Кіріспе

Американдық саясаткер Джейкоб Томпсон (15 мамыр 1810 - 24 наурыз 1885) – Америка Құрама Штаттарының Ішкі істер министрі болған. Америка Азамат соғысы басталғанда ол қызметтен кетіп, Конфедерация армиясының бас инспекторы болды. 1864 жылы Джефферсон Дэвис Томпсонды Канадаға делегация басқаруға жіберді, онда ол Конфедерацияның құпия қызметін басқарған болуы мүмкін. Осы жерден ол Одаққа қарсы көптеген қастандықтарды ұйымдастырғаны белгілі, сондай-ақ Линкольннің қатылушысы Джон Уилкс Бутпен кездескеніне күдік танылды. Одақ әскерлері Уильям Фолкнердің туған қаласы – Миссисипи штатының Оксфорд қаласындағы оның үйін өртеп тастады, ал Фолкнер кейбір шығармаларының кейіпкерлерін Томпсонның бейнесімен байланыстырды.

Ерте өмір

1810 жылы Солтүстік Каролина штатының Лисбург қаласында Николас Томпсон мен Лукреция (ван Хук) Томпсон отбасында дүниеге келген Томпсон, Солтүстік Каролина штатының Ориндж округіндегі Бингхам академиясын бітірді. 1831 жылы Солтүстік Каролина университетін аяқтады, онда ол «Филантропиялық қоғамның» мүшесі болды. Одан кейін ол 1832 жылы заң оқуға кеткенге дейін қысқа мерзімге университет оқытушысы болып жұмыс істеді. 1834 жылы адвокаттыққа қабылданды және 1837 жылы Миссисипи штатының Понтоток қаласында заң кеңесін ашты, содан кейін штаттың бас прокуроры болуға үміткерлігі сәтсіз аяқталды.

Конгресс жылдары

Томпсонның саясатқа қатысуы 26-шы Конгресске сайлануымен басталды және ол 31-ші Конгресске дейін қызмет етті (1849–1851). 1845 жылы ол АҚШ Сенатына тағайындалды, бірақ комиссияны алмады, ал орын Джозеф В. Чалмерске берілді. Томпсон 29-шы Конгресте Үндістер ісі жөніндегі комитеттің төрағасы болды. Ол 32-ші Конгресске қайта сайлануда жеңіліске ұшырап, Миссисипиде заңгерлікпен айналысуға қайта оралды. 1853 жылы президент Франклин Пирс оған Гаванадағы АҚШ консулы лауазымын ұсынды, бірақ ол одан бас тартты. Томпсон 1855 жылғы сенат сайлауында Джефферсон Дэвиске жеңіліп қалды, алайда 1857 жылы жаңадан сайланған президент Джеймс Бьюкенен Томпсонды 1857 жылдан 1861 жылға дейін АҚШ Ішкі істер министрі етіп тағайындады. Бьюкенен әкімшілігінің соңғы жылдары кабинет мүшелері құлдық және бөліну мәселелері бойынша пікір келіспеді. 1859 жылғы сөйлесінде Томпсон орташалық біріктіруші ұстанымды жақтады. Ол құлдық мәселесін "шешілмейтін қақтығыс" деп айтқан Солтүстік республикашылдарын және Атлант мұхитындағы құл саудасын қайта ашуды қолдаған Оңтүстік радикалдарын сынады.

Конфедерациямен келісім

Ішкі істер министрі қызметін атқарып жүрген кезінде Томпсон Миссисипи штаты тарапынан Солтүстік Каролинаға "бөліну комиссары" болып тағайындалды және 1860 жылғы президенттік сайлаудан кейін аталған штатты Одақтан шығуға көндіру міндеті жүктелді. 17 желтоқсанда ол Солтүстік Каролинаға жол тартқанда Балтимор қаласынан өтті. "Секретар Томпсон федералды билікке қызмет ететінін айта тұрып, сецессия ісіне ашық түрде араласты", - деп 20 желтоқсанда «Нью-Йорк Таймс» газеті хабарлады. Келесі күні Томпсон Ралидегі губернатор Джон У. Эллиспен кездесті. Ол Эллиске ашық хат жолдады, ол 20 желтоқсанда «Рали штаты журналында» жарияланды. Томпсон Оңтүстікке егер Одақта қалып жатса, «ұятты жағдай мен құлдырау» күтіп тұрғанын жазды. Ол Солтүстіктегі «бала кезінен бастап халқымыз бен оның институттарын жек көруге тәрбиеленген» көпшіліктің құлдықты жоюға тырысатынын ескертті. Бұл «халқымыздың бағынышқа түсуіне» әкелер еді. Томпсон 1861 жылдың қаңтарында Ішкі істер министрі лауазымынан кетті. Ол отставкаға шыққан кезде Хорас Грилидің «Нью-Йорк Daily Tribune» газеті оны «сатқын» деп атап, «Ант берген министр ретіндегі үкіметті құлатуға тырысу мақта өсірушілердің рыцарлық идеалдарына сай болуы мүмкін, бірақ қарапайым адамдар үшін ол жарасымды көрінбейді» деді. Томпсон Конфедерация штаттары армиясының бас инспекторы болды. Әскери адам болмаса да, Томпсон кейіннен офицер болып әскерге қатысып, Шило шайқасында генерал П. Г. Т. Борегардтың көмекшісі болды. Ол подполковник шеніне жетті және соғыстың Батыс майданында, соның ішінде Коринф, Виксбург және Тупело шайқастарына қатысты.

