Кіріспе
Венгриялық фехтовальщик Маэстро Цаба Эльтес (10 наурыз 1912 жыл - 8 қараша 1995 жыл) – АҚШ-қа эмиграциялаған фехтовальдық шебер. Эльтес 1960-шы жылдардан 1980-шы жылдарға дейін көптеген олимпиадаға қатысушыларды даярлады, оның ішінде сол кезеңдегі АҚШ-тың жалғыз олимпиадалық фехтовальдық жүлдегері Питер Уэстбрук (1984 жылы қола медаль).
Maestro Csaba Elthes (March 10, 1912 – November 8, 1995) was a fencing master who emigrated to the U. S. Elthes trained many Olympic competitors in the 1960s through 1980s, including the only U. S. Olympic fencing medalist of the period, Peter Westbrook (bronze medal in 1984).
Ерте өмір
Будапешт, Венгрияда дүниеге келген Элтес 1936 жылы Будапешт университетін заң мамандығы бойынша бітірді. 1956 жылы Венгриядағы саяси дүрбелең оны әйелі мен екі қызынан айырды және ол Андau көпірі арқылы батысқа қашуға мәжбүр болды. Ол АҚШ-қа жетіп, алпыс күнге қамауға алынды.
АҚШ-та
АҚШ-та заңгер болып жұмыс таба алмайтынын анықтағаннан кейін, ол фехтованиемен ақша табудың жақсы жолы болуы мүмкін деген шешімге келді. Сол кездегі жарыстарды зерттегенде, американдық фольгамен қоршаудың жоғары деңгейде екенін (оның айтуынша, Альби Аксельрод және Даниэль Буканц есімділердің еңбектері) байқады, бірақ сабель және эпеде мүмкіндіктер бар екенін түсінді. Ол Нью-Йорктегі маэстро Джорджио Сантеллидің залында жұмысқа орналасты. Элтес пен Сантелли мансаптарының көп бөлігінде Нью-Йорк аймағын АҚШ-тың сабельмен қоршау спортының орталығына айналдыруға үлкен үлес қосты (бірақ бұл олардың жалғыз еңбегі емес); Элтес 1964 жылдан 1984 жылға дейін АҚШ Олимпиадалық құрамасының жаттықтырушысы болды, ал 1992 жылға дейін АҚШ Олимпиадалық сабель командасының барлық мүшелері Нью-Йорк залдары мен клубтарында жаттықты. Элтес көбінесе Фенсерлер клубында да, Нью-Йорк Атлетика клубында да сабақтар өткізді. Кем дегенде үш жыл (1968-1971) Пейс университетінде фехтование бойынша жаттықтырушы болып жұмыс істеді.
Оқыту стилі
Өзінің оқытуында Элтес тепе-теңдік пен аяқ жұмысына баса назар аударды және фехтованиені тек спорт емес, сонымен қатар зихи оқу деп қарады. Сабақ беру кезінде ол көбінесе өте аз ауызша нұсқаулар беретін, студенттен мүмкін болатын нысананы ашып соққыға тырысуын немесе дұрыс таңдалған қарсы қимылмен студенттің шабуылының әлсіздігін көрсетуін күтетін. Элтес оқытқан венгр мектебі тәртіп, сарказм және бәсекеге қабілеттілікпен белгілі болды, бірақ мұғалім мен оқушы арасындағы құрметті әрдайым сақтап, көрсетті (Элтес студенттерін жиі "мистер сэр" деп атаған, оның қалың венгр акцентінен оны "Мистер Соре" деп айтқан, бұл олардың адалдығын арттырды. Студенттердің үлгерімі жақсарған сайын оқытушымен көбірек уақыт өткізе алды. Элтестің бұрынғы шәкірті және ұзақ жылғы досы Роберт Блум: "Кейдегі тіл тигізулер сыйлық ретінде қабылданатын" деді. Жеке батылдық пен ыңғайсыздыққа төзімділік те оқытудың маңызды бөлігі болды; ең озық студенттерге Элтес кейде бетпердесіз сабақ берді, ал барлық студенттерге сабырмен соққы беру арқылы тәртіп орнатылды, кейде қан шығарғанша. 