Кіріспе

Уэльстік футболшы және менеджер

Уэльстік халықаралық футболшы Диан Николас Сондерс (21 маусым 1964 жылы туған) – уэльстік футбол менеджері және бұрынғы кәсіби футболшы. Ойыншы ретінде ол 1982 жылдан 2001 жылға дейін жалғасқан мансабында шабуылшы болды. 1990 жылдары «Ливерпуль» және «Астон Вилла» клубтарында ойнады, ал «Дерби Каунтиден» бұрынғы клубқа қосылғанда жаңа британдық трансферлік рекордты орнатты. Ол туған қаласы «Свонси Сити» клубында ойнай бастады, содан кейін «Брайтон», «Оксфорд Юнайтед», «Брэдфорд Сити», «Ноттингем Форест» және «Шеффилд Юнайтед» клубтарында, сондай-ақ «Галатасарай» және «Бенфика» клубтарында да ойнады. 1986 жылдан 2001 жылға дейін Уэльс құрамасы сапында 75 рет ойнап, 22 гол соқты, осылайша ол елдің ең көп гол соққан және ең көп ойын өткізген футболшыларының біріне айналды, бірақ Сондерс ойнаған кезде Уэльс ешқандай ірі халықаралық жарысқа қатыса алмады. 2001 жылы ойыншылық мансабын аяқтағаннан кейін ол футбол жаттықтырушысы, содан кейін менеджер болып жұмыс істеді, алдымен «Рексхэм», содан кейін «Донкастер Роверс», «Вулверхэмптон Уондерерс», «Кроули Таун» және «Честерфилд» клубтарын басқарды.

Дерби округі

Сондерс Дерби Каунти клубындағы дебютін 1988 жылғы 29 қазанда Уимблдонға қарсы өткен Бірінші дивизион матчында жасады, бұл матч Бейсбол алаңында өтті және ол сол ойында екі гол соқты. Жаңа клубындағы алғашқы маусымында 30 ойында 14 голдың авторы атанды, бұл Дербидің 1988–89 жылғы Бірінші дивизион кестесінде бесінші орынға ие болуына көмектесті – бұл 1975 жылы лига чемпионы болғаннан бергі ең жоғары жетістігі болды. Бірақ 1985 жылғы Хейзел трагедиясынан кейін еуропалық жарыстардағы ағылшын командаларына қатысуға тыйым салынғандықтан, олар Еуропа лигасына қатыса алмады. 1989–90 маусымында ол лигада 11 гол соқты, бірақ Дерби 16-шы орынға түсіп қалды. 1990–91 маусымында ол 17 лигалық гол соқты, бірақ Дерби маусым бойында бар болғаны бес лига жеңісіне қол жеткізіп, соңғы орынға шүкіршілік ете алды. Олардың лигадан төмен түсуі елдің жетекші клубтарының көптеген командаларын Сондерстің қызметін алуға талпындырды, соның ішінде Эвертон оны сатып алуда басымдыққа ие болды, сондай-ақ Астон Вилланың жаңа бас жаттықтырышы Рон Аткинсон мен Ноттингем Форесттің Брайан Клоу да қызығушылық танытты. Нәтижесінде Сондерс Ливерпульге келді, клуб 1991 жылғы 19 шілдеде оның үшін 2,9 миллион фунт стерлинг төледі, ол Дэвид Спиди мен Питер Бердслидің кеткенінен кейін Иан Раштың жаңа шабуылдағы серігіне айналды.

Ливерпуль

1991–92 жылдары Сондерс Уэльс құрамасында шабуылда оның серігі болған Рашпен бірге ойнады, оларға жас Стив Макманаман көмектесті. Бұл клубқа бас жаттықтырушы Грейм Соунесс басқарған тұңғыш толық маусымда тарихындағы бесінші рет ФА кубогын жеңіп беруге мүмкіндік берді. Сондерс барлық турнирлерде 23 гол соқты, алайда олардың тек 10-ы Премьер-лигадағы голдар еді, нәтижесінде клуб тек алтыншы орынға табан тіреп, 1962 жылдан бергі ең төмен нәтижелерінің бірін көрсетті. 1991 жылдың 18 қыркүйегінде УЕФА кубогының бірінші раундының бірінші ойынында Кууссиси Лахти клубына қарсы өткен 6:1 есебімен жеңіске жеткенде ол еурокубокта төрт гол соққан алғашқы "Ливерпуль" ойыншысы атанды. Бұл алты жылдық еурокубоктан шеттеуден кейін клубтың алғашқы еурокубок ойыны болды. Ол үшінші раундтың бірінші ойынында "Тироль" клубына қарсы екі гол соқты, ал қайта матчта хет-трик жасады. Сондерс 1991–92 маусымда клубтың үздік мергені болды.

