Кіріспе

Норвегиялық бизнес мектебі

Норвегияның Берген қаласында орналасқан Норвегия экономика мектебі (Norges Handelshøyskole) немесе NHH – 1936 жылы Норвегияның алғашқы бизнес мектебі ретінде құрылған, басқару және бизнес-әкімшілік салаларындағы Норвегиядағы жетекші оқыту және ғылыми-зерттеу мекемесі. NHH-ға қабылдау Норвегиядағы бизнес-әкімшілік саласындағы ең жоғары бәсекелілікке ие және Норвегияда ұсынылатын барлық оқу бағдарламаларының арасындағы ең таңдаулы қабылдау болып табылады. NHH бакалавриат бағдарламасы Норвегияда бакалавриатқа түсуге ниеттенген студенттердің арасында әрдайым ең танымал бірінші таңдау болып келеді. 2020 жылы NHH Норвегиядағы барлық бакалавриат бағдарламаларының арасында ең көп сұранысқа ие бірінші таңдау болды, 2100-ден астам бірінші таңдау өтініші және барлығы 5000-нан астам өтініш 500 орынға түсті. Мектеп 50-ден астам елдегі 170-тен астам шетелдік бизнес мектептерімен және университеттерімен алмасу бағдарламаларына қатысады, ал мектеп студенттерінің шамамен 40 пайызы кем дегенде бір семестрді шетелде оқуда өткізеді. Мектеп CEMS (The Global Alliance in Management Education) және Халықаралық менеджмент серіктестігі (PIM) желісінің мүшесі болып табылады. Ол EQUIS, AMBA және AACSB аккредиттеулеріне ие.

Тарих

Дәстүрлі түрде экономика тек Норвегия университеттерінде, негізінен Осло университетінде оқытылды, онда ол 19-шы ғасырда заң ғылымының бір саласы ретінде пайда болған. Бизнес-әкімшілік академиялық дисциплина ретінде қарастырылмады және ресми білім беру бағдарламасы болған жоқ. NHH бизнес-студиялар бойынша алғашқы ресми оқытуды екі жылдық кәсіптік білім беру бағдарламасы арқылы ұсыну үшін құрылды, бұл бағдарлама handelskandidat ("сауда кандидаты") аталымымен белгіленді. 1963 жылы handelskandidat дәрежесі siviløkonom деп өзгертілді, ал кейіннен төрт жылдық білім беру бағдарламасына айналды. Бүгінде мектеп магистр және доктор дәрежелері бойынша білім береді.

19001936: Норвегияда бизнес-мектеп құру

XIX ғасырдың соңында Осло мен Бергеннің кәсіпкерлік орталары Норвегия бизнес мектебінің қажеттігін талқылай бастады. Еуропа бойынша бірнеше мектептер ашылған болатын, ал 20-ғасырдың басында Скандинавияда неміс handelshochschule (бизнес мектебі) үлгісінде бірнеше бизнес мектептері құрылды. Олардың арасында 1909 жылы негізделген Стокгольм экономика мектебі де болды. 1917 жылы Норвегияның парламенті, Стортинг, Норвегия бизнес мектебін құру туралы шешім қабылдады.

1936-1963 жж.: NHH ашылып, жұмыс істей бастады

Көптеген лоббилік жұмыстар мен қажырлы еңбектен кейін, әсіресе Кристофер Лехмкульдің күш-жігерінің арқасында, NHH-ны король Хакон VII 1936 жылдың 7 қыркүйегінде ашты, бұл Берген университеті құрылғанға дейін он жыл бұрын болды. Бергендегі кәсіпкерлік ортаның белсенді қатысуы мектептің құрылуына ғана емес, сонымен қатар оның Берген қаласында орналасуына кепілдік берді. Ол бастапқыда кәсіпкерлік ортамен тығыз байланыста болды. NHH алғаш ашылғанда, оннан аз академиялық қызметкер болды және әр жылы 60 студент оқуға түсті. Ұсынылған алғашқы білім беру бағдарламасы Handelsdiplom (кәсіби дипломы) болды, ал түлектер Handelskandidat (кәсіби түлек) атағын алды. Бұл бастапқыда екі жылдық курс болды, ал 1938 жылдан бастап мұғалім болғысы келетін үміткерлерге қосымша бір жылдық курс ұсынылды. 1946 жылы Handelsdiplom курсы үш жылға дейін ұзартылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін американдық әсер маңыздырақ болды және NHH-ға да үлкен әсер етті. Түлектер мен қызметкерлер біраз уақыт оқуларын жалғастыру және жұмыс істеу үшін АҚШ-қа баруды бастады, бұл тенденция 1960 және 1970 жылдары күрт өсті. 1950 жылдардың басында NHH-де докторлық бағдарламаға қажеттілік артты. 1956 жылы NHH Норвегия үкіметінен докторлық дипломдарды беруге рұқсат алды және 1957 жылы NHH-дан алғашқы докторлық кандидат бітірді.

