Кіріспе

Қазіргі Алабама штатының тарихы мыңдаған жылдар бұрын, жергілікті халықтар мекендеген кезден басталады. Ормандық кезең шамамен б.з.д. 1000 жылдан бастап б.з. 1000 жылға дейін созылып, Шығыс ауыл шаруашылығы кешенінің дамуымен ерекшеленді. Одан кейін Миссисипи мәдениеті пайда болды, ол шамамен 1600 жылға дейін сақталды. Алабамамен алғашқы байланысқа шыққан еуропалықтар испандықтар болды, ал алғашқы тұрақты еуропалық қонысы 1702 жылы француздар құрған Мобил қаласы болды. Миссисипи территориясының (1798–1817) және одан кейін Алабама территориясының (1817–1819) бөлігі болғаннан кейін, Алабама 1819 жылдың 14 желтоқсанында АҚШ штатына айналды. Үнділерді күштеп көшіру салдарынан оңтүстік-шығыс тайпаларының көпшілігі Миссисипи өзенінің батысына, сол кездегі Үнділер аумағына (қазіргі Оклахома штаты) көшірілді. Осыдан кейін еуропалық американдықтар көптеп келді, олардың кейбіреулері африкалық американдықтарды отандық құл саудасы арқылы әкелді немесе сатып алды. 19-ғасырдың басынан ортасына дейін штаттың бай жер иелері құлдықты өз экономикасы үшін маңызды деп есептеді. Ең ірі құл ұстайтын штаттардың бірі ретінде Алабама Одақтан бөлінген алғашқы алты штаттың қатарында болды. Ол 1861 жылдың қаңтарында бөлінуді жариялап, 1861 жылдың ақпанында Америка Конфедерациялық Штаттарына қосылды. Азамат соғысы (1861–1865) кезінде Алабамада соғыс қимылдары орташа деңгейде болды. 1863 жылы Линкольннің бостандық жариялағы барлық құлдарды азат етті. 1865 жылы Оңтүстік капитуляциясы Конфедерация үкіметін аяқтады, содан кейін Алабама қайта құру дәуіріне (1865–1877) көшті. Осы кезеңде штаттың аралас нәсілдік үкіметі алғашқы мемлекеттік мектептер мен әлеуметтік мекемелерді құрды. Азамат соғысынан кейінгі жарты ғасыр бойы Алабама экономикалық жағынан кедей және ауылдық болды, өнеркәсіп өте аз дамыған. Ауыл шаруашылығы өндірісі, негізінен мақта экспортына негізделген, штаттың негізгі экономикалық күші болды. Көптеген шаруалар жер иелері емес, жалға алушылар, жалдамалы шаруалар немесе жұмысшылар болды. Қайта құру демократтардың өздерін "Құтқарушылар" деп атаған кезде аяқталды. Олар заңды және заңсыз жолдармен (зорлық-зомбылық пен мазақтауды қоса алғанда) штаттық заң шығарушы органды қайтадан бақылауға алды. 1901 жылы Алабама штатының оңтүстік демократтары штаттың конституциясын қабылдады, ол көптеген африкалық американдықтарды (1900 жылы штат халқының 45 пайыздан астамын құраған) және ондаған мыңдаған кедей ақтарды сайлау құқығынан айырды. 1941 жылға қарай 600 000 кедей ақ және 520 000 афроамерикандық сайлау құқығынан айырылды және жақсы мүмкіндіктерді іздеп, көбінесе Солтүстік және Орта Батыстағы өнеркәсіптік қалаларға көшіп кетті. 20-ғасырдың алғашқы үш онжылдығында афроамерикандықтардың көшіп кетуі үдеп өсті: 1900 жылдан 1910 жылға дейін 22 100 адам, 1910 жылдан 1920 жылға дейін 70 800 адам және 1920 жылдан 1930 жылға дейін 80 700 адам көшіп кетті. Африкалық американдықтардың сайлау құқығынан айырылуы және ауылдық ақтардың заң шығарушы органды бақылауы нәтижесінде штат саясатында демократтар басым болды, ол "Тұтқыр Оңтүстік" құрамына кірді. 1930 жылдардағы Ұлы депрессия Алабама штатының экономикасына ауыр соққы берді. Алайда, "Жаңа келісім" бағдарламалары мақта бағасын көтеруге көмектесті, бұл экономикалық жағынан біршама жеңілдетті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін Алабама экономикалық өркендеуге қол жеткізе бастады, өйткені штат өндіріс және қызмет көрсету базасын дамытты. 20-ғасырдың ортасында мақтаның экономикалық маңызы төмендеді, механикаландыру технологияларының, ауыл шаруашылығындағы жұмыс күшінің қажеттілігінің азаюының және әртүрлі салаларда жаңа жұмыс орындарының пайда болуының нәтижесінде. Көп жылдар бойы күрестен кейін 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заң мен 1965 жылғы Сайлау құқығы туралы заң қабылданды, соның арқасында афроамерикандықтар өздерінің конституциялық сайлау құқығын қайтадан пайдалана алды. 20-ғасырдың ортасынан соңына дейін Хантсвиллде (Алабама штаты) НАСА-ның Маршалл ғарыш ұшу орталығының құрылуы аэроғарыш өнеркәсібін дамыту арқылы штаттың экономикалық өсуіне көмектесті. 1986 жылы Гуай Хант губернатор болып сайлануы Алабама штатында президенттік сайлауда республикашылдардың бекінісіне айналу бағытындағы өзгерістерді белгіледі, өйткені оның сайлаушылары штаттық сайлауда да республикашылдарға бейімделді. Демократиялық партия әлі де көптеген жергілікті және заңнамалық кеңселерге үстемдік етіп тұрды, бірақ демократтардың толық үстемдігі аяқталды. 21-ғасырдың басында Алабама штатының экономикасының өсуіне аэроғарыш, ауыл шаруашылығы, автокөлік өндірісі және қызмет көрсету салалары үлкен үлес қосты.

Байланыс алдындағы

Кем дегенде 12 000 жыл бұрын, Американың түпкі тұрғындары немесе Палео-индейлер қазіргі кезде "Оңтүстік" деп аталатын аймақта пайда болды. Оңтүстік-Шығыстағы Палео-индейлер аңшы-жинақшылар болып, кең ауқымдағы жануарларды, соның ішінде мегафаунаны қуған. Мегафауна Плейстоцен дәуірінің аяқталуынан кейін жойылып кетті. Олардың диетасы негізінен өсімдіктерден тұрды, оларды әйелдер жинап, өңдеді. Олар жаңғақтар, жидектер, басқа жемістер және көптеген өсімдіктердің тамырлары туралы білімді жинақтаған. 1000-1600 жылдар аралығында Миссисиппи аграрлық мәдениеті штатының көп бөлігін қамтыды. Оның маңызды орталықтарының бірі Алабама штатының Моундвилл қаласындағы Моундвилл археологиялық ескерткіші болды, ол АҚШ-тағы осы кезеңдегі екінші ірі кешен. Бұл жерде 29 жер үйіндісі сақталған. Моундвиллдегі археологиялық қазбалардан алынған артефакттарды талдау ғалымдардың Оңтүстік-Шығыс салтанатты кешенінің (SECC) сипаттамаларын жасауына негіз болды. Көптеген адамдардың ойынша, SECC-нің Мезоамерика мәдениетімен тікелей байланысы жоқ, ол дербес дамыған. Салтанатты кешен Миссисиппи халқының дінінің маңызды бөлігін құрайды және олардың дінін түсінудің негізгі құралы болып табылады. Ертедегі тарихи Мускогилер қазіргі Теннесси, Джорджия және Алабама штаттарындағы Теннесси өзені бойындағы Миссисиппи мәдениетінің ұрпақтары саналады. Олар Оңтүстік Джорджиядағы Утинахика тайпасымен туыс болуы мүмкін. Испандықтар Мексика шығанағының жағалауынан ішкі аймақтарға алғашқы жорықтарын жасаған кезде, Миссисиппилердің көптеген саяси орталықтары құлдырап, немесе тасталып кеткен еді. Еуропалықтармен алғашқы кездесу кезінде қазіргі Алабама аймағында тұратын түпкілікті американдықтардың тарихи тайпаларының арасында муског тілінде сөйлейтін Алабама (Алибаму), Чикасау, Чоктау, Крик, Коасати және Мобил халықтары болды. Сонымен қатар, аймақта ирокез тілінде сөйлейтін, басқа отбасы мен мәдени топқа жататын черокилер де болды. Олардың тілі Ирокез конфедерациясы мен Ұлы көлдер аймағындағы басқа ирокез тілдес тайпалардың тілдеріне ұқсас болғандықтан, Ұлы көлдер аймағынан ертерек оңтүстікке көшіп келген деп есептеледі. Алабаманың түпкілікті американдықтарының тарихы оның көптеген жер аттарында көрініс тапқан.