Астон Вилла

1992 жылдың 10 қыркүйегінде Саундерс 2,5 миллион фунт стерлингке трансфер болған «Астон Вилланың» рекордтық ойыншысы атанды, бұл оны Вилла Паркте бұрынғы «Ливерпуль» ойыншылары Стив Стаунтон мен Рэй Хоутонмен қайта біріктірді. Ол алғашқы төрт лига матчында алты гол соқты, оның ішінде үй стадионындағы дебюттік ойында оны сатқан клубқа қарсы екеуін енгізді; маусым соңында ол «Энфилдте» жеңіс голын соқты. Ол Далиан Аткинсонмен мықты серіктестік құрды, бірақ соңғысы маусым ортасында жарақат алды. Дуайт Йоркпен бірге ойнаған Саундерс «Вилланың» Премьер-лиганың алғашқы титулы үшін күрескенде гол соғуын жалғастырды, бірақ команда ақырында «Манчестер Юнайтедтен» кейін екінші орынға табан тіреп қалды. Ол маусымды барлығы 16 голмен аяқтады, оның 12-сі лигада, ал біреуі – «Ипсвичке» қарсы 35 ярдтан соққан әдемі гол болды. Келесі маусымда Саундерс пен «Вилла» лигада гол соғу қиындықтарына тап болды, ол бар болғаны 10 гол соқты, оның үшеуі «Суиндонға» қарсы хет-трик ретінде енгізілді. Дегенмен, ол кубок турнирлерінде тағы алты гол соқты, «Бирмингем Сити» және «Транмер» клубтарына қарсы соққан голдары «Астон Вилланың» 1994 жылғы Лига кубогының финалына өтуіне көмектесті, онда олар «Манчестер Юнайтедті» 3:1 есебімен жеңіп, Саундерс екі гол соғып, «Вилланың» 12 жылдық күтуін аяқтады. Клуб үшін ең нәтижелі гол соққан маусымы болғанына қарамастан (17 гол), 1994-95 маусымында «Вилла» лига титулынан бір қадам қалды, ал екі жыл бұрын олар титулға бір қадам жетпей қалған еді. Кампания барысында Саундерс алты матчта жеті гол соқты, оның ішінде «Уимблдонға» қарсы 7:1 есебімен жеңіске жеткен кездегі дубль және «Шеффилд Уэнсдейге» қарсы голдары бар. Оның «Вилла» сапындағы соңғы голы «Лестер Ситиге» қарсы соғылды, және клуб үшін соңғы он екі ойынында гол соқпағанына қарамастан, ол «Жылдың үздік ойыншысы» атанды.

Галатасарай

Вилланың жаңа бас жаттықтырышы Брайан Литтлдің команданы жаңару бағдарламасы аясында Рон Аткинсон дәуірінің көптеген ойыншылары сатылды, ал Сондерс 1995 жылғы 1 шілдеде 2,35 миллион фунт стерлингке (31 жастағы ойыншы үшін үлкен сома) түрік клубы «Галатасарайға» өткізілді. Онда ол бұрынғы «Ливерпуль» бас жаттықтырышы Грэм Сунесспен қайта қауышты. Шынында, Шелли Уэббтің «Футболшылар әйелдерінің әңгімелері» кітабында айтылғандай, Сондерстің әйелі Хелен оның трансфер туралы бірінші рет білгенде, ол бірдемалыс күні онымен бірге Түркияға барған, ал дүйсенбі күні ол Стамбул клубымен келісімшартқа отырғанын және бұл олардың жаңа үйі болатынын білді. 1996 жылғы Түркия кубогының финалында Сондерс бірінші ойынның жалғыз голын соқты, ал қайырша матчта «Фенербахче» клубына қарсы қосымша уақытта теңестіре гол соғып, «Галатасарайға» кубок жеңісін әкелді.

Кейінгі мансап

Саундерс 1996 жылы 1,5 миллион фунт стерлингке «Нотингем Форест» клубымен Премьер-лигаға оралғанға дейін «Галатасарай» сапында бір маусым өткізді. «Сити Граундтағы» жалғыз маусымы көңіл көншіліксіз болды, себебі голдардың жетіспеуі «Форесттің» төмендеуіне себеп болды, содан кейін ол «Шеффилд Юнайтед» клубына Бірінші дивизионда қосылды. «Шеффилд Юнайтедте» ол командасына есімді гол соққан епті ойыншы ретінде есте қалады. «Порт Вейлге» қарсы өткен ойында Саундерс «Вейлдің» қақпашысы Пол Муссельвайтпен бірге ұзын пасқа таласты. Муссельвайт бұл бәсекеде жеңіске жетіп, допты алаңнан шығарды, бірақ Саундерс оны жылдам жинап алып, қақпашының артына лақтырып, содан кейін 25 метрден кері соққымен гол соқты. Саундерс «Шеффилд Юнайтедте» екі жыл ойнады, содан кейін тағы да шетелде «Бенфика» клубымен (қайтадан Соунесс басшылығымен) ойнады, ал кейін жаңадан Премьер-лигаға көтерілген «Брэдфорд Сити» клубына өтті. Ол 2000–01 маусымының соңына дейін «Брэдфордта» екі жыл ойнады, осы маусымда «Брэдфорд» Премьер-лигадан төмендеді. Оның карьерасында клуб төмендеген кезде ол сегізінші рет болды.

