келеді және көбінесе блокты өшігу ретінде модельделеді. Мұндай арналарда символдың әрбір блогы статистикалық тәуелсіз түрленуден өтеді. Көбінесе, Rayleigh спектрінің Jakes моделіне негізделген баяу өзгеріп отыратын арналар OFDM жүйесінде блокты өшігу үшін қолданылады.

Таңдаулы көмескілеу

Селективті көмескілік немесе жиілікті таңдаулы көмескілік – радиосигналдың ішінара өшірілуінен туындайтын радиотаралу аномалиясы. Сигнал қабылдағышқа екі әртүрлі жолмен жетеді, ал жолдардың кем дегенде біреуі өзгереді (ұзарады немесе қысқарады). Бұл көбінесе кешкі немесе таңертеңгі уақытта, ионосфераның әртүрлі қабаттары қозғалғанда, бөлінгенде және біріккенде болады. Екі жолдың да әуе толқыны немесе біреуі жер толқыны болуы мүмкін. Селективті көмескілік баяу, циклдық бұзылу ретінде көрінеді; өшіру әсері немесе "нөлдік нүкте" бір жиілікте ең терең болады, ол үнемі өзгереді және қабылданып жатқан дыбыстың өзгеруіне себеп болады. Сигналдың тасымалдаушы жиілігі өзгергенде, амплитуданың өзгеру шамасы да өзгереді. Когеренттік ені – екі сигналдың өзара байланыссыз жоғалуын бастан кейін жиілік аралығын өлшейді. Флаттік көмескілікте арнаның когеренттік ені сигналдың енінен үлкен болады. Сондықтан сигналдың барлық жиіліктік компоненттері бірдей деңгейде өшіріледі. Жиілікті таңдаулы көмескілікте арнаның когеренттік ені сигналдың енінен кіші болады. Демек, сигналдың әртүрлі жиіліктік компоненттері өзара байланыссыз көмескіленуге ұшырайды. Сигналдың әртүрлі жиіліктік компоненттері тәуелсіз әсер ететіндіктен, сигналдың барлық бөліктеріне бір уақытта күшті көмескілік әсер етуі өте сирек. Кейбір модуляция схемалары, мысалы, ортогональді жиіліктік бөлу мультиплексі (OFDM) және кодтық бөлумен көптеген кіру (CDMA) жиіліктік әртүрлілікті пайдалануға өте ыңғайлы. OFDM кең жолақты сигналды көптеген баяу модульделген тар жолақты субтасымалдағыштарға бөледі, олардың әрқайсысы жиілікті таңдаулы көмескілік емес, флаттік көмескілікке ұшырайды. Бұл қателіктерді түзету, қарапайым теңестіру немесе бейімделген бит жүктеу арқылы жеңілуі мүмкін. Символдар арасындағы кедергілерді болдырмау үшін циклдық префикс деп аталатын символдар арасындағы қорғау аралығы енгізіледі. CDMA әрбір эхоны жеке өңдеу үшін рекельді қабылдағышты қолданады. Жиілікті таңдаулы көмескілік арналары да дисперсиялық болып табылады, себебі әрбір символға байланысты сигнал энергиясы уақыт бойынша таралады. Бұл уақыт бойынша жақын символдардың бір-біріне кедергі келтіруіне себеп болады. Мұндай арналарда символдар арасындағы кедергілердің әсерін жою үшін теңестіргіштер жиі қолданылады. Эхолар да Доплер эффектісіне ұшырауы мүмкін, нәтижесінде уақыт бойынша өзгеретін арна моделі пайда болады. Бұл эффектке әртүрлі схемаларды қолдану арқылы қарсы тұруға болады, мысалы, OFDM (субтасымалдағыштарды араластыру және алдын ала қателерді түзету) немесе екі жеке антеннасы бар екі қабылдағышты пайдалану, олардың арасы төртінші толқын ұзындығына тең немесе екі антеннасы бар арнайы жасалған әртүрлі қабылдағышты пайдалану. Мұндай қабылдағыш екі антеннаға келіп түсетін сигналдарды үнемі салыстырып, жақсырақ сигналды ұсынады.

Өрлеу

Күшейту – радиосигнал күшейген кезде конструктивті интерференцияны сипаттау үшін қолданылатын, әлсіреудің ерекше түрі. Кейбір көпжолды жағдайлар сигналдың амплитудасын осылайша арттыруы мүмкін, себебі әртүрлі жолдармен келетін сигналдар қабылдағышқа бір фазада жетеді және негізгі сигналға қосылады. Осылайша, қабылдағышқа жететін жалпы сигнал көпжолды жағдайлар болмағанда, одан әлсіз болар еді. Бұл эффект сымсыз LAN жүйелерінде де байқалады.