Кіріспе
Жасөспірімдерге арналған журналдар жанры
the genre
Жасөспірімдерге арналған журналдар – жасөспірім оқырмандарға бағытталған журналдар. Олар көбінесе қыбыр-жырлар, жаңалықтар, сән кеңестері және сұхбаттардан тұрады, сондай-ақ плакаттар, стикерлер, косметиканың шағын үлгілері немесе басқа да өнімдер мен қосымша материалдарды қамтуы мүмкін. Жасөспірімдерге арналған журналдар индустриясы көбінесе әйелдерге бағытталған. Teen Ink және Teen Voices сияқты бірнеше басылымдар ер және әйел аудиториясына арналған, бірақ жасөспірім ұлдарға арналған журналдар сирек кездеседі. Көптеген ғалымдар жасөспірімдерге арналған журналдарды сынға алды, себебі ұсынылған тақырыптар тар және әйелдердің шектеулі бейнесін ғана көрсетеді. Дегенмен, кейбіреулер журнал мен оқырман арасындағы қарым-қатынастың дамуы оларды тиімді етеді деп санайды. Жасөспірімдер журналдарының редакторлары мәтіннің мазмұнын оқырмандардың талдау қабілетіне сәйкес етуіне назар аудап, мәтіннің өзі арқылы ерекше әйелдік кеңістік құрады. Басқа көптеген танымал журналдар сияқты, жасөспірімдерге арналған журналдар да көбінесе супермаркеттерде, дәріханаларда, кітап дүкендерінде және газет стендтерінде сатылады.
Тарих
Жасөспірімдер журналдары алғаш рет 1940 жылдары АҚШ-та кең танымал болды, ал Seventeen журналы жасөспірім қыздарға арналған алғашқы белгілі басылым болды. Сол кездегі танымал журналдардың мысалдары: Sassy, YM, CosmoGirl, Teen және Teen People. Бүгінде танымал американдық жасөспірімдер журналдарына Seventeen, Teen Vogue, J 14 және Tiger Beat кіреді. Жасөспірімдер журналдары әлемнің көптеген елдерінде шығарылады және Австралияда, Латын Америкасында, Еуропада және Азияда кеңінен танымал. Ұлыбританияда Fleetway's Honey (1960–1986) осы саланың негізін қалаушы деп есептеледі. Ірі канадалық жасөспірімдер журналдарының бірі – Faze журналы. 1972 жылдан бері АҚШ-тағы жасөспірімдер журналдары "Right On!" (Tiger Beat-ті де шығаратын Стерлинг МакФадденнің туындысы) және Word Up! сияқты басылымдар арқылы афроамерикалық аудиториясына жол тартты. Ұлыбританияда жасөспірімдердің ақша жұмсау әдеттеріндегі өзгерістер (олардың саны азайғанмен, қолма-қол ақшасы көбейген) 1990 жылдары көптеген журналдардың жабылуына себеп болды, себебі олар ұялы, цифрлық және онлайн медиамен бәсекелесе алмады. Журнал баспагерлері жас шегін төмендетіп, 9-13 жас аралығындағы "аралық жастағыларға" арналған It's Hot, BOP, J 14 және Tiger Beat сияқты басылымдарға көбірек назар аудара бастады.
Аудитория
Америка Құрама Штаттарында жасөспірімдік шақ әдетте 11 мен 19 жас аралығы деп есептелсе де, жасөспірімдерге арналған журналдар көбінесе осы жастағы адамдарға бағытталған, бірақ көптеген оқырмандардың жас диапазоны одан да кеңірек. Magazine Publishers of America 2006 жылғы есебінде жасөспірімдердің 78%-ы журналдар оқитынын хабарлайды. Жасөспірімдер жыныстық қатынас туралы ақпарат алу үшін көбінесе жүгінетін ақпарат көздерінің ішінде, жасөспірімдер журналдары ерекше маңызды, себебі олар жыныстық қатынас және сексуалдық мәдениет туралы білімге, көзқарасқа және құндылықтарға, әсіресе жасөспірім қыздарға әсер етеді. "Жасөспірімдер журналдарының жасқа сайлығы" атты кітаптың авторы Эми С. Паттидің сөзіне қарағанда, жасөспірімдерге арналған журналдарды оқу тәжірибесі оқырмандарына күшті психологиялық әсер етеді. Соңғы жасөспірімдер журналдарының мұқабалары мен мазмұны жасөспірім қыздарға танысу, сұлулық және жетістікке қол жеткізуді уәделейді. Журналда көрсетілген бай жұлдызды әншімен және ең арық модельмен салыстырғанда, оқырман өзінің бейнесіне қанағаттанбауы мүмкін және оқыған әйелдер сияқты болуға қатты ұмтылыс тууы ықтимал.
