Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс кинорежиссері (1888–1931)
German film director (1888–1931)
Фридрих Вильгельм Мурнау (туған Фридрих Вильгельм Плумпе; 28 желтоқсан 1888 – 11 наурыз 1931) – неміс кинорежиссері, продюсері және сценарий авторы. Ол үнсіз кино дәуіріндегі еңбегі үшін кино өнеріндегі ең ықпалды режиссерлердің бірі саналады. Киноға ерте қызығушылық танытқан, білімді бала Мурнау режиссер Макс Рейнхардт оны актерлік мектебіне қабылдамас бұрын филология мен өнерді оқыды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Германия әскерінде, бастапқыда жаяу әскер ротасының командирі және байланыс офицері, кейіннен Германия әскери авиациясында бақылаушы/пулеметші болып қызмет етті. Ол бірнеше апаттан ауыр жарақатсыз құтылды. Мурнау Бора-Бораға деректі фильмдердің пионері Роберт Дж. Флаэртимен бірге «Табу» (1931) фильмін түсіру үшін сапар шекті, бірақ Флаэртимен туындаған даулар Мурнауды фильмді өздігінен аяқтауға мәжбүр етті. «Табу» фильмінің сәтті көрсетіліміне бір апта қалғанда, Мурнау Калифорниядағы ауруханада автокөлік апатынан алған жарақаттарынан қайтыс болды. Мурнау түсірген 21 фильмнің сегізі қазір толығымен жоғалып кеткен. Оның «Марицца, контрабандист Мадоннасы» атты бір турағы сақталған. Нәтижесінде, толық сақталған фильмдердің саны 12-ге жетеді.
Friedrich Wilhelm Murnau (born Friedrich Wilhelm Plumpe; December 28, 1888March 11, 1931) was a German film director, producer and screenwriter. He is regarded as one of cinema's most influential filmmakers for his work in the silent era. An erudite child with an early interest in film, Murnau eventually studied philology and art before director Max Reinhardt recruited him to his acting school. During World War I, he served in the Imperial German Army, initially as an infantry company commander and communications officer and later with the German Army's Flying Corps as an observer/gunner. He survived several crashes without any severe injuries. Murnau travelled to Bora Bora to make the film Tabu (1931) with documentary film pioneer Robert J. Flaherty, although disputes with Flaherty led Murnau to finish the film on his own. A week before the successful opening of Tabu, Murnau died in a California hospital from injuries sustained in an automobile accident. Of the 21 films Murnau directed, eight are now considered to be completely lost. One reel of his feature Marizza, genannt die Schmuggler Madonna survives. This leaves only 12 films surviving in their entirety.
Алғашқы жылдар
Фридрих Вильгельм Плумпе Билефельд қаласында дүниеге келген. Жеті жасында ол Кассельде тұрды. Оның Бернард пен Роберт деген екі ағасы және Ида мен Анна деген екі әпкесі болды. Оның анасы, Отилие Волбрахт, Германияның солтүстік-батыс бөлігіндегі мата фабрикасының иесі Генрих Плумпедің (1847–1914) екінші әйелі болды. Олардың вилласы көбінесе жас Фридрих қойған кішкентай спектакльдерге сахна болып айналды, ол 12 жасында Шопенгауэр, Ницше, Шекспир және Ибсеннің пьесаларын оқыған еді. Плумпе "Мурнау" псевдонимін Мюнхеннің оңтүстігіндегі Штаффель көлінің жанындағы осы аттас қаладан алды, онда ол бір кезде тұрған. Жас Мурнаудың мұздай, жоғары мінезді және киноға құштар екені айтылады. Кейбір дереккөздер оның бойы 2,13 метр деп көрсетсе, ал басқалары оны шамалы 193 см (6 фут 4) дейді. Ол ауыр жарақатсыз сегіз апаттан аман қалды. Швейцарияға қонғаннан кейін, ол тұтқындалып, соғыстың қалған бөлігін түрмеде өткізді. Тұтқын лагерінде ол тұтқын театр тобымен айналысып, киносценарий жазды.