Еуропалық отарлау

Испандар Алабамаға алғаш кірген еуропалықтар болды, өздерінің тәжі үшін жерді иеленді. Олар бұл аймақты Ла Флорида деп атады, ол қазіргі атауымен белгілі болған оңтүстік-шығыс жартылай аралына дейін созылды. 1528 жылы Панфило де Нарваез экспедициясының мүшесі оңтүстік Алабамаға кірген болса да, алғашқы толық құжатталған сапарды зерттеуші Эрнандо де Сото жасады. 1539 жылы ол Куса, Алабама және Томбигби өзендері бойымен қиын экспедиция жасады. Еуропалық байланыс кезеңіндегі Алабама аймағы орташа өлшемдегі жергілікті басшылықтардың жиынтығы ретінде сипатталады (мысалы, Куса өзенінің жоғары ағысындағы Куса басшылығы және төменгі Куса, Таллапуса және Алабама өзендеріндегі Тускалуса басшылығы), толық тәуелсіз ауылдар мен тайпалық топтармен араласқан. Де Сото кездескен көптеген елді мекендерде платформалы үйінділер және қорғаныс палисадаларымен қоршалған ауылдар болды. Оңтүстік Аппалачияның Миссисиппи мәдениетінің Биг Эдди кезеңі 1540 жылы де Сото экспедициясы кездескен Тускалуза провинциясы ретінде шартты түрде анықталды. Биг Эдди кезеңінің Таскиги үйіндісі – платформалы үйінді және бекітілген ауыл, ол Ветумпка қаласының жанындағы Куса, Таллапуса және Алабама өзендерінің қосылған жерінде орналасқан. Ол Форт-Тулуз Форт-Джексон мемлекеттік тарихи орнының бөлігі ретінде сақталған және Алабама университетінің мұражайларының «Алабама жергілікті үйінді жолына» кіретін орындардың бірі. Англия да Мексика шығанағының солтүстігіндегі аймаққа талап етті. Англия королі Карл II қазіргі Алабама жерінің көп бөлігін Каролина провинциясына қосты, ал 1663 және 1665 жылдардағы жарғылармен оның кейбір сүйіктілеріне жер берді. 1687 жылы Каролинадан келген ағылшын саудагерлері Алабама өзенінің аңғарына келіп, жергілікті американдықтардан елік терісімен сауда жасады. Француздар да бұл аймақты отарлап алды. 1702 жылы олар Мобил өзенінің сағасына жақын жерде қоныс тепті, Луи фортын салды. Келесі тоғыз жыл бойы бұл Жаңа Францияның, немесе Ла Луизиананың француз үкіметі болды. 1711 жылы олар қайта-қайта су тасудан кейін Луи фортын тастап кетті. Қоныс аударушылар биік жерде Форт Конде деп аталатын бекіністі қайта салды. Бұл қазіргі Мобилдің бастауы болды, Алабама штатындағы алғашқы тұрақты еуропалық қоныс. Билокси – қазіргі Миссисипи штатының батысында орналасқан Мексика шығанағының жағалауындағы алғашқы француз қонысы. Француздар мен ағылшындар бұл аймаққа таласты, әрқайсысы үнді тайпаларымен мықты одақтар құруға тырысты. Өздерінің позициясын нығайту, үнді одақтастарын қорғау және басқа тайпаларды өзіне тарту үшін француздар Куса мен Таллапуса өзендерінің қиылысында Форт-Тулуза және Томбигби өзенінде Форт-Томбекбе әскери бекеттерін құрды. Француздар мен ағылшындар шамамен 1690-1750 жылдар аралығында қазіргі Алабама штатында үнді саудасына қатысты бәсекеге түсті, осы кезде Француз-үнді соғысы басталды. Бұл Еуропадағы осы екі ел арасындағы Жеті жылдық соғыстың Солтүстік Америка майданы болды. Француздар бұл аумақты өздері деп жариялап, оны Форт-Тулуздан басқаруға тырысқанмен, индейлермен сауда жасау үшін Каролинадан келген ағылшын саудагерлері аймаққа еніп, сауда-саттыққа кірісті. Чикасо тайпасы осы жарыста ағылшындарды жиі қолдады. Жалпы алғанда, осы кезеңде ағылшындар жақсы саудагерлер және отарлаушылар болып шықты. Олар тәуелсіз жұмыс істеді, ал француз үкіметі өз колонияларына тікелей араласты. Бұл туралы кейін Эдмунд Берк Америкадағы ағылшын отаршылдары өз бостандықтары үшін «оның жоспарына қарағанда [тақтың] немқұрайлылығына» көбірек қарыздар екенін айтты. Бұл «пайдалы бейжайлық» деп аталатын саясат болды. Колониялар мен ана елдері арасындағы қашықтық олар әрқашан белгілі бір еркіндікпен жұмыс істей алатынын білдірді. 1732 жылы Англия Оглеторп пен оның серіктестеріне Джорджияны бергенде, қазіргі солтүстік Алабама аймағының бір бөлігі де кірді. 1739 жылы Оглеторп Чаттахучи өзенінің батысындағы Крик индейлеріне барып, олармен келісім жасады. 1763 жылғы Париж келісімшарты Жеті жылдық соғысты Францияның Ұлыбританиядан жеңілісінен кейін аяқтады, нәтижесінде Франция Миссисипинің шығысындағы өзінің аумақтарын Ұлыбританияға берді. Ұлыбритания Чаттахучи мен Миссисипи өзендері арасындағы аймақты басқа еуропалық державалар тұрғысынан даусыз бақылауға алды. Әрине, ол «басқару» деп аталатын көптеген жергілікті халықтармен кеңеспеді. Алабама штатының 31-ші параллельден төменгі бөлігі Британдық Батыс Флориданың бөлігі болып саналды. Британдық тақ осы сызықтың солтүстігін «Иллинойс елінің» бөлігі деп белгіледі, ал Аппалач тауларының батысындағы аумақ үнді тайпаларының пайдалануына арналды. Еуропалық американдық қоныс аударушылар бұл аумаққа енуге тиіс болмады, бірақ олар жақын арада енді. 1767 жылы Ұлыбритания Батыс Флорида провинциясын солтүстікке қарай 32°28'N ендігіне дейін кеңейтті. Он жылдан астам уақыттан кейін, Американ революциялық соғысы кезінде британдықтар бұл Батыс Флорида аймағын Испанияға ресми түрде берді. 1783 жылғы 3 қыркүйектегі Версаль келісімшарты бойынша Ұлыбритания Батыс Флориданы Испанияға ресми түрде берді. Сол күні қол қойылған 1783 жылғы Париж келісімшарты бойынша Ұлыбритания жаңадан құрылған АҚШ-қа 31°N солтүстігіндегі бұл провинцияның барлық бөлігін берді, осылайша ұзақ даудың негізін қалады. 1795 жылғы Мадрид келісімшарты бойынша Испания АҚШ-қа Миссисипиден шығысқа қарай 31°N және 32°28'N арасындағы жерлерді берді. Үш жылдан кейін, 1798 жылы Конгресс бұл ауданды Миссисипи территориясы ретінде ұйымдастырды. Қазіргі Алабама мен Миссисипитің солтүстік шекарасының жанындағы 12 немесе 14 шақырымдық жолақ Солтүстік Каролина штатының бұрынғы батысқа қарай кеңейтуге жасаған үмітінің бөлігі ретінде талап етілді. 1787 жылы конституциялық келіссөздер кезінде Солтүстік Каролина бұл талапты федералдық үкіметке берді. Джорджия да 31-ші және 35-ші параллельдер арасындағы барлық жерлерді, қазіргі батыс шекарасынан Миссисипи өзеніне дейін талап етті және 1802 жылға дейін өзінің талабынан бас тартқан жоқ. Екі жылдан кейін Миссисипи территориясының шекарасы Джорджия берген жерлерді қамтитындай етіп кеңейтілді. 1812 жылы Конгресс Миссисипи территориясына Батыс Флориданың Мобил ауданын қосты, ол Луизиана сатып алуға кіргенін мәлімдеді. Келесі жылы генерал Джеймс Уилкинсон Мобил ауданын әскери күшпен басып алды. Испандықтар қарсылық көрсетпеді. Осылайша, қазіргі Алабама штатының барлық аумағы АҚШ-тың юрисдикциясына алынды. Бірнеше күшті үнді тайпалары әлі де жердің көп бөлігін иеленді, олардың кейбір меншігі АҚШ-пен жасалған келісімшарттармен мойындалды. Бес ірі тайпа «Бес өркениетті тайпалар» деп белгілі болды, өйткені олардың өте күрделі мәдениеттері болды және еуропалық американдық мәдениетінің кейбір элементтерін қабылдады. 1817 жылы Миссисипи территориясы екіге бөлінді. Халық тез қоныстанған батыс бөлігі Миссисипи штаты болды. Шығыс бөлігі Томбигби өзеніндегі Сент-Стивенс қаласын уақытша үкімет орны етіп, Алабама территориясы болды. Алабамадағы әртүрлі тайпалар мен американдық қоныс аударушылар арасындағы қақтығыс 19 ғасырдың басында күрт өсті, өйткені американдықтар үнді тайпаларының аумақтарына еніп жатты. 1811 жылы шамамен үлкен шауни басшысы Текумсе бұл тайпалар арасында оның Көлелер аймағындағы қарсыласуына қосылу үшін үнді одағын құруға тырысты. 1812 жылғы соғыс басталғанда, Ұлыбритания Текумсенің қарсыласу қозғалысын қолдады, Аппалачтың батысынан американдық қоныс аударушыларды қуу үмітімен. Бірнеше тайпалар пікірде бөлінді. Крик тайпасы азамат соғысына ұшырады (1813–1814). Криктің және американдықтардың арасындағы зорлық-зомбылық күшейді, нәтижесінде Форт Мимс қырғыны болды. АҚШ пен «Қызыл таяқ» криктері арасында толыққанды соғыс басталды, олар дәстүрлі мүшелер болды...