Кіші жанрлар
Жасөспірімдер журналдары көбінесе өмір салты (мысалы, Sugar), ойын-сауық (әсіресе музыкаға негізделген) немесе комикстер деп жіктеледі. Кейбір журналдар тек музыка және кино жұлдыздарына баса назар береді, ал басқалары өмір салты мәселелерін кеңірек жабады және Cosmopolitan немесе Cleo сияқты журналдардың жасөспірімдерге арналған нұсқаларына ұқсайды. Cosmopolitan көбінесе 18-25 жас аралығындағы оқырмандарға арналса, Seventeen және Teen Vogue жасөспірімдерге бағытталған, олар көбінесе қызықты жасөспірімдердің сырлары, атақты адамдардың өмірі және сән мен сұлулықтағы соңғы трендтерге назар аударады.
Интернетте
Соңғы жылдары технологияның қарқынды дамуы және Интернеттің пайда болуы жасөспірімдерге арналған онлайн журналдардың пайда болуына әкелді. Мысалы, Канададағы Faze журналы веб және баспа нұсқаларында жарық көреді, ал 2011 жылы бас редактор Тави Гевинсон құрған тәуелсіз онлайн журнал және кітап сериясы Rookie, жасөспірімдер үшін жазу, фотосурет және басқа да көркем туындыларды жариялайды. Цифрлық форматта жасөспірімдерге арналған журналдардың қолжетімділігі артып, әртүрлі әлеуметтік және ұлттық құрамдағы оқырмандарға жетіп отыр. Ұлыбританияда жасөспірімдерге арналған журналдардың сатылымы 1998 жылы ең жоғары деңгейге жеткен. Жасөспірімдердің ақшасы мен назары үшін көптеген мүмкіндіктер бәсекелестікке түсті, мысалы, веб және ұялы телефондар арқылы таратылатын ақпарат құралдары. Сонымен қатар, танымал адамдар туралы апталық журналдар одан да жас жастағы жасөспірімдерді қызықтырды (телевизиялық сериалдардың ықпалымен). Осыған жауап ретінде 2007 жылдың сәуір айында Cosmopolitan және Cosmo Girl! журналдарын шығарушы National Magazines, жасөспірімдерге арналған апталық дигітал журнал Jellyfish-ті сынақ ретінде іске қосты. Бұл Ұлыбританияда жаңа онлайн бизнес-модельді құруға жасалған екінші әрекет болды, алғашқысы – 18-34 жас аралығындағы ерлерге сатуға бағытталған Dennis компаниясының Monkey жобасы. Екі жағдайда да оқырмандар электрондық пошта арқылы жіберілетін 'eMag' журналына тіркеледі. Әр нөмірде интерактивті элементтер және "беттерді" аудару мүмкіндігі бар. Дегенмен, National Magazines маусым айында Cosmo Girl! журналын жапты, ал тамыз айында Jellyfish эксперименті аяқталды.