Friedrich Wilhelm Plumpe was born in Bielefeld. By the age of seven, he was living in Kassel. He had two brothers, Bernhard and Robert, and two stepsisters, Ida and Anna. His mother, Otilie Volbracht, was the second wife of his father, Heinrich Plumpe (1847–1914), an owner of a cloth factory in the northwest part of Germany. Their villa was often turned into a stage for little plays, directed by the young Friedrich, who had already read books by Schopenhauer, Nietzsche, Shakespeare and Ibsen plays by the age of 12. Plumpe would take the pseudonym of "Murnau" from the town of that name near Lake Staffel, south of Munich, where he lived for a time. The young Murnau was said to have an icy, imperious disposition and an obsession with film. Some reference sources list him as being almost 2.13 m tall, others however list him with a more modest 193 cm (6 ft 4). surviving eight crashes without severe injuries. After landing in Switzerland, he was arrested and interned for the remainder of the war. In his POW camp, he was involved with a prisoner theater group and wrote a film script.
Мансап
Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Мурнау Германияға оралды, ол көп ұзамай актер Конрад Вейдтпен бірге өзінің киностудиясын құрды. Оның алғашқы толық метражды фильмі – «Көк киімді жігіт» (1919) Томас Гейнсбороның суретінен шабыттанған драма. Ол Роберт Луис Стивенсонның «Джекилл және Хайд мырзасы» сияқты екі жақты тұлға тақырыбын зерттеді. Мурнаудың ең танымал фильмі – «Носферату» (1922), Брам Стокердің «Дракула» (1897) романының бейімделуі, онда неміс сахна актері Макс Шрек вампир граф Орлок рөлін ойнады. Бұл шығарылым Prana Film үшін жалғыз болды, себебі компания авторлық құқықтарды бұзу туралы сот ісінде жеңіске жеткен Стокердің мүлігіне (автордың жесірі Флоренс Стокердің өкілі) өтемақы төлеуден қашу үшін банкрот деп жарияланды. Сот өтемақы төлеуден басқа, фильмнің барлық көшірмелерін жоюға бұйырды. Бірақ бір көшірме әлдеқашан бүкіл әлемге таратылған еді. Осы көшірме, жылдар бойы жанкүйерлер тарапынан қайта-қайта көшіріліп, «Носфератуды» культты фильмнің ерте мысалына айналдырды. Мурнау сондай-ақ Карл Майердің (Kammerspielfilm қозғалысының көрнекті өкілі) жазған және Эмил Яннингс ойнаған «Соңғы күлімдеу» (немісше: Der letzte Mann, «Соңғы адам», 1924) фильмін режиссерлік етті. Фильмде кейіпкердің көзімен «көретін» және кейіпкердің психологиялық күйін беру үшін визуалды стильді пайдаланатын субъективті камера бұрышы енгізілді. Бұл фильм тақырыбы бойынша cinéma vérité қозғалысын да болжады. Фильмде трекинг, панорама, көлбеу және долли түсірілімдерін біріктіретін «еркін камера техникасы» қолданылды. Сонымен қатар, Мурнаудың көптеген басқа туындыларынан айырмашылығы, «Соңғы күлімдеу» экспрессионистік элементтері бар Kammerspielfilm деп есептеледі. Экпрессионистік фильмдерден айырмашылығы, Kammerspielfilm фильмдері камералық пьесаның ықпалымен сипатталады, оларда күрделі декорациялар мен жұмысшы табына қатысты әлеуметтік теңсіздік тақырыбы жоқ. Мурнаудың Германиядағы соңғы фильмі – үлкен бюджетті «Фауст» (1926) болды, онда Гёста Экман басты рөлде, Эмил Яннингс Мефисто рөлінде және Камилла Хорн Гретхен рөлінде ойнады. Мурнаудың фильмі «Фауст» аңызының ежелгі дәстүрлерінен, сондай-ақ Гётенің классикалық нұсқасынан шабыттанды. Фильмде Мефистоның алып, қанатты бейнесі қаланың үстінде қалықтап, індеттің тұқымын себуімен әйгілі. «Носферату» (Ханс Эрдманның музыкасы) және «Фауст» (Вернер Р. Хейманның музыкасы) – түпнұсқа фильм музыкасын қамтитын алғашқы фильмдердің екеуі.