Халықаралық мансап

Сондерс Уэльс құрамасының ең нәтижелі гол соққан ойыншыларының бірі болды. Ол халықаралық аренадағы дебютін 21 жасында 1986 жылғы 26 наурызда Дублинде Ирландия Республикасына қарсы өткен жолдастық матчта 1:0 есебімен Гордон Дэвистің орнына 60-шы минутта алаңға шығып, жасады. Бұл матч Джек Чарльтонның Ирландия Республикасы құрамасын басқаруының алғашқы ойыны және Невилл Саутхоллдың әдеттегі паста бергенде білегін сындыруымен де ерекшеленді. Ол халықаралық жарыста 22 гол соқты, бұл оны Уэльс құрамасының барлық кездердегі гол соққан ойыншылар тізімінде төртінші орынға қойды – Иан Раш, Ивор Оллчерч және Тревор Фордтан кейін. Оның голдарының арасында 1991 жылы Кардиффте Бразилияны жеңген матчтағы жалғыз гол да бар. Ол 75 рет құрама сапында ойнап, соңғы матчын 2001 жылғы 28 наурызда Украинаға қарсы Әлем чемпионатына іріктеу ойынында қосалқы құрамда өткізді, оған туған күніне бірнеше ай қалғанда. 2004 жылы Сонесспен бірге «Ньюкасл Юнайтед» клубына шабуылшылар жаттықтырушысы ретінде келді, кейіннен бірінші команданың жаттықтырушысы болды. Сонесс 2006 жылғы 2 ақпанда нашар нәтижелерге байланысты қызметтен босатылғанда, оның штабындағы барлық адамдар, Сондерс те, ауыстырылды. Сондерс 2007 жылғы маусымда Уорвик университетінің Бизнес мектебінде футбол менеджменті курсын бастады және УЕФА Pro лицензиясын алды. 2007 жылғы маусымда ол Уэльс құрамасының бас жаттықтырушысы Джон Тошақтың көмекшісі болып тағайындалды және Тошақ 2010 жылғы қыркүйекте кеткенге дейін осы қызметте қалды.

Врексам

2008 жылдың 2 қазанында Сондерс «Рексхэм» клубының бас бапкері болып тағайындалды, бұл команданың 22 ай ішіндегі төртінші бапкері болды. Ол Уэльс құрамасының ассистент бапкері қызметін де атқаруға рұқсат алды. Сондерс 2010 жылдың жазында бірнеше ойыншыны трансферледі, ал қиын бастамадан кейін команда плей-оффқа қатысу құқығын жеңіп алды. Бірақ жартылай финалда «Лутон Таун» клубынан жалпы есеп бойынша 5:1 есебімен жеңіліс танып, жоғары лигаға көтеріле алмады. Клуб бірнеше жылдық қаржылық қиындықтан кейін маусым соңында жаңа иеленушілерге өткен соң, Сондерс жаңа келісімшартқа қол қойды. Жаңа келісімге қарамастан, Сондерс келесі маусымда тек он матч өткізіп, команданы екінші орынға жеткізді, содан кейін Чемпионшип лигасының «Донкастер Роверс» клубына ауысты.