Сыни қабылдау
Жасөспірімдерге арналған журналдарды оқу тәжірибесі олардың оқырмандарына күшті психологиялық әсер ете алуы мүмкін. Жасөспірімдер журналдарының мұқабалары мен мазмұны жасөспірім қыздарға кездесулер, сұлулық және табыс уәделейді. Жасөспірімдер журналдары қоғамның дене бітімінің идеалды бейнесіне толы болғандықтан, оқырман бай супержұлдыз әншімен және журналда көрсетілген ең арық модельмен салыстырылып, өзін жағымсыз сезінеді және олар туралы оқыған әйелдерге ұқсауға қатты құмарланады. Жасөспірімдер журналдары мазмұны мен суреттері арқылы әйелдердің қалай көрінуі, киінуі және мінез-құлық танытуы керектігін ашық көрсетеді; ал суреттер мен мазмұнды алып тастау арқылы әйелдердің не істемеуі, не болуы және нені ойламауы керектігін жасырын түрде ұсынады. Дене бітімінің мінсіз бейнелері мен әлеуметтік табысқа деген уәделері бар жасөспірімдер журналы, жасөспірімдер журнал оқығанда ұмтылуы мүмкін әлеуметтік идеалдың дәлелі ретінде қарастырылуы мүмкін. Өзін-өзі дамыту жеке тұлғаның әлеуметтік топқа сәйкес келуіне байланысты. Мұндай сәйкестік жасөспірімді өзінің "көзқарас тобын" немесе "тобын" құруға итермелеуі мүмкін. Жасөспірімдер әлеуметтік жағынан қауіпсіз санаған топқа тығылуға тырысады, әсіресе жасөспірімдер журналдары ай сайын әлеуметтік перспективалардың суреттерін ұсынады. Балалық шақ әдетте күнәсіздік уақыты/кеңістігі деп есептеледі. Зерттеулер көрсеткендей, жасөспірімдер журналдарындағы жыныстық белсенділіктің артық көрсетілуі қыздардың ерте жасөспірімдікке түсуіне ықпал ететін факторлардың бірі саналады. Ерте жасөспірімдікке дейін жеткен жасөспірімдерде дене бейнесі, тамақтану бұзылыстары, жыныстық зорлық-зомбылық және өзін-өзі бағалау сияқты көптеген мәселелер пайда болуы мүмкін. Жасөспірімдер журналдары жыныстық қатынасқа қатысты екіұшты хабарламаларға толы – яғни, жыныс және сексуалдық туралы мәлімдемелер бір-біріне қайшы келеді. Мысалы, Карпентер Seventeen журналының жасөспірім қыздарды махаббат немесе неке болғанға дейін жыныстық қатынастан аулақ болуға шақыратынын, бірақ сол журналдың өзінде жасөспірім қыздарды некеге тұрмас бұрын және бірнеше серіктеспен сексуалдық тәжірибе алуға шақыратын материалдар бар екенін атап өткен. Зерттеулер жасөспірімдер журналдарының оқырмандарына да мәдени әсер ететінін көрсетеді. "Модельдік жұмыс" кітабының авторы Келли Массони жасөспірімдер журналдарын қыздардың жұмыс әлемі, соның ішінде олардың болашақ мансаптары туралы түсініктерінің мүмкін көзі деп санайды. Seventeen журналындағы еңбек нарығы көбінесе ойын-сауық индустриясындағы кәсіби мамандықтарға бағытталған. Мәтінді мұқият оқығанда жұмыс туралы төрт негізгі ой анықталады: ойын-сауық мансабы перспективалы және беделді нұсқа, ерлер жұмыс істейтін адамдардың нормасы, ерлер билікті ұстайды және сән модельдері "әйелдер жұмысының" шыңы болып табылады. Көптеген, тіпті барлық жасөспірімдер журналдарында танымал "ұятты оқиғалар" рубрикасы оқырмандарды қызықтыру үшін ғана емес, мінез-құлық бойынша да нұсқау беру үшін жасалған. Бұл рубрикалардың мәтіндері, YM журналында "Айтыңыз не болса да", Seventeen журналында "Траума Рама", ал Teen журналында "Неге мен?" деп аталады. Оқырман өзінің оқиғаларын журнал редакциясына жіберуге шақырылады және жарияланған жағдайлар журнал қызметкерлерімен бағаланады. Бұл бағалаулар оқиға авторы мен оқырман арасындағы өзара түсіністік пен жеке қарым-қатынасты білдіреді. Басқа жасөспірімнің жапырағының ашық түсті киімге толып кетуі немесе химия сабағында қатты газ шығару сияқты жағдайларын оқығанда, жеке және жарияланған ақпарат арасында ешқандай кедергі жоқ сияқты. Жасөспірімдер журналдарындағы осы мәтіндер әлеуметтік тұрғыдан нұсқау береді. Жасөспірім қыздар "басқаша" мінез-құлық танытса (серіктеспен құшақтасу, назар аудару үшін көрсету, дұрыс емес макияж жасау), ұятқа қалуы және әлеуметтік оқшалануы мүмкін. Осы рубрикаларды зерттеу арқылы жасөспірім оқырман белгілі бір жағдайлардағы белгілі бір мінез-құлықтың тәуекелдерін біліп, әлеуметтік ережелерді түсіне алады.