1963-1980: Жаңа кампус және жылдам өсу

1950 жылдардың аяғында NHH бастапқы ғимараттарынан өсіп, Берген қаласының орталығынан тыс, Сандвикенде мектептің жаңа кампусын салу жұмыстары басталды. 1963 жылы мектеп жаңа кампусқа көшті, бұл оқушылар мен оқытушылар саның тез өсірумен сипатталатын жаңа кезеңнің басталуын білдіретін маңызды оқиға болды. Жаңа кампус сыйымдылықты едәуір арттырды, ал студенттерді жылдық қабылдау 60-тан 200-ге дейін өсті. Осы кезеңнің маңызды ерекшелігі – факультеттің өсуі және дамуы. Жаңа мүмкіндіктер көптеген жаңа, талантты мамандарды жұмысқа алуға мүмкіндік берді, сондай-ақ зерттеу және оқытудың маңыздылығы күшейтілді. Көптеген сәтті түлектер АҚШ-қа докторантураға оқуға барып, халықаралық тәжірибе және зерттеуге басымдық берген күйі NHH-ге оралды. Көптеген профессорлар демалысқа шығып, шетелде оқыды және зерттеулерін жалғастырды, көптеген оқулықтар жарық көрді және халықаралық журналдардағы жарияланымдар көлемі айтарлықтай артты. Осы кеңеюдің және зерттеулерді халықаралық деңгейде дамытудың итералық күші профессор Карл Борх болды. Осы кезеңде профессор Ян Моссиннің "Капиталдық активтер нарығындағы тепе-теңдік" атты мақаласы Econometrica журналында жарияланды, бұл капиталдық активтерді бағалау моделінің (CAPM) дамуына үлкен үлес қосты. Моссин Карнеги-Меллоннан докторлық дәрежесін алып NHH-ге оралған кезде, болашақ Нобель сыйлығының лауреаты Финн Э. Кидланд сол университетте докторантураға түсті. АҚШ-та білім алған докторанттардың көпшілігі NHH-ге оралып, оқыту және зерттеу жұмыстарын жалғастырды, бірақ кейбіреулері АҚШ-та қалды, ал аздағандары (Кидланд сияқты) NHH-ге оралып, кейін жұмысын жалғастыру үшін АҚШ-қа қайта оралды. Факультет өсіп, дамыған сайын академиялық бағдарламалар да кеңейді, бірнеше жоғары деңгейдегі курстар ашылды. 1963 жылы Handelsdiplom дәрежесінің атауы siviløkonom болып өзгертілді, ал түлектер осы аталымды алды. 1972 жылы siviløkonom студенттерін докторантураға түсуге дайындау мақсатында жоғары деңгейдегі бағдарлама – høyere avdelingstudium (HAS) енгізілді; ал 1973 жылы профессор Даг Ковард аудиторлық, бухгалтерлік есеп және фирмалардың қаржылық басқаруы саласында маманданғысы келетін студенттер үшін жоғары деңгейдегі бағдарлама – høyere revisorstudium (HRS) құрды. 1975 жылы siviløkonom мамандығына арналған оқу бағдарламасы төрт жылдыққа ұзартылды.