Ертедегі мемлекет

1819 жылы Алабама Одаққа 22-ші штат ретінде қабылданды. Оның конституциясы ақ еркектерге тең сайлау құқығын берді, бірақ 1901 жылғы конституциясы бұл қағиданы жойды, соның салдарынан кедей ақтар мен көптеген афроамерикандықтардың сайлау құқығы шектелді, ондаған мың сайлаушы сайлауға қатысудан шеттетілді. Жаңа штаттың алғашқы мәселелерінің бірі қаржылық жағдай болды. Халық санының өсуіне байланысты айналымдағы ақша жеткіліксіз болғандықтан, мемлекеттік банктер жүйесі құрылды. Мемлекеттік облигациялар шығарылып, капитал жинау үшін мемлекеттік жерлер сатылды, ал банктердің кепілмен берілген қарыздары айырбас құралына айналды. Банктерден күтілетін табыс 1836 жылғы заң шығарушы органды мемлекеттік мақсаттар үшін барлық салықты жоюға итермеледі. 1837 жылғы экономикалық дағдарыс банктердің активтерінің көп бөлігін жойып, штатты қаржылық қиын жағдайда қалдырды. Содан кейін басқарудағы өрескел бейхабарлық пен сыбайлас жемқорлық фактілері анықталды. 1843 жылы банктер таратылды. Барлық қолдағы активтерін сатқаннан кейін штат өзінің сенімділігімен кепілдік берген қалған міндеттемелерді өз мойнына алды. 1830 жылы Конгресс президент Эндрю Джексонның басшылығымен «Үндістерді көшіру туралы» заңды қабылдады, ол Миссисипи өзенінен батысқа оңтүстік-шығыс тайпаларын, соның ішінде Крик, Чероки, Чоктау, Чикасау және Флоридадағы Семиноль тайпаларын федералды түрде көшіруге рұқсат берді. 1832 жылы федералды үкімет Кьюсета шарты арқылы Крик тайпасын көшіруді қамтамасыз етті. 1834-1837 жылдар аралығында көшіру жүзеге асырылғанға дейін штаттық заң шығарушы орган көшірілетін жерлерде округтерді ұйымдастырды, ал еуропалық американдық қоныс аударушылар үндістер кеткенге дейін сол жерлерге ағылып келді. 1832 жылға дейін штаттың жалғыз саяси партиясы Джефферсон дәуірінен бастау алған Демократиялық-Республикалық партия болды. Штаттың федералды заңды жоюға бола ма деген мәселе бойынша туған келіспеушілік Демократиялық партияның ішінде жарылысқа әкелді. Осы кезеңде Виг партиясы оппозициялық күш ретінде пайда болды. Ол плантаторлар мен қала тұрғындарының қолдауын алды, ал демократтар Мобил аймағындағы кедей шаруалар мен католик қауымдастықтары (француз және испан отаршылдарының ұрпақтары) арасында ең күшті болды. Біраз уақыт бойы вигтер демократтармен шамалас болды, бірақ олар ешқашан штаттық билікті өз қолына алған жоқ. Штаттардың құқықтарын жақтаушылар азшылықта болды; алайда, олардың табанды көшбасшысы Уильям Л. Янси (1814-1863) 1848 жылы демократтарды ең радикалды көзқарастарын қабылдауға итермеледі. Мексика соғысының (1848) нәтижесінде Мексикадан алынған аумақтарда құлдыққа тыйым салатын Уилмот шарты туралы пікір таластары кезінде Янси 1848 жылғы Демократиялық штаттық конвенцияны «Алабама платформасын» қабылдауға итермеледі. Онда Конгресс пен территорияның үкіметі территориядағы құлдыққа араласуға құқығы жоқ екені, оған қарсы пікір білдіргендер демократ емес екені және Алабама демократтары олармен келіспейтін президенттікке үміткерді қолдамайтыны жарияланды. Бұл платформа Флорида және Вирджиниядағы конгрестермен, сондай-ақ Джорджия және Алабама штаттарының заң шығарушы органдарымен бекітілді. Соғысқа дейінгі Алабамада бай плантаторлар құл африкалықтардың еңбегіне негізделген өркендеуші орталық Қара белдеуде ірі мақта плантацияларын құрды. Он мыңдаған құлдар жоғарғы Оңтүстіктен сатып алынған құл саудагерлері арқылы штатқа тасымалданды және сатылды. Тауларда және төбелерде кедей ақтар көшпенді шаруашылықпен айналысты. 1860 жылы афроамерикандықтар (барлығы дерлік құлдар) штаттың 964 201 тұрғынының 45 пайызын құрады. Құлшылыққа байланысты шиеленістер Конгресстегі көптеген штаттық делегацияларды бөліп тастады, өйткені бұл орган Миссисипи өзенінен тыс аумақтардың болашағын анықтауға тырысты. Конгресс 1850 жылғы Компромисті қабылдағаннан кейін, кейбір аумақтар құл немесе еркін деп белгіленді, Алабама халқы саяси бағыттарын өзгерте бастады. Штаттардың құқықтарын жақтаушылар, көптеген демократтармен бірге, Оңтүстік құқықтары партиясын құрды, ол Компромисті жоюды талап етті, болашақ қол сұғушылыққа қарсы тұруды жақтады және бөлінуге дайындалды. Вигтерге қалған демократтар қосылды және өздерін «Одақтастар» деп атады. Партия Компромисті қабылдауға қарсы болды және Конституцияда бөлінуге рұқсат берілмейтінін жоққа шығарды. 19 ғасырдың басында мақта плантацияларын дамыту, мақта тазартқыш машинасының ойдағыдай жұмыс істеуінен кейін, жоғарғы Қара белдеуде кеңінен тарады, нәтижесінде қысқа талшықты мақта өнімділігі артып, штаттың байлығы күрт өсті. Иелердің байлығы жүз мыңдаған құл африкалық американдықтардың еңбегіне байланысты болды, олардың көпшілігі бастапқыда Жоғарғы Оңтүстіктен әкелінді, нәтижесінде миллионнан астам жұмысшы Оңтүстікке көшірілді. Штаттың басқа бөліктерінде топырақ тек көшпенді шаруашылыққа ғана қолданылды. Көбінесе шаруалар құлдары аз немесе мүлдем болмады. 1860 жылға қарай мақта өндірісіне салған инвестициялар мен пайда плантаторлардың 435 000 құл африкалық американдықтарға ие болуына әкелді, ол штат халқының 45% құрады. Штат құрылған кезде Алабаманың алғашқы қоныс аударушылары барлық ақтарға сайлау құқығын берді. Олар шекаралық демократия мен теңдік рухымен ерекшеленді, бірақ құл иелері қоғамы дамығаннан кейін бұл рух төмендеді. Дж. Миллс Торнтон вигтердің қоғамның игілігі үшін мемлекеттік шараларға жұмыс істегенін, ал демократтардың үкіметтің немесе мемлекеттік банктер сияқты мемлекеттік мекемелердің күшін арттырудан қорқып, олардың күшін арттыруға қарсы болғанын айтады. Алабамада банк ісінен Крик үндістерін көшіруге дейін әртүрлі мәселелер бойынша қатыгез саяси шайқастар болды. Торнтон штаттың басты мәселесі ақтардың бостандығы мен теңдігін қалай қорғау екенін айтты. Солтүстік агитаторларының олардың құндылық жүйесі мен құлдыққа қатысты бай экономикалық негіздеріне қауіп төндіретініне қорқыныш білдірген сайлаушылар 1860 жылы Авраам Линкольн сайланғанда бөлінуге дайын болды.

