Кіріспе

Америкалық инвестор Питер Линч (19 қаңтар 1944 жылы туған) 1977 жылдан 1990 жылға дейін Fidelity Investments компаниясында жұмыс істеген кезеңде орташа жылдық кірістілігі 29,2% құрады. Бұл көрсеткіш S&P 500 қор нарығы индексінен екі еседен асып, оны әлемдегі ең табысты инвестициялық қорға айналдырды. Оның 13 жылдық қызметі барысында басқарылатын активтер көлемі 18 миллион доллардан 14 миллиард долларға дейін өсті. Құндылық инвестициялауды қолдайтын Линч инвестициялау стратегиялары туралы бірнеше кітаптар мен мақалалар жазды, соның ішінде 1989 жылы Simon & Schuster баспасынан жарық көрген "One Up on Wall Street" кітабы бір миллионнан астам данада сатылды. Ол қазіргі заманғы жеке инвесторлардың кең таралған қағидаларын қалыптастырды, мысалы, "таныс нәрсеге инвестиция салыңыз" және "он есе өсім" сияқты. Линч қаржылық бұқаралық ақпарат құралдарында өзінің жоғары нәтижелері үшін "легенда" деп сипатталды.

Ерте өмір және білім

Питер Линч 1944 жылдың 19 қаңтарында Массачусетс штатының Ньютон қаласында дүниеге келген. 1951 жылы Линч жеті жасқа толғанда, оның әкесіне мидың қатерлі ісігі диагнозы қойылды. Ол үш жылдан кейін қайтыс болды, ал Линчтің анасы отбасын күтіну үшін жұмыс істеуге мәжбүр болды. Линч өзінің жасөспірім кезінен бастап отбасына көмектесу үшін гольф алаңында доп тасушы болып жұмыс істегенін айтады. Бостон колледжінде оқитын екінші курсында Линч жинаған ақшасын қолданып, Flying Tiger Airlines компаниясының 100 акциясын акциясы 7 доллардан сатып алды. Кейіннен акциялардың құны 80 долларға дейін өсті, ал одан түскен пайда оның біліміне жұмсалды. 1965 жылы Линч Бостон колледжін (БК) бітірді, онда тарих, психология және философия пәндерін оқыды. 1968 жылы ол Пенсильвания университетінің Уортон бизнес мектебінен бизнес-әкімшілік магистрі дәрежесін алды.

Адалдық

1966 жылы Линч Fidelity Investments компаниясына стажер ретінде жұмысқа қабылданды, себебі ол Fidelity президенті Д. Джордж Салливанға (басқалармен қатар) Массачусетс штатының Ньютон қаласындағы Брей Берн Кантри Клубында кадилік жасаған болатын. Ол бастапқыда қағаз, химия және баспа салаларын зерттеді, ал екі жылдық әскери қызметтен оралғаннан кейін 1969 жылы тұрақты жұмысқа орналасты. Осы жолы Линч тоқыма, металлургия, кен өндіру және химия салаларын қадағалаумен жүктелді, соңында 1974 жылдан 1977 жылға дейін Fidelity зерттеу директоры болды.

Fidelity Magellan қоры

1977 жылы Линч 18 миллион долларлық активтері бар, сол кездегі беймәлім Магеллан қорының басшысы болып тағайындалды. 1990 жылы Линч қор менеджері лауазымынан кеткен кезде қордың активтері 14 миллиард доллардан асып, 1000-нан астам жеке акция позициясы болды. Магеллан кішкентай қор болған кезде оны басқарған Линчтің қандай активтерді сатып алуына ешқандай шектеу қойылмады (тек заңдардан басқа, мысалы, SEC-тің федералдық заңы, «диверсификацияланған» деп тіркелген инвестициялық қорлар бір компанияның акцияларын сатып алғанда портфель активтерінің 5% аспауы керек екенін талап етеді). 1977 жылдан 1990 жылға дейін Магеллан қорының орташа жылдық кірісі 29,2% құрады және 2003 жылға дейін барлық өзара қорлардың арасында ең үздік 20 жылдық кірісті көрсетті. Линч түрлі салалардағы акциялардың кең спектрінде табысқа жетті; «Beating the Street» кітабында айтылғандай, Магеллан қорын басқарған кездегі ең табысты таңдаулары: Fannie Mae (500 миллион доллар), Ford (199 миллион доллар), Philip Morris (111 миллион доллар), MCI (92 миллион доллар), Volvo (79 миллион доллар), General Electric (76 миллион доллар), General Public Utilities (69 миллион доллар), Студенттік несиелерді маркетингтік компаниясы (65 миллион доллар), Kemper (63 миллион доллар) және Lowe's (54 миллион доллар) болды.