1970-ші жылдардағы студент, Дэнни Буканцтың ұлы Джефф: "Менің ойымша, мені Csaba соқпаған жалғыз студент болдым. Менің әкем оның тіс дәрігері болғандықтан солай болды деп ойлаймын" деді. Питер Уэстбрук 1972 жылы үш айдан кейін Элтеспен жұмыс істеуді тоқтатты, өйткені ол маэстроның оқыту әдісіне шыдамады. Бірақ келесі жылы ол қайтадан Элтеспен жұмыс істей бастады, және Элтес оны енді ұрмады, оны 1974 жылы АҚШ чемпионатында сабырдан алғашқы 13 жеңісіне жеткізді. Ол туралы Уэстбрук: "Csaba маған сенді және мені жасығандай жұмыс істеді, мені жігерлендірді, шабыттандырды, мені өз мүмкіндіктерімнен де асып түсетіндей итермеледі. 1980 жылы инсульт алғанға дейін Csaba-мен 8 жыл бірге болғаным үшін өте бақыттымын. Инсульттің салдарынан оң қолы қызметін тоқтатты, сондықтан ол қаншалықты жақсарғанға дейін сол қолымен сабақ берді. Csaba Нью-Йорк пен АҚШ-тағы өмірін жақсы көрді, ол жыл сайын демалысқа Венгрияға барып, бірінші әйелінен туған қыздарымен отбасын көретін, бірақ Нью-Йорк оның үйі болды. Ол біздің арамыздағы ресми қарым-қатынасты ешқашан бұзған жоқ, тек 1977 жылдың мамырында менің тамағымды қателікпен тесіп жібергенде, оның жылағанын немесе маған деген сыпайылығын жоғалтқанын бір рет ғана көрдім".
Атак-даңқ залы мен одан тыс
1978 жылы USFA атақ-даңқ залына енгізілді. 1980 жылы АҚШ Мәскеудегі Олимпиада ойындарына бойкот жариялады. Элтес және АҚШ-тың фехтование командасы Мемлекеттік департаменттің демеушілігімен Қытайға сапар шегіп, 3 апта бойы 4 әртүрлі провинцияны аралап, Қытайдың үздік командаларымен жарысты. Сол жылы Элтес инсульт алды, оның оң қолы қозғалмай қалды, бірақ ол оң қолы қалпына келгенше сол қолымен сабақ беруді үйренді және мансабының соңына дейін қажет болған жағдайда қолдарын ауыстырып отырды. 1981 жылы оның шәкірті Майкл Лофтон АҚШ жасөспірімдер Олимпиадасының семсерден жеңімпазы атанды, бұл АҚШ-тың үздік фехтовальщиктерінің бірі ретінде сәтті мансабының бастауы болды. Оның фехтование мен жарысқа деген құштарлығы ешқашан басылмады; 1994 жылы ол Питер Уэстбрукты 1995 жылғы Панамерика ойындарына дайындалып, қатысуға көндірді, онда Уэстбрук 42 жасында алтын медаль жеңіп алды. 1995 жылы Элтес туған қаласы Будапештке сапар барысында инсульттан қайтыс болды. Одан кейін әйелі Баба Нью-Йоркте тұрады. Элтестің шәкірттерінің арасында АҚШ Олимпиадасының қатысушылары Марти Ланг, Аль Моралес, Пол Апостол, Уэстбрук, Микаил Санкофа (бұрынғы Майкл Лофтон), Стив Мормандо және Джефф Буканц, сондай-ақ Олимпиадалық фехтование төрешісі (рекордтық 18 жасында сертификатталған) және Маккабиада ойындарының жүлдегері Рассел Уилсон бар.