Кіріспе

АҚШ-тың Алабама штатындағы округ

Шелби округі АҚШ-тың Алабама штатының орталық бөлігінде орналасқан. 2020 жылғы халық санауы бойынша халық саны 223 024 адамды құрайды, бұл Алабама штатындағы ең көп халқы бар алтыншы округ. Округ орталығы – Колумбиана қаласы. Округтың ең ірі қаласы – Алабастр. Округ Кентукки штатының 1792-1796 және 1812-1816 жылдар аралығындағы губернаторы Исаак Шелбидің құрметіне аталған. Шелби округі Бирмингем-Хувер (Алабама) метрополиялық статистикалық аймағының құрамына кіреді.

Тарих

Шелби округі 1818 жылдың 7 ақпанында құрылды және Американ революциясының батыры, Кентукки штатының тұңғыш губернаторы Исаак Шелбидің есімімен аталады. 1820 жылдан бастап, округ орталығы Шелбивилл қаласында орналасқан. Бұл қазіргі уақытта құлайтын аталған елді мекен, Пелхам қаласының шегінде орналасқан. Алғашқы сот ғимараты ағаштан салынды. 1826 жылы округ орталығы Колумбияға, қазіргі Колумбианаға көшірілді. Бастапқыда ескі мектеп ғимаратында орналасқан, жаңа кірпіштен тұрғызылған сот ғимараты 1854 жылы аяқталды. Қазір ол Ескі Шелби округінің соты деп белгілі және Шелби округінің мұражайы мен мұражай қорына үй иесі. Қазіргі әктаспен қаланған сот ғимараты 1905-1906 жылдары 300 000 АҚШ долларына салынды. Шелби округінің ауыл шаруашылығындағы тарихы ұзақ, ал 1990 жылдан бері соя өсіруге маңызды аймаққа айналды, бұл дақыл мақтадан басып өтті. Шелби округі ішкі су жолының – Куса өзенінің бойында орналасқан, сонымен қатар Алабама штатындағы ең алғашқы шығыс-батыс бағытындағы темір жолдың да орналасқан жері болды, ол Атланта қаласын (Джорджия штаты) батысқа қарай жатқан аймақтармен байланыстырды. Шелби округі арқылы солтүстік-оңтүстік бағытындағы Луисвилл және Нэшвилл темір жолы да өтті, ол Луисвилл, Нэшвилл, Декатур, Бирмингем және Монтгомери қалаларын байланыстырды. Автомобильдер мен жүк көліктерінің пайда болуымен, Шелби округін солтүстіктен оңтүстікке дейін АҚШ 31 тас жолы кесіп өтті, ол Луисвилл және Нэшвилл темір жолының бағытын ұстанды. (Барлық тақ нөмірлі АҚШ тас жолдары солтүстік-оңтүстік бағытта жүреді: мысалы, АҚШ 1, 11, 21, 31, 41, 51, 61 және 71, 101, шығыстан батысқа қарай) Шелби округінің шығыс бөлігінен кейін АҚШ 231 және АҚШ 280 тас жолдары өтті. Бірнеше он жылдардан кейін, Шелби округі арқылы 65-ші тас жолы салынды. Осылайша, Шелби округінің өсуіне ықпал еткен маңызды фактор – қазіргі көлік жүйелеріне оңай қол жеткізілігі болды. 65-ші мемлекетаралық және 31-ші АҚШ тас жолы Шелби округі мен оның солтүстігіндегі халық саны көп Джефферсон округі арасында берік байланыс орнатып, Пелхам, Хелена, Алабастер және Челси сияқты қалаларда қалалық кеңістіктің дамуына әкелді.

