Кіріспе

TRIPOS (TRIvial Portable Operating System) – компьютерлік операциялық жүйе. Оның жасалуы 1976 жылы Кембридж университетінің Компьютерлік зертханасында басталды, ал жобаны доктор Мартин Ричардс басқарды. Алғашқы нұсқасы 1978 жылдың қаңтарында пайда болды және бастапқыда PDP 11 компьютерінде жұмыс істеді. Кейін ол Computer Automation LSI4 және Data General Nova машиналарына көшірілді. Motorola 68000 нұсқасы бойынша жұмыс 1981 жылы Бат университетінде басталды. MetaComCo компаниясы 68000 нұсқасына құқықтарды сатып алып, дамытуды жалғастырды, содан кейін 1985 жылдың наурыз айында Commodore компаниясы TRIPOS-ты өзінің жаңа Amiga компьютері үшін операциялық жүйенің бір бөлігі ретінде таңдады; сонымен қатар ол Кембриджде Кембридж үлестірілген есептеу жүйесінің құрамында қолданылды. Кембридж университетінің компьютерлік ғылымдар факультетінің студенттері TRIPOS-ты «өте сенімді, керемет портативті операциялық жүйе» деп әдепті түрде атайды. TRIPOS атауы Кембридж университетіне тән бакалавриат курстары мен емтихандардың Tripos жүйесін де білдіреді.

Amiga компьютерге әсері

1985 жылдың шілдесінде Amiga ұсынылды, AmigaOS-тың AmigaDOS модуліне TRIPOS енгізілді. AmigaDOS командалық қатар интерфейсі мен Amiga файлдық жүйесін қамтыды. AmigaDOS модулінің барлығы бастапқыда BCPL (C бағдарламалау тілінің алдағысы) тілінде жазылған, TRIPOS-ты жазу үшін де осы тіл қолданылған. AmigaDOS кейіннен AmigaOS 2.x нұсқасынан бастап C тілінде қайта жазылды, 1.x нұсқасымен кері үйлесімділікті AmigaOS 4-ке (толыққанды C тілінде қайта жазылған) дейін сақтап келді, содан кейін AmigaDOS BCPL тіліндегі тарихынан бас тартты.

Ерекшеліктері

TRIPOS алдын ала көп тапсырманы орындау (қатаң басымдық кестесін пайдалану), иерархиялық файлдық жүйе және бірнеше командалық жол интерпретаторлары сияқты мүмкіндіктерді ұсынды. TRIPOS-тың ең маңызды түсініктерi – жадты басқаруға қатысты ерекше тәсіл (бағдарламалардың бөлінбеген жадты пайдалануын тоқтатуға ешқандай тексерулер жасалмайды) және хабарлама мазмұнын көшірудің орнына сілтемелерді жіберу арқылы хабар алмасу. Осы екі түсінік бірлесіп 10 МГц Motorola 68010 процессорында секундына 1250-ден астам пакет жіберуге және қабылдауға мүмкіндік берді. TRIPOS-тың көп бөлігі BCPL тілінде іске асырылды. Ядро мен құрылғы драйверлері ассемблер тілінде іске асырылды. TRIPOS/BCPL-дің ерекше ерекшелігі – ортақ кітапханаларды кеңінен пайдалану, ол сол кезде сирек кездесетін жайт болатын, нәтижесінде кішкентай және осылайша жылдам жүктелетін құралдар пайда болды. Мысалы, көптеген стандартты жүйелік құралдардың көлемі 0,5 Кбайттан төмен болды, ал қазіргі заманғы Unix немесе Linux жүйелерiндегі функционалдық тең кодтың көлемі шамамен 20 Кбайтты құрады. TRIPOS бірқатар машиналарға портталды, соның ішінде Data General Nova 2, Computer Automation LSI4, Motorola 68000 және Intel 8086 негізіндегі аппараттық құралдар. Ол Cambridge Ring жергілікті желісін де қолдады. Соңғы кезде Мартин Ричардс Cintcode BCPL виртуалды машинасының көмегімен TRIPOS-ты Linux жүйесінде іске қосуға арналған портты жасады. 2020 жылғы ақпан айының мәліметтері бойынша TRIPOS әлі де белсенді түрде Open G I Ltd. (бұрын Misys Financial Systems) компаниясымен Ұлыбританияның Вустершир округінде қолдау көрсетілуде. Көптеген британдық сақтандыру брокерлерi желілік жұмыс станцияларына TCP/IP қосылысы арқылы қызмет көрсететін Linux/Intel негізіндегі TRIPOS жүйесін пайдаланады – бұл жүйелер Open G I компаниясының BROOMS қосымшалар жиынтығын іске қосу үшін қолданылады. Open G I қазіргі кеңселердің қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін көптеген мүмкіндіктерді қосты, мысалы, SQL сервері, Citrix XENAPP, терминал серверлерi және т.б. сияқты көптеген танымал қосымшалар мен қызметтерге интеграциялау мүмкіндігі.

Cintpos

Cintpos – TRIPOS-тың эксперименталды түсіндірмелі нұсқасы, ол Cintcode BCPL виртуалды машинасының үстінде жұмыс істейді, және оны Мартин Ричардс та әзірлеген.