Донкастер Роверлері

2011 жылдың 23 қыркүйегінде Саундерс «Донкастер Роверс» клубының бас жаттықтырушысы болып тағайындалды, бұған дейін Шон О’Дрисколл қызметтен босатылған еді. Оның алғашқы ойыны клубқа маусымдағы тұңғыш жеңісін және 20 ойыннан кейінгі алғашқы жеңісін сыйлады – «Кристал Пэлас» 1:0 есебімен жеңілді. Осы жеңіске қарамастан, нашар нәтижелер сериясы жанкүйерлердің бір бөлігінің Саундерстің жұмыстан босатылуын талап етуіне әкелді, себебі «Донкастер» турнир кестесінің төменгі жағында қалып қойды. Оның «Донкастерді» Чемпиондық лигада ұстап тұруға жасаған тырабы 2012 жылдың 14 сәуірінде аяқталды – «Кипмоат» стадионында «Портсмутпен» өткен ойында 3:4 есебімен жеңілгеннен кейін клуб төрт жылдық Чемпиондық лигадағы қатысуын аяқтады. Трансферлік терезе алдында Саундерс: «Мен клубқа (Донкастер Роверс) ең жақсы ойыншыларды әкелуге тырысамын және Чемпиондық лига деңгейіндегі ойыншыларды іздеймін» деді. 2012 жылдың 14 шілдесінде Саундерс қысқа мерзімге ойынға оралды, «Донкастердің» «Клиторпс Таунға» қарсы өткен жолдас сайысында 4:2 есебімен жеңіске жеткенде ол алаңға шығып, гол соқты. Чемпиондық лигадан төменгі лигаға түскеннен кейін Саундерс команданың көтерілу мүмкіндігін бақылады, ол қаңтардың басында команданы турнир кестесінде көшбасшылардың біріне шығарды. Бірақ 2013 жылдың 6 қаңтарында «Донкастер» Чемпиондық лига клубы «Вулверхэмптон Уондерерске» Саундерспен клубтың жаңа бас жаттықтырушысы болу мүмкіндігін талқылауға рұқсат берді.

Вулвергемптон Вондерерс

2013 жылдың 7 қаңтарында Сондерс бір жылдық мерзімге жаңа "Волвз" клубының бас жаттықтырушысы болып тағайындалды. Ол Стейл Солбаккеннің қызметтен босатылуынан кейін 48 сағаттан да аз уақыт өткен соң оны алмастырды, сонымен қатар оның көмекшісі Брайан Кэри және дене шынықтыру жаттықтырушысы Мал Перчес те "Донкастерден" "Молиньюға" осыған орай көшті. Сондерстің алғашқы ойыны 2013 жылдың 11 қаңтарында "Блэкберн Роверс" клубымен 1:1 есебімен тең аяқталды. Команданың әлі де жоғары деңгейге таласа алатынына сенсе де, ол басқарушылық қызметін атқарып жүрген оныншы ойынында ғана "Волвз" жеңіске жетті. Маусымның соңғы айларында команда өздерін құлдыраудан құтқару үшін күресті, бірақ 1984-85 жылдардан бері үшінші лигаға түскендері маусымның соңғы күні "Брайтоннан" жеңілгеннен кейін расталды. Сондерс жұмысын сақтап, "клубты жоғарыдан төменге дейін тәртіпке келтіруге" үміттенедінін айтты, бірақ оның және оның көмекшісінің келісімшарттары жұмыста төрт ай өткен соң, құлдырау расталғаннан кейін үш күннен кейін тоқтатылды.

Кроули Таун

2014 жылдың 27 желтоқсанында Джон Грегори денсаулығының нашарлауына байланысты қызметтен кеткеннен кейін Сондерс Кроули Таунның уақытша басқарушысы болып тағайындалды.

Честерфилд

2015 жылдың 13 мамырында Пол Куктың Портсмутқа кеткенінен кейін Сондерс екі жылдық келісімшарт бойынша Честерфилдтің бас жаттықтырыушысы болып тағайындалды. Оның басқаруымен өткен алғашқы ойында Барнслиге қарсы үйде 3:1 есебімен жеңіс тіркелді. Басқа да маңызды нәтижелерге қазан айындағы сол кездегі турнир кестесінде көш бастап тұрған Валсоллға 2:1 есебімен жеңіс, Millwall-ға 2:0 есебімен жеңіс және ФА Кубогында ФК Юнайтед Манчестерге 4:1 есебімен жеңіс кірді. Дегенмен, төрт ойынның қатарынан жеңіліске ұшырағаннан және команданың көрсеткіштері мен ойын стилінің күрт нашарлауынан кейін, Честерфилд 2015 жылдың 28 қарашасында Суиндон Таунға өз алаңында 4:0 есебімен жеңілгеннен кейін Сондерспен жолдары айырылғанын хабарлады, бұл оларды турнир кестесінде 16-шы орынға түсірді.

Жеке өмір

Сондерс Чеширде тұрады, оның ең жақын көршісі – Гари Спид, оның бұрынғы халықаралық құрамадағы әріптесі. Спидтің қазасынан кейін Сондерс жаңалықты естігенде қатты таң қалғанын айтты. Сондерстің ұлы Каллум да кәсіби футболшы. 2018 жылы Каллум Сондерс «Нантвич Таунмен» кәсіби келісімшартқа қол қойды. 2019 жылдың тамызында Дин Сондерс жол бойындағы спирттік тестілеуден бас тартқаны үшін 10 аптаға түрмеге қамалды, бірақ шағымдану нәтижесінде бір күннен кейін босатылды, оның бұрыс жүргізуі туралы хабарлар тарағаннан кейін. Апелляциялық сот шешімімен үкім күштен шығарылып, оның орнына шартты жаза және қоғамдық жұмыс тағайындалды.