Сецессия және Азамат соғысы (18611865)

"Одақтастар" 1851 және 1852 жылдардағы сайлауда жеңіске жетті. Канзас-Небраска заң жобасын қабылдау және құлдыққа қарсы агитацияның күмәнділігі 1856 жылы Демократиялық штаттық конвенцияны "Алабама платформасын" қайта жаңғыртуға итермеледі. 1860 жылы Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласында өткен Демократиялық ұлттық конвент "Алабама платформасын" бекітпегенде, Алабама делегаттары, одан кейін басқа "мақта штаттарының" делегаттары кері шегінді. Абрахам Линкольн сайланғаннан кейін, губернатор Эндрю Б. Мур бұрынғы заң шығарушы органның нұсқауымен штаттық конвент шақырды. Көптеген белгілі тұлғалар Алабаманың бөлінуіне қарсы болды. Солтүстік Алабамада "Никджек" деп аталатын бейтарап штат құруға әрекет жасалды. 1861 жылдың сәуір айында президент Линкольн қаруға шақырғаннан кейін, бөлінуге қарсылықтың көп бөлігі аяқталды. 1861 жылдың 11 қаңтарында Алабама штаты Одақтан бөліну туралы жарлықты қабылдады (61–39 дауыспен). Алабама Америка Конфедерациялық Штаттарына қосылды, оның үкіметі алғаш рет 1861 жылдың 4 ақпанында Монтгомериде құрылды. CSA Монтгомериде уақытша астанасын орнатып, Джефферсон Дэвисті президент етіп тағайындады. 1861 жылдың мамырында Конфедерация үкіметі Монтгомериді ауру маусымы басталар алдында тастап, Вирджиния штатының астанасы Ричмондқа көшті. Америка Азамат соғысы кезінде Алабамада орташа деңгейде соғыс болды. Губернатор Мур Конфедерацияның соғыс күшін белсенді түрде қолдады. Соғыс басталғанға дейін ол федералдық нысандарды басып алып, қару-жарақ алу үшін агенттерін Солтүстік-Шығысқа жіберіп, штат бойынша қару-жарақ іздеді. Штаттың солтүстік бөлігіндегі кейбір қарсылықтарға қарамастан, Алабама Америка Конфедерациялық Штаттарына (CSA) қосылды. Конгрессмен Уильямсон Р. В. Кобб Одақшыл болды және келісімге шақырды. 1861 жылы Конфедерация конгресіне үміткер болғанда жеңіліске ұшырады. (1863 жылы Алабамада соғысқа қанағаттанбау сезімі күшейгенде, ол соғысқа қарсы көңіл күй толқынымен сайланды.) Конфедерацияның ағымдағы көлік жүйесі мен ауыр ішкі логистикалық проблемалары туралы бір идеяны Джефферсон Дэвистің Миссисипидегі плантациясынан Монтгомериге дейінгі сапарынан көруге болады. Аз жолдар мен теміржолдар болғандықтан, ол Миссисипи өзеніндегі плантациясынан Виксбургке дейін бу кемесімен саяхаттады, содан кейін Джексон, Миссисипиге пойызға отырды. Ол Grand Junctionға солтүстікке, Chattanooga, Теннессиге шығысқа және Атланта, Джорджияның негізгі хабына оңтүстікке екі пойызбен барды. Ол Алабама шекарасына және штаттың орталығындағы Монтгомериге соңғы пойызбен жол тартты. Соғыс барысында федералдылар Миссисипи өзені бойындағы порттарды басып алды, көпірлер мен теміржол көпірлерін өртеп, рельстерді қиратты. Конфедерацияның нашар теміржол жүйесі жөндеу мен ауыстыру бөлшектерінің жетіспеуінен құлдырап, дерлік тоқтап қалды. Азамат соғысының басында Алабамада әскери операциялар жүргізілмеді. Штат Конфедерация қызметіне шамамен 120 000 сарбаз берді. Көптеген сарбаздар жергілікті жерлерден шақырылып, таныс адамдармен бірге қызмет етті, бұл рухты көтеріп, үйге байланыстылығын арттырды. Барлық сарбаздар үшін медициналық жағдай ауыр болды. Өлімнің 15%-ы аурудан, 10%-дан астамы соғыстан болды. Алабамада жақсы жабдықталған ауруханалар аз болды, бірақ аурулар мен жарақат алғандарды күтіп-ұстауға еріктілер көп болды. Әскерлер, әсіресе 1863 жылдан кейін, нашар жабдықталған. Олар өлгендерден аяқ киімдерін, белбеулерін, асханаларын, жамылғыларын, шапқыштарын, көйлектерін және шалбарларын жиі тонап алып жатты. Конфедерация әскерлері үшін санаулы мыңдаған құлдар жұмыс істеуге тартылды; олар жылқыларға және жабдықтарға күтім жасады, тамақ пісірді және кір жуды, жабдықтарды тасыды және далалық ауруханаларда көмектесті. Басқа құлдар қорғаныс құрылыстарын, әсіресе Мобил маңында салды. Олар жолдарды жақсартты, теміржолдарды жөндеді, жүк таситын вагондарды жүргізді және темір кендерінде, темір құю зауыттарында және тіпті оқ-дәрі зауыттарында жұмыс істеді. Құлдардың қызметі ерікті емес еді: олардың еңбегі ақысыз қожайындарынан алынды. Штат ішінде 10 000-ға жуық құл қашып, Одақ армиясына қосылды. Алабамадан келген 2700 ақ жігіт Оңтүстік Одақшылдарының құрамында болды, олардың көпшілігі 1-ші Алабама кавалерия полкінде қызмет етті. Тридцать тоғыз Алабамалық полковниктерге дейін жетті, ең танымалдары генерал-лейтенант Джеймс Лонгстрит және адмирал Рафаэль Семмес. Пенсильваниядан Алабамаға келген Джосайя Горгас Конфедерацияның қару-жарақ басшысы болды. Ол Сельмада жаңа оқ-дәрі зауыттарын орналастырды, онда 1865 жылы Одақ әскері зауыттарды өртеп тастағанға дейін 10 000 жұмысшы жұмыс істеді. Сельма арсеналы Конфедерацияның көп бөлігін жасады. Сельма теңіздік қару-жарақ зауыты артиллерия жасады, бес күнде бір зеңбірек шығарды. Конфедерация теңіз кеме жасау кемесі кемелер салды және 1863 жылы Мобил шығанасын қорғау үшін CSS Tennesseeді іске қосуымен танымал болды. Сельманың Конфедерациялық нитр зауыты оқ-дәрі үшін нитр мен кен өндіру бюросынан әктас үңгірлерінен нитр сатып алды. Қорлар жетіспеген кезде ол үй шаруаларынан камераларының мазмұнын сақтауға шақыру жариялады, өйткені зәр азоттың бай көзі болды. 1863 жылы Одақ күштері генерал Натан Б. Форресттің қарсылығына қарамастан Солтүстік Алабамада бекініп алды. 1861 жылдан бастап Одақ блокадасы Мобилді жапты және 1864 жылы Мобилдің сыртқы қорғанысын Одақ флоты басып алды; қала 1865 жылдың сәуір айына дейін тұрды. Алабама сарбаздары жүздеген шайқастарда шайқасты; Геттисбург шайқасындағы штаттың шығындары 1750 қаза тапқан және тағы да көптеген тұтқындар мен жарақат алғандармен кез келген шайқастағы ең жоғары шығын болды; "Алабама бригадасы" 781 жарақат алды. 1865 жылдың шілде айында губернатор Льюис Е. Парсонс шығындарды алдын ала бағалады, ол 122 000 Алабама сарбазының шамамен 35 000-ы соғыс кезінде қайтыс болғанын көрсетті. Келесі жылы губернатор Роберт М. Паттон 20 000 ардагерлерге тұрақты мүгектікпен үйге оралғанын бағалады. Мақта бағасы төмен болғандықтан, фермалардың құны 1860 жылы 176 миллион доллардан 1870 жылы 64 миллион долларға дейін төмендеді. Мал саны да азайды, жылқы саны 127 000-нан 80 000-ға, есектің саны 111 000-нан 76 000-ға дейін азайды. Жалпы халық саны өсті, бірақ күтілген өсім өлім мен штаттан эмиграциямен теңестірілді.