Инвестициялық философия

Линч (авторы Джон Ротшильдпен бірге) инвестициялар туралы үш кітап жазды: «Уолл-стритте бір қадам алда», «Көшеде жеңіске жетіңіз» және «Табыс табуға үйреніңіз». Соңғы кітап барлық жастағы, әсіресе жасөспірімдерге арналған. «Бір қадам алда» кітабы теориялық негіз болса, «Көшеде жеңіске жетіңіз» – қолданыс. «Бір қадам алда» кітабында Линчтің инвестициялық техникасы, акцияларды жіктеу, екі минуттық жаттығу, маңызды көрсеткіштер және портфельді құру сияқты тараулар қарастырылған. «Көшеде жеңіске жетіңіз» кітабының көп бөлігі Линчтің 1992 жылғы «Barron's Magazine» журналынан таңдаған акцияларын талқылаудан тұрады, бұл бұрын талқыланған ұғымдарды көрнекті түрде бейнелейді. Осылайша, екі кітап та кез келген білім деңгейі мен қабілеті бар инвесторлар үшін оқу материалы болып табылады. Линч сонымен қатар «Worth» журналы үшін инвестициялық мақалалар сериясын жазды, ол кітаптарда айтылған көптеген ұғымдар мен компанияларды кеңейтеді. Линч қазіргі заманғы жеке инвестициялық стратегиялардың ең танымал қағидаларын қалыптастырды. Оның ең танымал инвестициялық қағидасы – «не білсең, соған инвестиция сал», ол «жергілікті білім» экономикалық ұғымын танымал етті. Көптеген адамдар белгілі бір салаларда сарапшы бола бастағандықтан, осы қарапайым «не білсең, соған инвестиция сал» қағидасын қолдану жеке инвесторларға арзан бағаланған акцияларды табуға көмектеседі. Линч инвесторлар үшін осы принципті бастапқы нүкте ретінде пайдаланады. Ол сондай-ақ жеке инвесторлар қор менеджерлеріне қарағанда акциялардан ақша табуға қабілетті екенін жиі айтады, себебі олар Уолл-стриттен бұрын күнделікті өмірде жақсы инвестицияларды көре алады. Ол екі классикалық инвестициялық оқулығында кеңседен тыс тапқан көптеген инвестицияларын сипаттады. Мысалы, «Бір қадам алда» кітабында Линч Dunkin' Donuts-қа қалай инвестиция салғанын түсіндіреді, ол компания туралы «The Wall Street Journal» журналында оқығаннан кейін емес, олардың кофесіне клиент ретінде әсерленгеннен кейін. Басқалар да осындай әсерде болады деп ойлап, компанияның Бостон қаласындағы орналасқан жерлерінің әрдайым толы екенін байқап, ол компанияның қаржылық жағдайын зерттеді және Dunkin' Donuts-қа инвестиция салуға шешім қабылдады, ол ол сатып алған ең табысты акциялардың бірі болды. Линч жеке инвестордың да Dunkin' Donuts сияқты мүмкіндіктерді байқап немесе мансабы мен хоббилеріндегі бизнес тенденцияларына назар аудара отырып, осындай ақылды инвестициялық шешімдер қабылдауға қабілетті екеніне сенеді. «Magellan Fund» мысалдарын пайдалана отырып, кітаптарында жаңадан бастаушы инвесторлардың компанияның құжаттарын акция бағасын анықтау, табыс, ақша ағыны және басқа да мәліметтер үшін қалай оқып, түсіну керектігін көрсетеді. Линч «One Up on Wall Street» кітабында философия және логика бойынша бакалаврлық білімінің оның мансабы үшін MBA үшін оқыған математика немесе қаржыдан маңыздырақ болғанын айтты. Уортон университетінде ол академиялық қауымдастықтағы екі басым инвестициялық теория – кездейсоқ жүріс гипотезасы және тиімді нарық гипотезасы өзара қарама-қайшы екеніне сенді. Оның Fidelity-дегі тағылымдама кезінде мектептегі профессорлардың үйреткен түсініктерін кәсіби мамандар үнемі жоққа шығарды. Сондықтан ол теоретиктерге қарағанда тәжірибелі мамандарға көбірек сенеді: «Маған инвестиция бизнесінде табысқа жетуге көмектесетін нәрсе, тек сәтсіздікке ұшырауға көмектесе алады деп ойлады. Сандық талдау маған Fidelity-де болып жатқан нәрселердің шынымен болмайтынын көрсетті». Линч сондай-ақ нарықтың уақытын болжауға қарсы пікір білдіріп, былай деді: «Инвесторлар түзетулерге дайындалғанда немесе түзетулерді болжауға тырысқанда, түзетулердің өзінен әлдеқайда көп ақша жоғалды». Линч «GARP» (Разумды бағамен өсу) акциялық инвестициялық стратегиясын танымал етті. Бұл бастапқы сатып алу бағасынан он есе артық болатын инвестицияны білдіреді және бейсболдан алынған, онда ұшқыштың «сақтарының» немесе «негіздерінің» саны оның соққысының сәттілігін көрсетеді. Бейсболшы үйге ұшып, төрт базаны да өткізеді, сондықтан мұндай соққыны кейде «төрт қапшық» деп атайды. Сол сияқты, бейсболдағы қос соққыны кейде «екі қапшық» деп атайды. Линч «One Up on Wall Street» кітабында былай деп жазды: «Менің бизнесімде төрт қапшық жақсы, бірақ он қапшық екі үйге және қос қапшыққа тең». «Көшеде жеңіске жетіңіз» кітабында Линч көптеген «қапшықтармен» мысалдар келтірді: «Көп жағдайда NAIC (National Association of Investors Corp) топтары өркендеу тарихы бар және табысы өсіп келе жатқан жақсы басқарылатын компаниялардың акцияларын сатып алады. Бұл он, жиырма немесе тіпті он жыл ішінде бастапқы инвестицияңыздың тридцать есесін табудың орын алған «көп қапшықтың» жері».