After World War I ended, Murnau returned to Germany, where he soon established his own film studio with actor Conrad Veidt. His first feature length film, The Boy in Blue (1919), was a drama inspired by the Thomas Gainsborough painting. He explored the theme of dual personalities, much like Robert Louis Stevenson's Dr. Jekyll and Mr. Hyde, in Der Janus Kopf (1920) starring Veidt and featuring Bela Lugosi. Murnau's best known film is Nosferatu (1922), an adaptation of Bram Stoker's Dracula (1897), starring German stage actor Max Schreck as the vampire Count Orlok. The release would be the only one by Prana Film because the company declared itself bankrupt in order to avoid paying damages to Stoker's estate (acting for the author's widow, Florence Stoker) after the estate won a copyright infringement lawsuit. Apart from awarding damages, the court ordered also all existing prints of the film to be destroyed. However, one copy had already been distributed globally. This print, which has been duplicated time and again by a cult following over the years, has made Nosferatu an early example of a cult film. Murnau also directed The Last Laugh (German: Der letzte Mann, (The Last Man), 1924), written by Carl Mayer (a very prominent figure of the Kammerspielfilm movement) and starring Emil Jannings. The film introduced the subjective point of view camera, where the camera "sees" from the eyes of a character and uses visual style to convey a character's psychological state. It also anticipated the cinéma vérité movement in its subject matter. The film also used the "unchained camera technique", a mix of tracking shots, pans, tilts, and dolly moves. Also, unlike the majority of Murnau's other works, The Last Laugh is considered a Kammerspielfilm with Expressionist elements. Unlike expressionist films, Kammerspielfilme are categorized by their chamber play influence, involving a lack of intricate set designs and story lines / themes regarding social injustice towards the working classes. Murnau's last German film was the big budget Faust (1926) with Gösta Ekman as the title character, Emil Jannings as Mephisto and Camilla Horn as Gretchen. Murnau's film draws on older traditions of the legendary tale of Faust as well as on Goethe's classic version. The film is well known for a sequence in which the giant, winged figure of Mephisto hovers over a town sowing the seeds of plague. Nosferatu (music by Hans Erdmann) and Faust (music by Werner R. Heymann) were two of the first films to feature original film scores.
Голливуд
Мурнау 1926 жылы Голливудқа көшіп барды, онда ол Fox студиясына қосылып, "Күн шығу: Екі адамның әні" (1927) фильмін түсірді. Бұл фильмді көптеген ғалымдар барлық уақыттардағы ең ұлы фильмдердің бірі деп санайды. Fox Movietone дыбыс жүйесінде (тек музыка мен дыбыс эффектілері) шығарылған "Күн шығу" қаржылық сәттілікке жете алмады, бірақ 1929 жылы өткен алғашқы "Оскар" марапаттау рәсімінде бірнеше "Оскар" сыйлығын алды. "Ерекше және көркемдік өнім" номинациясы бойынша "Оскар" сыйлығын жеңіп, ол "Қанаттар" фильмімен "Ең үздік фильм" сыйлығын бөлісті. Осы жылы тағы екі фильммен бірге Джанет Гейнор "Ең үздік әйел актер" номинациясы бойынша алғашқы "Оскар" сыйлығын алды; кейіннен әр сыйлық бір фильмдегі жұмысы үшін ғана берілді. Осыған қарамастан, Мурнаудың қаржылық жағдайы жақсы болды және ол Орегонда ферма сатып алды. Мурнаудың келесі екі фильмі – (қазір жоғалған) "4 Періште" (1928) және "Қалалық қыз" (1930) дыбысты фильмнің жаңа дәуіріне бейімделу үшін өңделді, бірақ жақсы қабылданбады. Олардың нашар қабылдануы Мурнауды көңілі тоқтатып, ол Fox студиясынан кетіп, Оңтүстік Тынық мұхитында саяхаттады. Фильм бастапқыда оператор Флойд Кросбимен жартылай дыбысты, жартылай үнсіз фильм ретінде түсірілді, бірақ кейін Мурнаудың қалауынша толыққанды үнсіз фильмге қайта жаңартылды.