Демократиялық саясат және сайлау құқығынан айыру

1874 жылдан кейін Демократиялық партия штаттық басқаруды үздіксіз бақылап отырды. Республикалық партияны сол кезде негізінен афроамерикандықтар қолдады. Республикалық партияның жергілікті немесе штаттық деңгейде өкілдігі болмады, бірақ партияның федералдық деңгейде белгілі бір ықпалы болды. 1878 және 1880 жылдары партия кандидаттарды тікелей ұсынбады, ал 1882 жылы «Гринбек» партиясының тізімін қолдады. Кен өндіру және өндіріс дамуы шаруалардың арасында экономикалық қиындықтарға әкеп соқты, бұл 1892 жылы құрылған Джефферсон Демократиялық партиясында көрініс тапты. Демократиялық партияның ресми тізімі сайланды және жаңа партия Популистік партияға біріктірілді. 1894 жылы республикашылар популистермен бірігіп, үш конгресс депутатын сайлады және көптеген округтерде басымдыққа ие болды. Бірақ олар штатты бақылауға қол жеткізе алмады. Популистік коалиция келесі сайлау кампанияларында үлкен жетістікке жете алмады. Партиялық тартыс күшейді, демократтардың қара нәсілді сайлаушылардың жемқорлығына қатысты айыптаулары республикашылар мен популистердің демократтардың алаяқтық пен зорлық-зомбылыққа қатысты айыптауларымен жауапталды. Республикашылар мен популистердің қарсылығына қарамастан, демократтар 1901 жылы жаңа конституцияны қабылдау арқылы үстемдігін толықтырды, ол сайлау құқығын шектеді және сайлаушы тіркеуіне қойылатын талаптар (бас салығы, сауаттылық сынақтары және тұру мерзіміне қатысты шектеулер) арқылы көптеген афроамерикандықтар мен кедей ақтарды сайлаудан шеттетуге әкеп соқты. 1900 жылдан 1903 жылға дейін халық санының өсуіне қарамастан, тіркелген ақ сайлаушылардың саны 40 мыңнан астамға төмендеді – 232 821-ден 191 492-ге дейін. 1941 жылға қарай, ақ сайлаушылардың саны қара сайлаушылардан көп болды: 600 000 аққа қарсы 520 000 қара. Бұл негізінен жинақталған бас салығының салдарынан болды. Афроамерикандық қауымға келтірілген зиян ауыр және кең таралған болды, өйткені олардың дерлік барлық сайлауға қабілетті азаматтары дауыс беру құқығынан айырылды. 1900 жылы Алабама халқының 45%-ын афроамерикандықтар құрады – 827 545 азамат. 1900 жылы он төрт «Қара белдеу» округінде (негізінен афроамерикандықтар тұратын) 79 000-нан астам сайлаушы тіркелген. 1903 жылдың 1 маусымына қарай тіркелген сайлаушылардың саны 1081 адамға дейін төмендеді. Даллас және Лоундес округтерінің әрқайсысы халқының 75%-ын қара нәсілділер құраса, олардың арасында бар болғаны 103 афроамерикандық сайлаушы тіркеле алды. 1900 жылы Алабама штатында дауыс беруге құқығы бар 181 000-нан астам афроамерикандық болды. 1903 жылға қарай бар болғаны 2980 адам тіркеуге «қабілетті» деп танылды, бірақ кем дегенде 74 000 қара нәсілді сайлаушылар сауатты болды. Бұл жағдай ұзаққа созылды. Афроамерикандықтардың сегрегация салдарынан ұшыраған зияны ауыр болды. Мысалы, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, Бирмингемдегі қара «Колледжвилл» қауымдастығында 8000 афроамерикандықтан тек 11 сайлаушы ғана дауыс беруге «қабілетті» деп танылды. Қабылданған реформалардың арасында 1915 жылғы жемқорлыққа қарсы заң; 1915 жылғы тіркеу заңы; АҚШ сенаторларын тікелей сайлау; қалалар мен қалаларда комиссиялық үкімет құруға ынталандыру; және әйелдерге дауыс беру құқығын беру үшін 19-шы түзетуді ратификациялау болды. Партиялық конвенция арқылы кандидаттарды ұсыну партиялық праймеризбен алмастырылды. Прогрессивтер қара нәсілділер мен көптеген кедей ақтардың дауыс беру құқығын жоққа шығарғанмен, олар орта таптық ақтарға үкіметке қатысуға көбірек мүмкіндік берді. Б. Б. Комер (1848–1927) штаттың ең көрнекті прогрессивті көшбасшысы болды, әсіресе губернаторлық қызметін атқарган кезінде (1907–1911). Орта тап реформаторлары өздерінің күн тәртібіне темір жолдарды реттеуді, жақсартылған мектеп жүйесін, міндетті білім беруді және балалар еңбегін тыйым салуды қойды. Комер теміржол комиссиясын нығайту, саясаткерлерге тегін билеттер беруді, лоббистік әрекеттерді және артықшылықты жүк тасымалдаушыларға құпия жеңілдіктерді азайту үшін 20 түрлі теміржол заңдарын іздеді. Заң шығарушы орган оның ұсыныстарын мақұлдады, бірақ жексенбі күні жүк пойыздарын пайдалануға тыйым салуға тырысқан ережеден басқа. Нәтижесінде жүк және жолаушылар тасымалы бағасы төмендеді. Темір жолдар сотта және қоғамдық пікірде қарсы күресті. Бұл мәселе көп жыл бойы қызу талқыланды, Алабаманы теміржол тарифтерін бақылау тұрғысынан оңтүстік штаттарының арасында артта қалдырды. Ақыры 1914 жылы келісімге қол жеткізілді, онда темір жолдар төмендетілген жолаушылар тарифтерін қабылдады, бірақ сот жүйесі арқылы жоғары жүк тарифтерін алуға құқылы болды. Прогрессивті реформаларға қаржы жұмсалды, әсіресе жақсартылған мектеп жүйесіне. Салық жинау жүйесінің тиімсіздігін жою біршама көмектесті. Реформаторлар сотталу жүйесін жоюды қалады, бірақ ол үкіметке жыл сайын бірнеше жүз мың доллар пайда әкелді. Бұл пайдалы болғандықтан оны жоюға бармады, бірақ прогрессивтер сотталу жүйесін аудандық деңгейден мемлекеттік деңгейге көшірді. Соңында заң шығарушы орган мектептерді қаржыландыруды арттырды және әр округте кем дегенде бір орта мектеп құру саясатын белгіледі; 1911 жылға қарай округтердің жартысы ақтарға арналған мемлекеттік орта мектептерді іске қосты. Міндетті білім беру жұмысшы табының балаларының ақша табуын қалаған және орта таптың талап еткен білім беруге сенімсіздікпен қараған отбасылары тарапынан қарсылыққа ұшырады. Бірақ ол 1915 жылы қабылданды; ол тек ақтарға қатысты және шаруашылықтарға қолданылмады. 1910 жылға қарай Алабаманың балаларының 62 пайызы мектепке барып, ұлттық орташа көрсеткіш 71 пайызды құрады. Прогрессивтер аурухана және денсаулық сақтау жүйесін жаңғырту үшін туған және қайтыс болғандарды тіркеуді міндетті етуді көздеді. Рокфеллер қорымы оңтүстік жұмысшыларының күшін әлсірететін маңызды фактор ретінде ішек құртын анықтағанда, Алабама штатының барлық округтерінде, 60 пайызға дейін жететін ішек құртының жағдайларын анықтады. Денсаулық сақтау саласында прогрессивті ұйымдастыру және қоғамдық игілікке берілгендік ең аз дау тудырды және, мүмкін, ең табысты болды. Арақты тыйым салу бүкіл ел бойынша протестант шіркеулері үшін сүйікті реформа болды, ал 1970 жылдардан 1920 жылдарға дейін Алабама Әйелдердің христиан тәтемділік одағы (WCTU) және басқа реформалық элементтердің талаптарымен сәйкес келетін бірқатар шектеуші заңдарды қабылдады. Қалалардағы орта таптық бизнес және кәсіби белсенділер ескішіл саяси қалалық үкіметтерге наразылық білдірді және муниципалдық істерді саясаткерлер емес, сарапшылар басқаратын комиссия құруды талап етті. 1910 жылы губернатор болып сайланған Эммет О’Нил комиссиялық жүйені өзінің сүйікті реформасы етіп қабылдады және 1911 жылы заң шығарушы орган арқылы оны қабылдады. Бирмингем, Монтгомери және Мобил қалалары комиссиялық форманы жылдам қабылдады.

Арақты тыйым салу соғысынан күш алған әйелдер өздерінің күрескерлік энергияларын әйелдерге дауыс беру құқығына бұрды. Олар ұлттық қозғалыс 19-шы түзетуді қабылдағанға дейін еркектердің үстемдігін жеңе алмады, бұл 1920 жылы әйелдерге дауыс беру құқығын берді.

Темір жол және өнеркәсіп

Алабама экономикасы 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында негізінен ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіпке негізделген. Мақта штатта өсірілетін басты өнім болды, оны жүгері және мал шаруашылығымен толықтырды. Ағаш та экономиканың маңызды бөлігі болды, себебі қарағай ормандарының кең аумақтары ағаш өңдеу және терентин, розин сияқты теңіздік жабдықтар үшін пайдаланылды. Темір кені Аппалач тауларынан қазылып, штаттың болат зауыттарына тасымалданды. 1880 жылдары Алабама көмірдің ірі өндірушісіне айналды, ал штаттың теміржолдары көмірді басқа нарықтарға жеткізуге көмектесті. Сондай-ақ, мақта фабрикалары, ағаш кесу фабрикалары және басқа да өнеркәсіптердің құрылуымен өндіріс саласы да дами бастады. 1920 жылдарға қарай қалалық экономика негізінен өндіріске негізделді, мақта-мата, ағаш өнімдері, темір және болат өндірісі басты салалар болып табылды. 1930 жылдардағы Ұлы депрессия штат экономикасында елеулі төмендеуге әкелді. Бірмингем өте қарқынды өсімге ие болды, сондықтан оған "Сиқырлы қала" деген лақап ат берілді. 1920 жылдарға қарай Бирмингем АҚШ-тың 19-шы ірі қаласы болды және штат халқының 30% астамын құрады. Экономиканың негізін ауыр өнеркәсіп және кен өндіру құрады. Химиялық және құрылымдық факторлар Алабаманың темірінен және көмірінен өндірілетін болаттың сапасын шектеді. Дегенмен, бұл материалдар бірлесіп, құюға арналған темір жасауға өте қолайлы болды. Төмен көлік және еңбекақысының есебінен Бирмингем тез арада ең ірі және ең арзан құю темірін өндіретін аймаққа айналды. 1915 жылға қарай елдің құю цехында өндірілген темірдің 25 пайызы Бирмингемде жасалған.