География

Құрама Штаттардың халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, округтің жалпы ауданы 810 шаршы миль (2,098 км²), оның ішінде 785 шаршы миль (2,033 км²) құрлық, ал 25 шаршы миль (65 км²) (3,0%) су құрайды. Шелби округінің бір бөлігі Аппалачи тауларының ең оңтүстікке созылған бөліктерімен, мысалы Оук тауы мен Қос Оук тауымен кесіп өтеді. Дегенмен, Шелби округінің көп бөлігі жазық болып келеді, бұл фермалар мен жайылымдар үшін қолайлы жағдай жасайды. Шелби округінде екі өзен бойындағы жазықтар және бір үлкен, адам жасаған су қоймасы – Лейк Лейк орналасқан, ол Куса, Таладега және Чильтон округтерімен шектеседі. Шелби округінің көп бөлігі Кахаба өзені арқылы суға толады, ол округтің солтүстік жиегінен ағып, оңтүстік-батысқа қарай бағады, сондай-ақ Куса өзенімен, оның аңғары округтің шығыс бөлігін қамтиды. Бұл екеуі де Алабама штатындағы маңызды өзендер. Оңтүстікке қарай, Кахаба және Куса өзендері Алабама өзеніне құйып, одан Мексика шығанағына ағып түседі. Нақтырақ айтқанда, Куса және Талапуса өзендері Алабама штатындағы Уэтумпка қаласында бірігіп, Алабама өзенін құрайды, ал Кахаба өзені одан батысқа қарай саласы болып табылады. Уашати-Крик, Куса өзенінің ірі саласы, Шелби және Чильтон округтері арасындағы шекараның оңтүстік-шығыс бөлігін құрайды.

2000 жылғы халық санағы

2000 жылғы санақ бойынша округте 143 293 адам, 54 631 үй шаруашылығы және 40 590 отбасы тұрды. Халық тығыздығы анықталған жоқ. 59 302 тұрғын үй болды, орташа тығыздығы көрсетілмеген. Округтың нәсілдік құрамы: 89,80% ақ нәсілді, 7,40% қара немесе афроамерикалық, 0,33% американдық индейлер, 1,03% азиялықтар, 0,02% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 0,71% басқа нәсілдер және 0,72% екі немесе одан көп нәсілді. Халықтың 2,03% испаниялық немесе латын американдықтар. Шелби округының ең көп кездесетін тегі бойынша топтары: ағылшын (16,3%), ирланд (13,3%), американдық (көбінесе ағылшын және шотланд-ирландтық) (11,5%), неміс (11,0%), итальяндық (4,2%), шотланд-ирландтық (4,2%) және шотландтық (3,9%). 54 631 үй шаруашылығының 36,70%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 63,60%-ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 8,10%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 25,70%-ы отбасы емес. 21,70% үй шаруашылығы бір адамнан тұрады, ал 5,20%-ы 65 жастан асқан бір адамнан тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,59 адам, ал отбасының орташа мөлшері 3,04 адам. Жас бойынша бөлінісі: 18 жасқа дейінгілер 26,30%, 18-24 жас аралығындағылар 8,20%, 25-44 жас аралығындағылар 33,70%, 45-64 жас аралығындағылар 23,40% және 65 жастан асқандар 8,50%. Орташа жас 35 жас. Әр 100 әйелге 96,20 еркек келеді. 18 жастан асқан әйелдердің әр 100-іне 92,60 еркек келеді. Үй шаруашылығының орташа табысы 55 440 доллар, ал отбасының орташа табысы 64 105 доллар. Ер адамдардың орташа табысы 45 798 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 31 242 доллар. Округтың жан басына шаққандағы орташа табысы 27 176 доллар. Отбасылардың 4,60%-ы және халықтың 6,30%-ы кедейлік шегінен төмен өмір сүреді, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 7,10%-ы және 65 жастан асқандардың 8,20%-ы.

Білім

Шелби округі мектептері округтегі мемлекеттік мектептерді басқарады. Алабастер қалалық мектептері Алабастердегі алты мемлекеттік мектепті басқарады. 2014 жылы Пелхам Шелби округі мектеп жүйесінен алынған үш мектептің негізінде өз мектеп жүйесін ашты: Пелхам жоғары мектебі, Риверчасс орта мектебі және Долина бастауыш мектебі. 2015 жылдың 5 мамырында 2016–2017 оқу жылында ашылған Пелхам Ридж бастауыш мектебінің құрылысы басталды. Сол жылы Долина бастауыш мектебі жабылып, мұғалімдер Долина орта мектебіне көшірілді, ол Pelham Oaks бастауыш мектебі деп қайта аталды (қазір балабақшадан бастап бесінші сыныпқа дейін оқушыларды қабылдайды).