Murnau emigrated to Hollywood in 1926, where he joined the Fox Studio and made Sunrise: A Song of Two Humans (1927), a movie often cited by scholars as one of the greatest of all time. Released in the Fox Movietone sound on film system (music and sound effects only), Sunrise was not a financial success, but received several Oscars at the very first Academy Awards ceremony in 1929. In winning the Academy Award for Unique and Artistic Production it shared what is now the Best Picture award with the movie Wings. The first Academy Award for Best Actress went to Janet Gaynor for this and two other films that year; afterward, each award was limited to work in a single film. In spite of this, Murnau was financially well off, and purchased a farm in Oregon. Murnau's next two films, the (now lost) 4 Devils (1928) and City Girl (1930), were modified to adapt to the new era of sound film and were not well received. Their poor receptions disillusioned Murnau, and he quit Fox to journey for a while in the South Pacific. The film was originally shot by cinematographer Floyd Crosby as half talkie, half silent, before being fully restored as a silent film — Murnau's preferred medium.
Жеке өмір
1916 жылы Мурнау радиооператор ретінде неміс әуе күштеріне қосылды. 1917 жылдың желтоқсан айында ол Швейцарияға төтенше жағдайда қонды және соғыс аяқталғанға дейін интернировкада болды. Мурнау гомосексуал болған. Оның досы және жары, ақын Ханс Эренбаум Дегеле де соғыста қызмет еткен, бірақ 1915 жылы шығыс майданда қаза тапты. Бұл Мурнауға терең әсер етті, ол жоғалтудың, құрбандық шалудың және соғыстың қатыгездігінің қорқынышын кино өнерінде бейнеледі. Франц Марк және Эльза Ласкер-Шюлер сияқты экспрессионистердің туындыларымен Мурнауды Эренбаум таныстырды. Голливудта Мурнау жас актер Дэвид Роллинске ғашық болды деген қауесет бар, оны үйіне шақырды. 1927 жылдың соңында Мурнау Роллинсті Голливудтағы "Волфс Лэйр" сарайының бассейні мен бағы аясында жалаңаш сурет салуға көндірді.
Murnau joined the German air force as a radio operator in 1916. In December 1917 he had to make an emergency landing in Switzerland and was interned until the end of the war. Murnau was gay. His friend and lover, the poet Hans Ehrenbaum Degele, also served in the war but was killed on the eastern front in 1915. This had a profound effect on Murnau, who drew from the horrors of loss, sacrifice and the violence of war in his film work. It was Ehrenbaum who introduced Murnau the work of expressionists such as Franz Marc and Else Lasker Schüler. In Hollywood, Murnau reportedly became enamored with the young actor David Rollins, who he invited to his home In late 1927, Murnau convinced Rollins to pose nude, with the pool and garden of the Wolf's Lair castle in Hollywood serving as the backdrop.
Өлім
1931 жылдың 10 наурызында, "Табу" фильмінің көрсетіліміне бір апта қалғанда, Мурнау Лос-Анджелестен, Калифорниядан Тынық мұхитының жағалау жолымен Packard туристік машинасымен сапарлады. Мурнаудың жекеленушісі Элиязар Гарсия Стивенсон (2 қыркүйек 1900 жыл - 4 қазан 1985 жыл) күтпеген жерден солтүстік бағытқа бұрылған жүк көлігінен қашу үшін рульді бұрды. Көлік тіреуге шағылысып, аударылып, барлық жолаушыларын сыртқа лақтырып жіберді. Мурнау бас жарақаты алып, келесі күні Санта-Барбара ауруханасында қайтыс болды. 1931 жылдың 19 наурызында Голливуд лютеран шіркеуінде Мурнауға аза тұру рәсімі өтті. Оның денесі Германияға жеткізіліп, 13 сәуірде Берлинге жақын орналасқан Штайнсдорфтың оңтүстік-батыс зиратына жерленді. Оның екінші аза тұруына Роберт Флаэрти, Эмиль Дженнингс және Фриц Ланг қатысты, ол аза сөз сөйледі. Оқиға орнынан балауыз қалдықтары табылды деген хабар бар, бұл кейбір адамдарды шамдар жаққан, мүмкін құпия немесе рәсімдік мағынасы бар деген болжамға жетеледі. Бұл оқиға жалғыз емес болғандықтан, зират басшылары қабірді жабуды қарастырып жатыр. Оның бас сүйегі әлі табылмаған.
