Кіріспе
Фотосурет түсіретін адам. Фотограф (грек тілінен φῶς (phos) – "жарық", γραφή (graphê) – "сурет салу, жазу" сөздерінен құралған, екеуінің мағынасы "жарықпен сурет салу") – камераны қолданып фотосурет жасайтын адам.
A photographer (the Greek φῶς (phos), meaning "light", and γραφή (graphê), meaning "drawing, writing", together meaning "drawing with light") is a person who uses a camera to make photographs.
Фотографтардың міндеттері мен түрлері
Басқа өнер салаларындағыдай, әуесқой және кәсіби фотографтарды ажыратудың нақты өлшемдері жоқ. Әуесқой фотограф оқиғаларды, жерлерді немесе достарды есте сақтау үшін суреттерді ләззат алу мақсатымен түсіреді, оларды басқаларға сату ниеті болмайды. Ал кәсіби фотограф фотосессия мен суреттерді сатып алу құны, жалақы немесе түсірілген суреттерді көрсету, қайта сату немесе пайдалану арқылы табыс табады. Кәсіби фотограф газет сияқты ұйымның қызметкері болуы мүмкін, немесе үйлену тойы, бітіру кеші сияқты жоспарланған шараларды суретке түсуге келісімшарт жасауы мүмкін, сондай-ақ жарнама үшін иллюстрациялар жасауы да мүмкін. Басқалары, мысалы, көркем фотографтар, жеке кәсіпкер ретінде жұмыс істейді, алдымен сурет түсіріп, содан кейін оны лицензиялайды немесе сатуға немесе көрсетуге көшірмелерін басып шығарады. Кейбір мамандар, мысалы, қылмыс оқиғаларын суретке түсірушілер, жылжымайтын мүлік агенттері, журналистер және ғалымдар өз жұмысының бір бөлігі ретінде сурет түсіреді. Қозғалысқа түсірілген суреттерді жасаумен айналысатын фотографтар коммерциялық жағдайға байланысты кинооператорлар, бейнеоператорлар немесе камера операторлары деп аталады. «Кәсіби» термині фотографтың фотографиялық шеберлікті жетілдіру үшін академиялық білім алуы немесе тәлімгерлікке алуы сияқты дайындық деңгейін де білдіруі мүмкін. Кәсіби фотографтардың білгілі бір белгісі – олардың білімді үздіксіз жетілдіруге қауымдастықтар арқылы инвестиция салуы. Кәсіби фотограф мәртебесіне міндетті тіркелу талап етілмесе де, кәсіпорын ашу үшін көптеген қалалар мен аудандарда бизнес лицензиясы болуы қажет. Сол сияқты, үйлену тойы немесе қоғамдық іс-шараны суретке түсіру үшін көптеген орындар коммерциялық сақтандыру талап етеді. Заңды түрде қызмет ететін фотографтар осындай құжаттарды ұсына алады. Фотографтар түсіретін нысандарына қарай жіктелуі мүмкін. Кейбір фотографтар пейзаж, натюрморт және портрет сияқты кескіндемеге тән тақырыптарды зерттейді. Ал басқалары спорттық фотосурет, көше фотосуреті, деректі фотосурет, сән фотосуреті, үйлену тойына түсірілім, соғыс фотосуреті, фотожурналистика, авиациялық фотосурет және коммерциялық фотосурет сияқты фотографияға тән тақырыптарға маманданған. Тапсырыс берілген жұмыстың түрі суреттің қолданылуына байланысты баға белгілейді.