Жаңа Оңтүстік дәуірінің басталуы (19141945)

Бірмингемнің қуатты өнеркәсіптік өсуіне және штат экономикасына қосқан үлесіне қарамастан, оның азаматтары мен басқа да жаңадан дамып келе жатқан аймақтардың өкілдері жылдар бойы штат заң шығарушы органында жеткіліксіз өкілдік етілді. 1901 жылдан 1960 жылға дейін ауылдық үстемдік құрған заң шығарушы орган штаттық палата мен сенаттың орындықтарын қайта бөлуден бас тартты. Сонымен қатар, штат заң шығарушы органы әр округке бір сенаттан тұратын жүйені құрды. Штаттық заң шығарушы делегациялар округтерді бақылады, бұл нәтижесінде ақ нәсілді ауыл тұрғындарының штат билігіне басымдығы орнады. Қалалардың өнеркәсіптік дамуы мен ондаған мың азаматтардың қазіргі мүдделері үкіметте тиісті деңгейде ескерілмеді. Мысалы, Бирмингемнің өнеркәсіптік және экономикалық қуатының ортасы болған Джефферсон округі штаттың салық кірісінің үштен бірінен астамын құрады, бірақ ол салық ақшасының тек 1/67 бөлігін ғана алды, себебі штат заң шығарушы органы халық санына қарамастан, салықтардың барлық округтерге тең үлестірілуін қамтамасыз етті. 1910 жылдан 1940 жылға дейін ондаған мың афроамерикалықтар Солтүстік және Орта Батыс қалаларында – Сент-Луис, Чикаго, Детройт және Кливленд сияқты жерлерде жұмыс, балаларына білім беру және линчтен құтылу мақсатымен Алабамадан Ұлы көші-қон кезінде көшіп кетті. Бұл қалаларда көптеген өнеркәсіптік жұмыс орындары болды, бірақ көшіп келгендер еуропалық иммигранттардың жаңа толқындарымен де бәсекелесуге мәжбүр болды. Алабама штатының халық санының өсу қарқыны 1900 жылы 20,8%, 1910 жылы 16,9% болса, 1920 жылы 9,8% дейін төмендеді, бұл сыртқа көші-қонның салдары болды. Ресми түрде сайлау құқығынан айыру 1960 жылдардың ортасынан кейін ғана афроамерикалықтар Азаматтық құқық қозғалысын жетекшілік еткеннен және олардың дауыс беру және азаматтық құқықтарын қорғау үшін федералды заңнама қабылдағаннан кейін тоқтатылды. Бірақ штат олардың саяси күшін азайтудың жаңа жолдарын ойлап тапты. Сол кезде афроамерикалықтар ғасыр басындағыдан азшылықты құрады, бірақ кейбір ауылдық округтерде көпшілікке ие болды. Ел бойынша, әсіресе өсіп келе жатқан қалалардағы қарқынды өзгерістер, иммиграцияның жаңа толқындары және ауылдық ақ және қара халықтың қалаларға көшіп келуі тұрақсыз әлеуметтік ортаға және 1915 жылдан кейін Оңтүстік пен Орта Батыста екінші Ку-Клукс-Кланның (KKK) пайда болуына әкелді. Көптеген жерлерде ол өзін қоғамдыққа көмек көрсету үшін бауырластық ұйым ретінде көрсетті. Фельдман (1999) екінші ККК тек жеккөрушілік ұйым емес екенін көрсетті; ол кедей ақ халық үшін саяси және әлеуметтік реформалар жасауға шынайы ниет білдірді. Мысалы, Алабама Клансмендері, Хьюго Блэк сияқты, жақсы мемлекеттік мектептерді, тиімді тыйым салуды, жол құрылысын кеңейтуді және кедей ақ халыққа пайдасы тиетін басқа да "прогрессивті" шараларды ынталандырды. 1925 жылға қарай Клан штаттағы қуатты саяси күшке айналды, өйткені қалалық саясаткерлер, Дж. Томас Хефлин, Дэвид Бибб Грейвс және Хьюго Блэк сияқтылар, ККК мүшелерін "Үлкен мысық" өнеркәсіпшілерінің және ұзақ жылдар бойы штатқа үстемдік еткен Қара белдеу плантаторларының күшіне қарсы пайдаланды. 1926 жылы демократ Бибб Грейвс, бұрынғы бөлім басшысы, ККК мүшелерінің қолдауымен губернатор лауазымына сайланды. Ол штат тарихындағы ең прогрессивті әкімшіліктердің бірін басқарды, білім беруді қаржыландыруды арттыруға, қоғамдық денсаулық сақтауды жақсартуға, жаңа автомобиль жолдары құрылысын және еңбекшілерді қолдайтын заңнаманы қабылдауға ұмтылды. Сонымен қатар, ККК-ның өзін-өзі қорғаушы топтары, үкімет тарапынан қорғауға ие деп ойлап, 1927 жылы Алабама штатында қаралар мен ақтарды нысанаға алған террорлық толқынды бастады. Республикашылар жауап берді: Басты газеттер Кланды зорлықшыл және америкалық емес деп айыптап, оған қарсы тұрақты, қатты шабуылдар жасады. Шерифтер Кланның зорлық-зомбылығын тоқтатты, ал 1920 жылдары Клан басшылары арасында болған ұлттық жанжал көптеген мүшелерді одан алыстатты. Штат 1928 жылы демократ Ал Смит үшін дауыс берді, бірақ ол католик болды (KKK нысанасы). 1930 жылға қарай Кланның ресми мүшелері алты мыңнан төмен болды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Алабама Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ-тың ішкі майданында маңызды рөл атқарды. Штат әскериге мыңдаған сарбаз, теңізші және әуеші берді. Ол көп мөлшерде азық-түлік, оқ-дәрі және басқа да жабдықтармен қамтамасыз етті. Алабамада көптеген әскери базалар мен әскери жабдықтар мен кемелерді өндіретін зауыттар орналасқан. Сонымен қатар, штатта бірнеше әскери тұтқын лагерлері мен Армия және Әскери-теңіз ауруханалары болды. Бірмингемдегі темір және болат өнеркәсібі соғысқа қажет өндіріске оңай көшті, Ұлы депрессия кезінде жабылып қалған домендік пештер Соғыс өндірісі жөніндегі кеңестің келісімшарттарына сәйкес қайта ашылды. Алабама штатының Ингаллс темір зауыты 1940 жылғы қазан айында алғашқы толық дәнекерленген кемесін жасап, кеме жасау саласында революция жасады және Либерти кемелерін салуда жетекші болды. 1945 жылдың 12 ақпанында АҚШ-тың оңтүстік-шығысындағы штаттарда жойқын дауыл болды, оның салдарынан 45 адам қаза тауып, 427 адам жарақат алды. Бұл дауылға Монтгомериде (Алабама штаты) 26 адамның өмірін қиған апатты торнадо да кірді. Мақтадан соя, құс және сүт өнімдеріне көшу кедейлерді жерінен қуды. Штаттың 35 Аппалачи округінің 21-і 1950 мен 1960 жылдар аралығында халқының қысқаруын бастан өткерді. Бұрын ауылдық штат болған Алабама көбірек өнеркәсіптік және қалалық аймаққа айналды. Екінші дүниежүзілік соғыста қызмет еткен көптеген афроамерикалықтар азаматтық құқықтар үшін күрескендерге айналып, заң алдындағы өз құқықтарын талап етті. 1955-1956 жылдар аралығындағы Монтгомери автобустарын бойкоттау штаттағы нәсілдік сегрегация саясатына қарсы ең маңызды афроамерикалық наразылықтардың бірі болды. Автобустағы жолаушылардың көп бөлігін құраса да, афроамерикалықтар орындықтарды бөлу саясатында кемсітілді. Бұл наразылық қалалық автобус жүйесін банкротқа дейін жеткізіп, өзгерістер туралы келіссөздер жүргізілді. Сот арқылы шешілген мәселе Браудерге қарсы Гейл (1956) ісінде қарастырылды, онда Алабама штатының орталық округінің АҚШ округтік соты сегрегация саясатын Конституцияның 14-ші түзетуінің теңдікпен қарау ережелеріне қайшы деп тапты және Алабамадағы қоғамдық көліктің сегрегациясын жоюға бұйрық берді. Бірақ ауылдық ақ нәсілділердің заң шығарушы органдағы билігі сақталды, бұл штатты жаңартуға тырысқан прогрессивті күштердің әрекеттерін тоқтатып тұрды. 1960 жылы жасалған зерттеуде ауылдық аймақтардың үстемдігінен "Алабама штатының заң шығарушы органының көп бөлігін штат халқының шамамен 25 пайызы құрайды" деген қорытынды жасалды. Бірмингем Алабама штатының өнеркәсіп және халық орталығы болғандықтан, 1963 жылы азаматтық құқықтар қозғалысының жетекшілері сегрегацияны жою науқанын осы қалада бастауды шешті. Мектептер, мейрамханалар мен дүкендер бөлінген еді, ал олар сатып алатын дүкендерде немесе олардың салығымен қаржыландырылатын қалалық үкіметте афроамерикалықтар жұмысқа алынбады. Полиция құрамында афроамерикалықтар болған жоқ. Сегрегацияға қарамастан, афроамерикалықтар экономикалық жағынан дамып жатты. Бірақ 1947 жылдан 1965 жылға дейін Бирмингем "расалық жеккөрушіліктен туған 50-ге жуық бомбалық шабуылға" ұшырады. Науқанға көмектесу және ұлттық назар аудару үшін Фред Шаттлсворт Оңтүстік Христиандық Көшбасшылық Конференциясының (SCLC) мүшелерін Бирмингемге шақырды, өйткені зорлықсыз әрекеттер басқа қалаларда жақсы нәтижелер бергендіктен, оның басшылығының саясатын өзгертуге көмектесу үшін. SCLC президенті және атқарушы директоры Мартин Лютер Кинг және Уайт Ти Уокер басқа да азаматтық құқықтар қозғалысының жетекшілерімен бірге көмектесу үшін Бирмингемге келді. 1963 жылдың көктемі мен жазында бүкіл елдің назары Бирмингемге ауды. БАҚ Бирмингем полициясының комиссары Булл Коннор басқаратын бейбіт шерулер сериясын көрсетті. Кинг түрмелерді зорлықсыз наразылық білдірушілермен толтыруды жоспарлағандықтан, ол оқушыларды шеруге шақырды, бұл АҚШ-қа моральдық аргумент келтіру үшін жасалды. Бирмингем полициясының полицей иттерін және балаларға қарсы судың күшті ағынын қолдануының драматикалық кадрлары газеттерде және теледидарда жарияланып, бүкіл елде наразылық тудырды. Жексенбі күнгі қызмет кезінде 16-шы көше баптист шіркеуіне жасалған бомбалық шабуыл төрт афроамерикалық қыздың қаза табуына себеп болды, бұл ұлттық наразылықты тудырды және штаттағы азаматтық құқықтар ісіне қолдау көрсетті. 16-шы көше баптист шіркеуі Бирмингемдегі азаматтық құқықтар қозғалысы үшін жиналатын орын және бастапқы нүкте болды. Соңында, Бирмингемнің жетекшілері Кинг пен Шаттлсворт шерулерді тоқтатуға келісті, өйткені бизнесмендер тобы дүкендер мен қоғамдық орындардағы сегрегацияны жоюға міндеттенді. 1963 жылғы қарашадағы қанысты оқиғадан бұрын, президент Джон Ф. Кеннеди азаматтық құқықтар заңнамасын қолдаған. 1964 жылы президент Линдон Джонсон оның қабылдануына көмектесіп, Азаматтық құқықтар заңын қол қойды. 1965 жылғы Сельмадан Монтгомериге дейінгі шерулер ұлттық және халықаралық баспасөздің және теледидардың назарына ілікті. Елдің халқы округке кіргенде бейбіт наразылық білдірушілерді ұрып-сапалаған көріністерге қорқынышпен қарады. Осы жылы Джонсон 1965 жылғы Дауыс беру құқығы заңының қабылдануына көмектесіп, барлық азаматтардың дауыс беру мүмкіндігін қамтамасыз ету үшін федералдық бақылауды және күшін күшейтті. "Бір адам, бір дауыс" және 1965 жылғы Дауыс беру құқығы заңына қатысты сот процестері, ақырында, федералдық сот шешімдеріне негіз болды. 1972 жылы федералдық сот заң шығарушы органдағы өкілдіктің теңсіздігін түзету үшін штат бойынша қайта бөлу жоспарын жасауды талап етті. 1974 жылы Джордж Уоллес, 1963 жылы Алабама университетіне афроамерикалық студенттердің қабылдануын тоқтату үшін университет есігінде тұрған, үшінші рет штат басшысы болып сайланды. Бірақ Уоллес енді сегрегацияшыл емес еді. Ол өзінің соңғы мерзімінде экономикалық даму және білім беруді қолдау сияқты мәселелерге көбірек назар аударды. Ауыл шаруашылығының маңыздылығы азайған сайын, өндіріс және қаржы секторлары гүлденді. Gulf Shores және Orange Beach сияқты туристік орындар елдің түкпір-түкпірінен келушілерді тартты. Азаматтық құқықтар дәуіріндегі дағдарыстық орындар туристік орындарға айналды.