On March 10, 1931, a week prior to the opening of the film Tabu, Murnau drove up the Pacific Coast Highway from Los Angeles, California, in a hired Packard touring car. Murnau's valet, Eliazar Garcia Stevenson (September 2, 1900 – October 4, 1985), swerved to avoid a truck that unexpectedly veered into the northbound lane. The car overturned after striking an embankment, throwing all occupants out of the vehicle. Murnau suffered a head injury and died the next day at the Santa Barbara Cottage Hospital. A service was held for Murnau at the Hollywood Lutheran Church on March 19, 1931. His body was transported to Germany, where he was entombed in Stahnsdorf South Western Cemetery, near Berlin, on April 13. Among the attendees of his second funeral were Robert J. Flaherty, Emil Jannings, and Fritz Lang, who delivered the eulogy. Wax residue was reportedly found at the site, leading some to speculate that candles had been lit, perhaps with an occult or ceremonial significance. As this disturbance was not an isolated incident, the cemetery managers were considering sealing the grave. The skull has not been recovered since.
Мұра
Американдық жазушы Джим Шепард 1998 жылғы «Носферату» романын Мурнаудың өмірі мен фильмдеріне негіздеген. Кітап 1996 жылы Шепардтың «Кастроға қарсы соққы» жинағынан алынған қысқа әңгіме ретінде бастама алды. 2000 жылы режиссер Э. Элиас Мерхиге «Носферату» фильмінің түсірілісін көркемдеп бейнелеген «Вампирдің көлеңкесі» фильмін шығарды. Мурнау рөлін Джон Малкович ойнайды. Фильмде Мурнау фильмді шынайы етуге соншалықты берілгендіктен, граф Орлок рөліне нағыз вампирді (Вилем Дафо) жалдайды. «American Horror Story» сериалының бесінші маусымында, «Отель» (2015) деген тақырыпта Мурнау есімді кейіпкер 1920 жылдардың басында «Носферату» фильмі үшін зерттеу жұмыстарын жүргізу үшін Карпат тауына сапар шегеді. Ол онда вампирлер қауымын табады және өзі де вампирге айналады. АҚШ-қа оралғаннан кейін Мурнау актер Рудольф Валентино мен Наташа Рамбованы олардың сұлулығын сақтау үшін вампирге айналдырады. Кейін Валентино өзінің ойдан шығарған сүйіктісі Элизабет Джонсонды вампирге айналдырады, ол маусымның басты қарсыласы – Графиняға айналады. 2020 жылы шыққан «Вампирлер Бронкске қарсы» фильмінде Мурнауға «Мурнау мүліктік компаниясы» деп аталатын компания арқылы құрмет көрсетілді. «Мурнау мүліктік компаниясы» – вампирлерге тиесілі жалған компания, олардың жоспары Бронксты мүліктерді сатып алу және қан жинау арқылы басып алу еді. «Ф. В. М. Симфония» (AT 2022) қысқаметражды фильмі Мурнаудың басын ұрлау оқиғасына негізделген: 2015 жылы Берлиндегі кинорежиссердің қабірінен ұрланған бас сүйек, ойдан шығарылған және тарихи тұлғаларды біріктіретін оқиғаның негізгі элементіне айналады.
American author Jim Shepard based his 1998 novel Nosferatu on Murnau's life and films. The book began as a short story from Shepard's 1996 collection Batting Against Castro. In 2000, director E. Elias Merhige released Shadow of the Vampire, a fictionalization of the making of Nosferatu. Murnau is portrayed by John Malkovich. In the film, Murnau is so dedicated to making the film genuine that he actually hires a real vampire (Willem Dafoe) to play Count Orlok. In the fifth season of American Horror Story, subtitled Hotel (2015), Murnau is a mentioned character who, sometime in the early 1920s, travels to the Carpathian Mountains while doing research for the film Nosferatu. There, he discovers a community of vampires, and becomes one himself. After returning to the United States, Murnau turns actor Rudolph Valentino and Natacha Rambova into vampires to preserve their beauty. Valentino later transforms his fictional lover, Elizabeth Johnson, into a vampire, and she goes on to become The Countess, the central antagonist of the season. In the film Vampires vs. the Bronx, released in 2020, homage is paid to Murnau by making reference to him in the film via a company named "Murnau Properties", whose logo was the woodcutting view of Vlad the Impaler. Murnau Properties was the shell company owned by vampires, whose plan was to take over the Bronx via property acquisitions and blood acquisitions. The short movie F. W. M. Symphony (AT 2022) is based on the theft of Murnau's head: the skull stolen from the film director's Berlin tomb in 2015 becomes the anchor of a narrative which splices fictional and historical identities.