Фотосуреттерді сату
Фотографтардың өнімдерін көшіру және пайдалану эксклюзивті құқығы авторлық құқықпен қорғалады. Сансыз көп салалар жарияланымдарда және өнімдерде пайдалану үшін фотосуреттер сатып алады. Журнал мұқабаларында, теледидар жарнамаларында, құттықтау қағаздарында, күнтізбелерде, веб-сайттарда, өнімдер мен қаптамаларда көрінетін фотосуреттер әдетте осы мақсат үшін тікелей фотографтан немесе фотографты өкілдік ететін агенттік арқылы сатып алынады. Фотограф фотосуретін пайдалануға немесе "лицензияны" сату үшін келісімшартты пайдаланады, онда фотосурет қанша рет пайдаланылатыны, қандай аумақта қолданылатыны (мысалы, АҚШ, Ұлыбритания немесе басқасы) және нақты қандай өнімдер үшін пайдаланылатыны туралы нақты бақылау қарастырылады. Бұл әдетте пайдалану төлемақысы деп аталады және фотосуреттің жасалуы үшін төленетін өндіріс төлемақысынан ажыратылады. Фотосуретті қосымша пайдалану үшін қосымша келісімшарт пен роялти талап етіледі. Келісімшарт бір жылға немесе басқа мерзімге жасалуы мүмкін. Фотограф келісімшарт шарттарына байланысты роялтиден және біржолғы төлемақыдан алуы мүмкін. Келісімшарт фотосуретті пайдалануға эксклюзивті емес құқық беруді (яғни, фотограф бір жыл ішінде бір фотосуретті бірнеше рет пайдалануға сатуға құқылы) немесе эксклюзивті құқық беруді (яғни, тек сол компания белгіленген мерзім ішінде фотосуретті пайдалана алады) көздеуі мүмкін. Келісімшартта фотографтың компанияны роялти төлемдерін анықтау үшін аудитке алу құқығы да қарастырылуы мүмкін. Роялтилер фотосуретті сатып алатын салаға және пайдалану түріне байланысты өзгереді, мысалы, плакатта немесе теледидар жарнамасында пайдаланылған фотосурет үшін роялти шектеулі таралымды буклеттерде пайдаланылғаннан жоғары болуы мүмкін. Роялти көбінесе фотосуреттің журналға немесе кітапқа қолданылатын мөлшеріне негізделген, ал мұқабадағы фотосуреттер кітаптың немесе журналдың басқа бөлімдерінде пайдаланылатын фотосуреттерге қарағанда әдетте жоғары төлемақы алады. Фотограф тапсырыс бойынша жұмыс істеп жатқанда түсірген фотосуреттер, егер келісімшартпен басқаша көзделмесе, компанияға немесе басылымға тиесілі болып табылады. Кәсіби портрет және той фотографтары көбінесе келісімшарт бойынша фотосуреттерінің авторлық құқығын өздерінде сақтайды, осылайша олар фотосуреттердің қосымша басылымдарын тұтынушыға сата алады, ал клиент фотосуреттерді басқа тәсілдермен көбейтуге құқылы болмайды. Егер клиент фотосуреттерді өзі көбейтуге құқығы болса, ол суреттерді түсіруден бұрын фотографпен балама келісімшарт жасасуы мүмкін, онда көбейту құқығы үшін алдын ала үлкен төлемақы төленеді. Getty Images және басқалар сияқты ондаған жылдар бойы фотосуреттер мен кескіндердің каталогтарын сақтап келген ірі компаниялар бар. 21 ғасырдың басынан бері фотографтар өз фотосуреттерін онлайн режимінде оңай және жылдам сатуға мүмкіндік беретін көптеген онлайн-фотосурет каталогтары пайда болды, бірақ көбінесе өте аз ақшаға, роялтисіз, фотосуреттің пайдаланылуын, оны қолданатын нарықты, өнімдерді, мерзімін және т.б. бақылаусыз. Бұл онлайн-фотосурет каталогтары индустрияның ландшафтын түбегейлі өзгертті, өздерінің кәсібі арқылы өмір сүруге тырысатын фотографтарға мүмкіндіктер мен қиындықтар тудырды. Коммерциялық фотографтар өз жұмыстарын баспа және онлайн маркетинг құралдары арқылы жарнамалық және редакциялық өнер сатып алушыларына ұсынуы мүмкін. Қазіргі цифрлық дәуірде әлеуметтік желілер коммерциялық фотографтар үшін өз жұмыстарын көрсету және кәсіби желілерін құру үшін өте танымал құралға айналды, бұл оларға кең аудиторияға қол жеткізуге және әлемнің кез келген жеріндегі әлеуетті клиенттермен байланысуға мүмкіндік береді.
Фотосуреттерді ортақтастыру
Көптеген адамдар өздерінің фотосуреттерін әлеуметтік желілер мен басқа сайттарға жүктейді, оларды белгілі бір топпен немесе жалпы жұртшылықпен бөлісу үшін. Заңдық тұрғысынан нақтылықты қалайтындар оларды ашық түрде қоғамдық доменге немесе еркін контент лицензиясы бойынша жариялай алады. Кейбір сайттар, оның ішінде Wikimedia Commons, лицензияларға қатысты аса мұқият және пайдалануға рұқсат етілгені туралы анық ақпарат бар суреттерді ғана қабылдайды.