XXI ғасыр (2001 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

XXI ғасырда Алабама экономикалық өсімге және демократтардан республикалықтарға қарай саяси өзгеріске басымдық берді, штат және ұлттық сайлауларда. Ол білім беру, денсаулық сақтау, инфрақұрылым және экономикалық дамуға маңызды инвестициялар жасады. 2002 жылы Алабама Реконструкциядан бергі алғашқы республикалық губернатор Боб Райлиді сайлады. Ол қазіргі губернатор Дон Сигельманды, демократтардың соңғы губернаторын, шамалы айырмамен жеңді. Райли мемлекеттік білім беру жүйесін жақсартты, Medicaid бағдарламасын кеңейтті және салық реформасын іске асырды. Ол 2006 жылы қайта сайланды. 2007 жылдың мамырында ол неміс компаниясы ThyssenKrupp Мобилден солтүстікке қарай заманауи болат зауытын салмақ екенін хабарлады. Жалпы құны 5 миллиард долларды құрады, бұл АҚШ бизнес тарихындағы ең ірі шетелдік жоба. Қазіргі таңда зауытта 2700 жұмысшы жұмыс істейді. Автомобиль өндірушілер Алабамаға келді, олардың ішінде Tuscaloosa округінде Mercedes-Benz, Montgomery округінде Hyundai Motors. Әуе-ғарыш саласындағы алып Airbus компаниясы Mobile округінде ірі өндіріс орнын салды. Алабама штатының солтүстігіндегі Теннесси өзені аңғарында орналасқан Huntsville, Алабама штатының ең қарқынды өсіп келе жатқан қалалық аймағы, және ол АҚШ-тағы жан басына шаққанда ең білімді аймақтардың біріне ие. Huntsville қаласында NASA-ның АҚШ Ғарыш және Зымыран орталығы мен Ғарыш лагері орналасқан. Huntsville қаласында сонымен қатар ірі қорғаныс өнеркәсібі де бар. 2015 жылы штаттық бюджеттің 83 миллион долларға қысқартылуы Алабама Табиғи ресурстар және табиғатты қорғау департаментінің 5 саябағының жабылуына әкелді (3 миллион доллар). Бұған қоса, штат жүргізуші куәлігін алу орталықтарындағы қызметтерді қысқартты, олардың көпшілігі афроамерикандықтар көп шоғырланған округтерде жабылды. Бұл сайлауға тіркелуді қиындатты, себебі бұл орталықтар екі қызметті де ұсынған. 2018 жылдан бастап Алабама штаты онлайн тіркеуді ұсынады.