1980-2000: мамандандыру және халықаралық кеңею

1980 жылдардың басында докторлық бағдарламаны жаңарту қажеттігі анықталды және зерттеу жұмысы мен диссертация жазумен қатар оқыту курстарын да қамтитын жаңа, құрылымдалған PhD бағдарламасы енгізілді. Бұл жаңа PhD бағдарламасы NHH-де зерттеуге басымдық беруді, тек оқытумен шектеліп қалмауды жалғастырды. Жаңа PhD бағдарламасын бітірген алғашқы түлек 1985 жылы болды, ал түлектердің саны 1985 жылы 1-ден 1990 жылы 12-ге дейін өсті. 1984 жылы зерттеулерді кеңейту және халықаралық деңгейде дамытуға жасалған жұмыстар мойындалды, нәтижесінде NHH әлемдік рейтингте 7-орынды, ал Еуропада 3-орынды иеленді. Бұл көрсеткіштер жетекші ғылыми журналдарда жарияланған еңбектерге негізделді. Осы кезеңде халықаралық зерттеу орталықтарымен тығыз байланыс орнатылды. Оқу орнының халықаралық қызметі едәуір артты және халықаралық бағыты жылдар бойы нығайды. 1984 жылы NHH Стокгольм экономика мектебімен алғашқы халықаралық алмасу келісімін жасады, ал 1986 жылы Норвегияда тұңғыш рет толығымен ағылшын тілінде оқытылатын магистрлік бағдарлама – Халықаралық Бизнес магистрі (MIB) ұсынды. Осыдан кейін студенттермен алмасу бағдарламаларына көбірек мән берілді, мектеп 1992 жылы Еуропалық Менеджмент Мектептері Қоғамдастығына (CEMS) және Эразмус бағдарламасына, ал 1995 жылы Халықаралық Менеджмент Серіктестігі (PIM) желісіне қосылды. 1980 және 1990 жылдар аралығында студенттер мен қызметкерлердің саны үздіксіз өсті. 1985 жылы жалпы студент саны 1670-ке, ал қызметкерлер саны 198-ге жетті.

Қабылдаулар

NHH жыл сайын экономика және бизнес басқару мамандығы бойынша жалғыз бакалавриат бағдарламасына 450 студентті қабылдайды. Бұл бағдарлама көп жылдар бойы Норвегиядағы ең танымал бакалавриаттық оқу бағдарламасы болып табылады, әр жылы 2000-нан астам "бірінші кезектегі" үміткерлер түседі және қабылдау деңгейі шамамен 20% құрайды. Оқу орны Норвегияның түкпір-түкпірінен студенттерді тартады және студенттік құрамның алуан түрлі болуын мақсат етеді. 2012 жылдан бастап NHH-да ерлер мен әйелдердің саны тең. Норвегияның мемлекеттік жоғары білім беру мекемесі ретінде NHH студенттерді Samordna opptak арқылы қабылдайды, онда үміткерлер баллдық жүйе бойынша бағаланады және ең көп балл жинаған білікті үміткерлер қабылданады. Бакалавриатты бітірген NHH студенттері мектептің магистратура бағдарламаларына ауысуға құқылы. Көптеген студенттер осы мүмкіндікті пайдаланады. Сонымен қатар, басқа университеттер мен бизнес мектептерден келген студенттер де магистратура және докторантура бағдарламаларына қабылданады және аспиранттар құрамын құрайды.

Рейтингтер

2012 жылы NHH әлемдік университеттердің академиялық рейтингісі бойынша экономика/бизнес саласындағы ең жақсы 101-150 университеттің қатарында болды және жалпы рейтингте 901-1000 орынды иеленді. 2013 жылы NHH осы рейтингіде экономика/бизнес саласында 151-200 аралығына түсті. 2022 жылғы мәлімет бойынша NHH QS рейтингісінде экономика және эконометрия саласында әлемдік деңгейде 301-500 орынды иеленді. 2013 жылы Financial Times басылымы NHH-ны Еуропадағы ең жақсы бизнес мектептерінің 46-сы деп бағалады.

