Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ерекше барион түрі
Type of strange baryon
Бөлшек физикасында, гиперон – бір немесе бірнеше ерекше кварктарды, бірақ шарм, төменгі немесе жоғарғы кварктарды қамтитын кез келген барион. Бұл материя түрі кейбір нейтронды жұлдыздардың ядросында тұрақты күйде болуы мүмкін. Гиперонды кейде Y символымен жалпылама түрде көрсетеді.
In particle physics, a hyperon is any baryon containing one or more strange quarks, but no charm, bottom, or top quark. This form of matter may exist in a stable form within the core of some neutron stars. Hyperons are sometimes generically represented by the symbol Y.
Тарих және зерттеулер
Гиперонға қатысты алғашқы зерттеулер 1950 жылдары жүргізілді және физиктерді бөлшектердің жүйелі жіктелуін жасауға ынталандырды. Бұл терминді француз физигі Луи Лепринс Ринге 1953 жылы ұсынды және сол жылдың шілдесінде Багнере-де-Бигорреде өткен ғарыш сәулелері конференциясында алғаш рет жариялады, онда Лепринс Ринге, Бруно Росси, С. Ф. Пауэлл, Уильям Б. Фретер және Бернард Петерс келісімге келді. Бүгінде осы саладағы зерттеулер CERN, Fermilab, SLAC, JLAB, Brookhaven Ұлттық зертханасы, KEK, GSI және басқа да әлемнің көптеген ғылыми орталықтарында алынған деректер негізінде жүргізілуде. Физикалық тақырыптарға CP симметриясының бұзылуын іздеу, спин өлшеу, қозу күйлерін зерттеу (әдетте спектроскопия деп аталады) және пентакварктар мен дибарьондар сияқты ерекше формаларды табу кіреді.
The first research into hyperons happened in the 1950s and spurred physicists on to the creation of an organized classification of particles. The term was coined by French physicist Louis Leprince Ringuet in 1953, and announced for the first time at the cosmic ray conference at Bagnères de Bigorre in July of that year, agreed upon by Leprince Ringuet, Bruno Rossi, C. F. Powell, William B. Fretter and Bernard Peters. Today, research in this area is carried out on data taken at many facilities around the world, including CERN, Fermilab, SLAC, JLAB, Brookhaven National Laboratory, KEK, GSI and others. Physics topics include searches for CP violation, measurements of spin, studies of excited states (commonly referred to as spectroscopy), and hunts for exotic forms such as pentaquarks and dibaryons.
Қасиеттері мен мінез-құлқы
Барьондар болғандықтан, барлық гиперондар фермиондар болып табылады. Яғни, олардың спині жартылай бүтін санға тең болады және Ферми-Дирак статистикасына бағынады. Гиперондардың барлығы күшті ядролық күш арқылы өзара әрекеттеседі, осылайша олар адрон түрлеріне жатады. Олар үш жеңіл кварктан тұрады, олардың кем дегенде біреуі – таңғажайып кварк, бұл оларды таңғажайып бариондар етеді. Қозған гиперондық резонанстар және белгісінде "*" белгісі бар негізгі күйдегі гиперондар күшті өзара әрекеттесу арқылы ыдырайды. Ω⁻ және жеңіл гиперондар үшін бұл ыдырау мүмкін емес, себебі бөлшектердің массасы мен күшті өзара әрекеттесулерде қажетті дәм мен изоспиннің сақталуы талап етіледі. Олардың орнына, бұл гиперондар сақталмайтын парлық симметрия арқылы әлсіз ыдырайды. Бұған Σ⁰ ерекшелік жасайды, ол бірдей дәмдік кванттық сандарға ие болғандықтан электромагниттік түрде Λ-ға ыдырайды. Бұл ыдыраулардың өтетін өзара әрекеттесу түрі орташа өмір сүру мерзімін анықтайды, сондықтан әлсіз ыдырау гиперондары күшті немесе электромагниттік өзара әрекеттесу арқылы ыдырайтындарға қарағанда әлдеқайда ұзақ өмір сүреді.
Being baryons, all hyperons are fermions. That is, they have half integer spin and obey Fermi–Dirac statistics. Hyperons all interact via the strong nuclear force, making them types of hadron. They are composed of three light quarks, at least one of which is a strange quark, which makes them strange baryons. Excited hyperon resonances and ground state hyperons with a '*' included in their notation decay via the strong interaction. For Ω⁻ as well as the lighter hyperons this decay mode is not possible given the particle masses and the conservation of flavor and isospin necessary in strong interactions. Instead, these decay weakly with non conserved parity. An exception to this is the Σ⁰ which decays electromagnetically into Λ on account of carrying the same flavor quantum numbers. The type of interaction through which these decays occur determine the average lifetime, which is why weakly decaying hyperons are significantly more long lived than those that decay through strong or electromagnetic interactions.