Жалпы түсінік

Алабама энциклопедиясы (2008) Тарих, мәдениет, география және табиғи ортаны онлайн қамтиды. Роджерс, Уильям Уоррен, Роберт Дэвид Уорд, Лия Роулз Аткинс және Уэйн Флинт. Алабама: Теңіз Оңтүстігі штатының тарихы (3-ші басылым, 2018; 1-ші басылым, 1994), 816 б.; стандартты ғылыми тарих, онлайн ескі басылымы; онлайн 2018 басылымы. Алабама штатының білім департаменті. Алабамадағы білім беру тарихы (Бюллетень 1975, № 7. O) Онлайн, тегін. Бриджес, Эдвин К. Алабама: Америка штатының қалыптасуы (2016), 264 б., үзінді. Додд, Дональд Б. Алабама тарихи атласы (1974) Онлайн, тегін. Флинт, Уэйн. Алабама ХХ ғасырында (2004). Флинт, Дж. Уэйн. "Алабама". Сэмюэл С. Хилл редакциялаған "Оңтүстік штаттарындағы дін: Тарихи зерттеу" еңбегінде. (1983). Флинт, Дж. Уэйн. Кедей болғанмен мақтан тұтатын: Алабаманың кедей ақ халықтары (1989). Флинт, Дж. Уэйн. Алабама баптистері: Дикси жүрегіндегі Оңтүстік баптистері (1998). Гамильтон, Вирджиния. Алабама, екі жүз жылдық тарих (1977) Онлайн; қысқаша, танымал тарих. Холли, Говард Л. Алабамадағы медицина тарихы (1982). Оуэн, Томас М. Алабама тарихы және Алабама өмірбаянының сөздігі, 4 томдық (1921) Онлайн. Джексон, Харви Х. Алабаманың ішінде: Менің штатымның жеке тарихы (2004). Томас, Мэри Марта. Көлеңкеден шығу: Алабама әйелдері, 1819–1990 (1995). Торнтон, Дж. Миллс. Менің Оңтүстігімнің архипелагы: Аймақтың қалыптасуындағы эпизодтар, 1830–1965 (2016) Онлайн; саяси эпизодтар туралы ғылыми мақалалар. Вебб, Сэмюэл Л. және Маргарет Армбрестер, редакторлар. Алабама губернаторлары: Штаттың саяси тарихы (Алабама университетінің баспасы, 2001). Виггинс, Сара Вулфолк, редактор. Азамат соғысынан азаматтық құқықтарға дейін – Алабама, 1860–1960: Алабама шолуынан құрастырылған антология (Алабама университетінің баспасы, 1987). 29 сарапшының ғылыми мақалалары. Уильямс, Бенджамин Бьюфорд. Алабама әдеби тарихы: XIX ғасыр (1979). WPA. Алабамаға арналған нұсқаулық (1939).

Жергілікті тарих

Әрбір елді мекен туралы жеке мақалаларды қараңыз. Брауннелл, Блейн А. "Бирмингем, Алабама: 1920-жылдардағы Жаңа Оңтүстік қаласы". Оңтүстік тарихы журналы 38 (1972): 21–48. JSTOR-да. Инглиш, Бертис Д. Азамат соғыстары, азаматтық тұлғалар және Алабаманың қара белдеуіндегі азаматтық құқықтар: Перри округінің тарихы (Алабама университетінің баспасы, 2020). Феллин кіші, Уилсон. Бирмингем, Алабама, 1815–1963 жылдардағы Африкалық американдық шіркеу: Дауылдағы пана (Routledge, 2017). Фицджеральд, Майкл В. Қалалық эмансипация: Мобильді қайта құру кезеңіндегі халықтық саясат, 1860–1890 ж. (2002). 301 бет. Фицджеральд, Майкл В. "Темір жолға берілген субсидиялар және қара нәсілділердің ұмтылыстары: Мобильді қайта құру кезеңіндегі экономикалық даму саясаты, 1865–1879 ж.". Азамат соғысы тарихы 39#3 (1993): 240–256. Харрис, Карл В. Бірмингемдегі саяси билік, 1871–1921 ж. 1977. Норрелл, Роберт Дж. "Болаттағы касталар: Бирмингем, Алабамадағы Джим Кроудың мансабы". Америка тарихы журналы 73 (1986 жылғы желтоқсан): 669–94. JSTOR-да. Торнтон III, Дж. Миллс. Бөлу сызықтары: Монтгомери, Бирмингем және Сельмадағы муниципалдық саясат және азаматтық құқықтар үшін күрес (2002) үзінді. WPA. Алабамаға арналған нұсқаулық (1939).

1876 жылдан бастап

Барнард, Уильям Д. Диксикраттар мен демократтар: Алабама саясаты, 1942–1950 (1974)
Бонд, Хорас Манн. Алабамадағы негрлердің білім беруі: Мақта мен болат туралы зерттеу (1939). Онлайндағы танымал классикалық туынды.
Кроненберг, Аллен. "Құдіретті қақтығысқа бет бұру: Алабама және Екінші дүниежүзілік соғыс" (Алабама университетінің баспасы, 2003).
Фелдьман, Глен. Алабамадағы саясат, қоғам және клан, 1915–1949 (1999)
Фелдьман, Глен. "Демократиялық партияға оңтүстік штаттарының көңілі толуы: мәдени үйлесім және Алабамадағы Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі нәсілдік және экономикалық консерватизмнің 'үлкен бірігуі'", Journal of American Studies 43 (тамыз, 2009), 199–230.
Фелдьман, Глен. The Irony of the Solid South: Democrats, Republicans, and Race, 1865–1944 (Алабама университетінің баспасы, 2013) 480 бет; Оңтүстік демократтар үшін қалай "бір жақты" болды, содан кейін Екінші дүниежүзілік соғыспен бірге өзгере бастады.
Фредерик, Джефф. Алабама үшін тұр: Губернатор Джордж Уоллес (Алабама университетінің баспасы, 2007).
Гraftон, Карл және Энн Пермалофф. Үлкен қасқырлар мен тармақ басшылары: Джеймс Э. Фолсом және Алабамадағы саяси билік, 1985.
Хакни, Шелдон. Алабамадағы популизмнен прогрессивизмге дейін, 1969.
Гамильтон, Вирджиния. Листер Хилл: Оңтүстік штатының мемлекет қайраткері, 1987.
Джетт, Брэндон Т. " 'Біз осы қауымдастықта маңызды күшке айналуға құштармыз': Полицияның зорлық-зомбылығы және Бирмингемде, Алабама штатындағы афроамерикандық белсенділік, 1920–1945" Alabama Review (2022) 75#1, 50–72 б. DOI: 10.1353/ala.2022.0013
Джонс, Аллен. "Прогрессивті дәуірдегі саяси реформалар" Alabama Review (1968) 21#3, 173–194 б.
Ключ, В. О. Жр. Оңтүстік саясаты штатта және елде. 1949.
Лешер, Стефан. Джордж Уоллес: Америкалық популист (1995)
Норрелл, Роберт Дж. "Сайлау бюллетеніндегі еңбекшілер: Алабама саясаты Жаңа келісімнен Диксикрат қозғалысына дейін" Journal of Southern History 57 (1991 жылғы мамыр), 201–34. JSTOR-да.
Олифф, Мартин Т., ред. Диксидің жүрегіндегі Ұлы соғыс: Алабама Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде (2008)
Пермалофф, Энн және Карл Гraftон. Алабамадағы саяси билік (Джорджия университетінің баспасы, 1995)
Селлерс, Джеймс Б. Алабамадағы тыйым салу қозғалысы, 1702–1943, 1943.
Томас, Мэри Марта. Алабамадағы жаңа әйелдер: әлеуметтік реформа және сайлау құқығы, 1890–1920 (1992)
Томас, Мэри Марта. Диксидегі резеңкелеу және рациондау: Алабама әйелдері және Екінші дүниежүзілік соғыс (1987)

Тарихнама және есте сақтау

Аткинс, Лия Роулз. «Алабама тарихи қауымдастығы: алғашқы елу жыл». *Алабама шолуы* 50#4 (1997): 243–266. Браун, Линда және басқалар, ред. *Алабама тарихы: Түсіндірмелі библиография* (Гринвуд, 1998). Бриджес, Эдвин С. «Миллс Торнтонға құрмет». *Алабама шолуы* (2014) 67#1, 4–9 бб. Кокс, Ричард Дж. «Алабаманың мұрағаттық мұрасы, 1850–1985». *Алабама шолуы* 40#4 (1987): 284–307. Кеннингтон, Келли. «Алабамадағы құлдық: әрекетке шақыру». *Alabama Review* 73.1 (2020): 3–27. Үзінді. Матис, Рей. «Алабамада азат болғандар, саясат және прогрессивті тарихнама: эссеге шолу». *Georgia Historical Quarterly* 58.4 (1974): 414–421. Онлайн. Маккензи, Роберт Х. «Клионың серіктестері: Алабама тарихының маңызы және оның заманауи тарихшыларының үлесі». *Alabama Review* (1975) 28#4: 243–259. Пирсон, Джозеф В. «Дж. Миллс Торнтонмен әңгіме». *Southern Historian* (2013), 34 том, 7–25 бб. Ригдон, Джон. *Алабамадағы Азамат соғысы зерттеулеріне нұсқаулық* (2011). Рудер, Джастин А. «Алабамадағы халықтан шыққан тарихшылар және афроамерикалық тарихнамасы». *Alabama Review* 72.4 (2019): 259–300. Үзінді. Симпсон, Роберт Р. «Алабама архивтері мен тарих департаментінің пайда болуы». *Алабама тарихи тоқсандығы* 34#2 (1972 жылғы жаз): 155–170. Стивенсон, Венделл Х. «Алабаманың пионер тарихшылары III: Томас М. Оуэн». *Алабама шолуы* 2#1 (1949): 45–62. Сулзби, Джеймс Ф. кіші. «Алабама тарихи қауымдастығы: қырық жылдық адам ретроспективасы». *Алабама шолуы* 41#2 (1988): 83–102. Виггинс, Сара Вулфолк, ред. *Азамат соғысынан азаматтық құқықтарға дейін, Алабама 1860–1960: Алабама шолуынан антология* (Алабама университетінің баспасы, 1987) 29 ғылыми мақала.