Студенттік өмір

Норвегиядағы барлық мемлекеттік жоғары оқу орындарындағыдай, NHH-да оқу ақысы алынбайды. Дегенмен, 490 NOK (шамамен 80 АҚШ доллары) көлемінде шағын семестрлік төлем қабылданады. Бұл қаражат Бергендегі студенттердің әл-ауқатын жақсарту үшін жұмыс істейтін студенттік әлеуметтік қорға ұсырылады. NHH студенттік қауымдастығы (NHHS) студенттердің көптеген қызығушылықтарын қанағаттандыру үшін түрлі топтарды құрайды. Кез келген жетекші бизнес мектебіне лайық, NHHS экономика және бизнес мәселелеріне қатысты көптеген топтарға ие. Бұл топтар бизнес қауымдастығымен байланыс орнатып, түрлі салаларға қызығушылықты арттыруға және олар туралы білімді жетілдіруге көмектеседі. Бұл мақсатқа конференциялар, семинарлар, компанияларды аралау, Норвегия және шетелдегі экскурсиялар, сондай-ақ түрлі компанияларда тағылымдамадан өту бағдарламалары арқылы қол жеткізіледі. Студенттік қауымдастықты сегіз мүшеден тұратын Басқару кеңесі (Kjernestyret) басқарады. NHH-да бірнеше музыкалық топтар мен хорлар бар. Әр хор мен топтың өзіндік ерекшеліктері мен тартымдылығы болғанымен, олардың ортақ белгілері де бар. NHHS-те ұзақ жылдар бойы жұмыс істеп келе жатқан музыкалық топтарға Svæveru' ерлер хоры, Sangria әйелдер хоры, Optimum аралас хоры, Direksjonsmusikken студенттік оркестрі және Big Business Band жатады. NHH-да бадминтон, баскетбол, футбол, лакросс, волейбол, гандбол, гольф, жабық банди және суға секіру сияқты бірнеше спорт түрлерінен мектеп командалары құрылған. NHHS екі жыл сайын үш апталық UKEN музыкалық фестивалін ұйымдастырады. UKEN-нің тарихы 1946 жылға дейін жетеді, осы жылы NHH студенттері алғашқы студенттер апталығын өткізген. 1980 жылдан кейін UKEN ауқымды шараға айналды және қазір Батыс Норвегиядағы екінші ірі фестиваль болып табылады. NHHS бизнес қауымдастығы үшін ұйымдастырылатын ең ірі шара – Symposiet, екі жылда бір рет өткізілетін болашаққа бағытталған конференция. Оған Норвегия мен шетелден келген жетекші басшылар, зерттеушілер мен студенттер қатысады. Профилилеу комитеті (PU) студенттік кәсіподақтың ішкі және сыртқы деңгейде насихаттаумен айналысатын тобы. Бұл комитет жалпы жиналыстарды, стратегиялық форумдарды және студенттік сайлауларды ұйымдастыруға жауапты. Næringslivutvalg (NU – Бизнес комитеті) NHH студенттері мен әлемдік жұмыс берушілер арасындағы байланыс көпірі болып табылады. Олар жұмыс іздеп жүрген студенттер мен қызметкерлерді іздеп отырған компаниялар арасында байланыс орнатып, екі тарапқа да қажетті барлық қызметтерді ұсынады. NHH кампусындағы мүмкіндіктерге қоса, NHHS Бергеннің оңтүстік-батысындағы тауларда орналасқан Kramboden шатырын да иеленеді. NHHS-тегі көптеген клубтар мен қоғамдар Kramboden шатырына саяхаттар ұйымдастырады, ал студенттер шатырды қолжетімді бағамен жалдауға болады. NHHS-тің өзінің K7 Minutter тележаңалық бағдарламасы бар, сонымен қатар түрлі спорт, экономика, бизнес, музыка және басқа да қызығушылықтарды қамтитын көптеген топтар жұмыс істейді. Халықаралық студенттер арасында бұрын өте танымал болған топтардың ішінде: AIESEC-тің NHH-дегі жергілікті комитеті – алғашқы жеті құрылтайшы комитеттердің бірі. AIESEC – көшбасшылықты дамытуға бағытталған, үлкен тәжірибелік бағдарламаға негізделген әлемдегі ең ірі студенттік ұйым. Amnesty International – ар-ұждан тұтқындарын босатуға бағытталған адам құқықтарын қорғайтын ұйым. NHH-да Amnesty International ұйымының бөлімшесі