Канададағы комиссар

1864 жылдың наурыз айында Джефферсон Дэвис Томпсоннан Канадаға құпия делегация басқаруды сұрады. Ол келісіп, сол жылдың мамыр айында Монреальге келді. Томпсон Канададағы Конфедерацияның құпия қызметіне жетекшілік еткен болуы мүмкін. Ол жерден қыркүйек айында Огайо штатының Сандуски қаласының жанындағы Джонсон аралындағы Конфедерация әскерлерін босатуға бағытталған сәтсіз қастандық ұйымдастырды. Сонымен қатар, Ұлы көлдерде кемелерге шабуыл жасау үшін қаруландыру мақсатында пароход сатып алуды ұйымдастырды. Солтүстікте ол айлакер және қастандық жасаушы ретінде танылды, оның есімімен көптеген күдікті жоспарлар байланысты болды, бірақ мұның көп бөлігі жұртшылықтың қорқынышынан туған болуы мүмкін. 1864 жылдың 13 маусымында Томпсон Ниагара шарлауында Нью-Йорктің бұрынғы губернаторы Вашингтон Хантпен кездесті. Бейбітшіл демократ Клемент Валландигамның куәлігіне сәйкес, Хант Томпсонмен кездесіп, Солтүстік-Батыс Конфедерациясын құру туралы әңгімелесіп, бағыныштысына жіберілген қару-жарақ үшін ақша алды. Томпсон «New York Daily News» газетінің иесі Бенджамин Вудқа қару сатып алу үшін ақша берді. Бір жоспар 1864 жылдың 25 қарашасында Одақтың генералдары Филип Шеридан мен Уильям Текумсе Шерманның Оңтүстіктегі жерді өртеу тактикасына жауап ретінде Нью-Йорк қаласын өртеп жіберуді көздеген. Кейбір деректер бойынша, Авраам Линкольнге қастандық жасаған Джон Уилкс Бут Томпсонмен кездескен болуы мүмкін, бірақ бұл әлі дәлелденбеді. (Соғыстан кейінгі жылдары Томпсон қастандыққа қатысы болмағанын дәлелдеу үшін көп еңбек етті.) Оның Миссисипи штатының Оксфорд қаласындағы «Home Place» аталған сарайы 1864 жылы Одақ әскерлерімен өртеп жіберілді.

Соғыстан кейінгі

Азамат соғысынан кейін Томпсон Англияға қашып кетті, содан кейін АҚШ-тағы жағдайдың уысылып қалғанын күтіп, Канадаға оралды. Ақырында ол үйіне қайтып, үлкен мүліктерін басқару үшін Теннесси штатының Мемфис қаласына қоныстанды. Кейін Томпсон Севаннидегі Оңтүстік университетінің қызығушылық таныту кеңесіне тағайындалды және университетке зор көмек көрсетті.

Өлім

Джейкоб Томпсон Теннесси штатының Мемфис қаласында қайтыс болды және Елмвуд бейістігінде жерленді. Республикашылар мен Одақ ардагерлері Гровер Кливленд әкімшілігінің Вашингтондағы туларды жартылай түсіруіне және Ішкі істер министрі Люциус Квинтус Цинциннатус Ламар II-нің Томпсонның қазасына байланысты Ішкі істер департаментін жабуына наразылық білдірді.

Танымал мәдениетте

BBC America телехикаясы "Copper" сериалының 1-ші маусымының 7-11-ші эпизодтарында "грек оты" деп аталатын өздігінен тұтанатын сұйықтық, Конфедерация құпия қызметі агенттерінің Нью-Йорк қаласын өртеп жіберу жоспарының бір бөлігі ретінде бейнеленеді.