Жеке өмір

Линч Кэролин Энн Хоффқа үйленді және Линч қорының құрылуына бірге атсалысты. Олардың үш қызы болды. Оның әйелі 2015 жылғы қазан айында 69 жасында лейкемияның салдарынан қайтыс болды.

Байлық пен қайырымдылық

2006 жылы Boston Magazine журналы Линчті Бостондағы ең бай 50 адамның тізіміне енгізіп, оны 40-шы орынға қойды, оның жалпы күйі 352 миллион АҚШ долларына бағаланды. Fidelity Investments компаниясының инвестициялық кеңесшісі Fidelity Management & Research Co. вице-президенті ретінде жартылай уақыт жұмыс істеп, көбінесе жас сарапшыларға тәлімгерлік берумен айналысса да, Питер Линч қайырымдылыққа көп уақыт арнайды. Ол қайырымдылықты инвестицияның бір түрі деп санайды. Оның пікірінше, ақшаны оның ойынша таратыла алатын идеяларды қолдауға жұмсаған дұрыс, мысалы, 1976 жылы Бостонда басталып, 200-ден астам қалаларда ұқсас шараларға себепкер болған Жаңа жылдық фестиваль, сондай-ақ 1988 жылы Бостонда құрылып, қазір АҚШ-тың 29 қаласында жұмыс істейтін «City Year» қоғамдық қызмет бағдарламасы. Линчтер ақшаны негізінен бес түрлі жолмен бөліседі: жеке тұлға ретінде, Линч қоры арқылы, Fidelity Charitable Gift Fund арқылы және екі қайырымдылық трасты арқылы. Линчтер жеке тұлға ретінде де сыйлықтар жасады, мысалы, Питер Линч білім алған Бостон колледжіне 10 миллион доллар сыйлады. Ал колледж өз кезегінде мектепті Линч атындағы Білім және Адам Даму мектебі деп атады. Қор білім беру, діни ұйымдар, мәдени және тарихи ескерткіштерді сақтау, ауруханалар мен медициналық зерттеулерді қолдайды. Мысалы, 2010 жылы қор Линч Лидерлік Академиясын (LLA) құруға 20 миллион доллар бөлді, ол BC-дің Кэрролл Бизнес мектебіндегі мектеп директорларына арналған зерттеу және оқыту бағдарламасы. Линч Гарвард Медицина мектебінің кеңесінің мүшесі.

Құрметтер

Линч 1992 жылы Ұлттық католиктік білім беру қауымдастығынан Сеттон сыйлығын алды.