бар. Friluftsgruppa (Жайлауға шығу тобы) әр семестрде әртүрлі ұзақтықтағы және қарқындылығындағы тау саяхаттарын ұйымдастырады. GEP (Global Economic Perspectives – Әлемдік экономикалық перспективалар) – жаһандық экономикалық белсенділіктің салдарына назар аударады. GEP саяси бағытталмаған. Топтың басты мақсаты – ғалымдармен, бизнес лидерлерімен және саясаткерлермен жаһандық экономикалық перспективаларға қатысты тақырыптар бойынша пікірталастар мен конференцияларды ұйымдастыру. Foto NHHS – студенттік қауымдастықтың фото тобы. K7 Bulletin немесе Bulle – мектеп газеті, ол екі апта сайын жарық көреді. Lurken Telemarkslag (Телемарк шаңғысы тобы) – 200-ден астам мүшесі бар мектептегі ең ірі топтардың бірі. Ол Восс, Финзе, Эйкедален және студенттік қауымдастықтың жеке шатырына сапарларды ұйымдастырады. MEBA кеңесіне – Халықаралық магистрлік бағдарламаның барлық толық уақытты студенттері автоматты түрде мүше болады. Бұл кеңес халықаралық магистрлік бағдарламаның студенттерінің бір-бірімен жақсырақ танысуына, оларды жергілікті бизнес қауымдастығына тартуға және студенттердің беделін шетелде көтеруге көмектесетін әлеуметтік шаралар мен іс-шараларды ұйымдастырады. MEBA кеңесі әр көктемгі семестрде Ослоға іссапар ұйымдастырады. NHH Aid – гуманитарлық жұмыстармен айналысатын студенттік топ. Студенттер ақша жинап, үшінші әлем елдеріндегі нашар тұрмыс жағдайларына назар аударуға тырысады. Oikos – бизнес мектептеріндегі студенттік топтардың желісіне кіреді, білім беру арқылы бизнес пен басқаруға тұрақтылықты енгізуге жұмыс істейді. StafettKomiteen (Stafkom – Эстафета клубы) – мақсаты жыл сайынғы Берген мен Осло арасындағы эстафета жарысында BI (Норвегия басқару мектебін) жеңу. Бұл жарыс көктемгі семестрдің соңында өтіп, 2-3 күнге созылады және BI немесе NHH-да өткізілетін әсем банкетпен аяқталады. Økonomiske Vinterleker (Экономикалық қысқы ойындар) – ақпан айының бірінші аптасында Ål қаласында өтіледі. NHH және BI (Норвегия басқару мектебі) студенттерінің шамамен 300-і қысқы спорт түрлерінде жарысып, әлеуметтік қарым-қатынас жасайды. Børsklubben (Қор клубы) – қор нарығын талдаумен айналысатын топ. Børsklubben NHH студенттеріне тиесілі Lehmkuhl Invest AS бірлескен инвестициялық компаниясын құрды. NHHS Consulting – студенттер басқаратын және иеленетін консалтингтік фирма. Оның мақсаты NHH студенттік топтарына түрлі қызметтер ұсыну және Бергендегі жергілікті фирмаларға тапсырыстар орындау. Markedsgruppen (Маркетинг тобы) – студенттік қауымдастықтың корпоративтік қарым-қатынастарын қадағалайды. it. gruppen (IT тобы) – студенттік қауымдастықтың серверлерін басқарады, веб-сайттарды күтіп, жаңартады, сұралған жобалар үшін бағдарламалық жасақтаманы әзірлейді және басқа топтарға IT мәселелерінде көмектеседі.

Белгілі оқытушылар мен түлектер

NHH түлектері Норвегияның бизнесі мен саясатында бірнеше маңызды лауазымдарды атқарады. Эльдар Сетре – Норвегияның ең ірі компаниясы және әлемдегі ең ірі теңіз үсті мұнай және газ компаниясы – Equinor-дың бас директоры. Джон Фредрик Баксаас – Норвегияның екінші ірі компаниясы және әлемдегі ең ірі ұялы телефон операторларының бірі – Telenor компаниясының бас директоры. Сив Дженсен – Норвегияның қаржы министрі, ал Ингве Слингстад – Норвегияның мемлекеттік еңбек қорын басқаруға жауапты Норвегия Орталық банкінің бөлімшесі – Norges Bank Investment Management (NBIM) бас директоры. Карл Х. Борх, экономист.