Кіріспе

Электр батареясының түрі

Құрғақ элемент – электр батареясының бір түрі, көбінесе портативті электр құрылғыларында қолданылады. Сұйық электролиттері бар ылғал батареялардан өзгеше, құрғақ элементтер паста тәрізді электролитті пайдаланады, сондықтан олардың ағып кету қаупі төмен. Құрғақ элементті 1886 жылы неміс ғалымы Карл Гасснер, 1866 жылы Жорж Лекланше ылғал мырыш-көміртек батареясын ойлап тапқаннан кейін жетілдірген. Құрғақ элементтің бір түрін 1887 жылы жапондық өнертапқыш Сакидзо Яи да жасаған.

Тарих

Көптеген зерттеушілер электрохимиялық элементтің электролитін бекітуге тырысып, оны пайдалануды ыңғайлырақ етуге ұмтылды. 1812 жылғы Zamboni батареясы – жоғары кернеулі құрғақ батарея, бірақ тек өте шағын токтарды ғана бере алады. Целлюлоза, арақ шайыры, бұралған шыны, асбест талшықтары және желатинмен түрлі тәжірибелер жүргізілді. 1886 жылы Карл Гасснер (No. 37,758) нөмірімен (ылғал) Лекланше элементінің бір түріне неміс патентін алды, ол еркін сұйық электролит болмағандықтан құрғақ элемент деп аталды. Оның орнына аммоний хлориді Париж гипсімен араластырылып паста жасалды, ал сақтау мерзімін ұзарту үшін аздаған мөлшерде мырыш хлориді қосылды. Манганий диоксиді катоды осы пастаға батырылды, екеуі де анод қызметін атқаратын мырыш қабықшасына мөрленді. 1887 жылдың қараша айында ол осы құрылғыға да патент алды. Құрғақ батарея 1887 жылы Мейдзи дәуірінде Жапонияда ойлап табылды. Оның авторы – Сакидзо Яи. Алайда, Яи патентке қажетті қаржыға ие болмады, сондықтан Жапониядағы алғашқы аккумулятор патенті Яи емес, Такахаси Ичисабуроға тиесілі болды. Вильгельм Хельсен де 1887 жылы құрғақ батареяны ойлап тапты және 1890 жылы патент алды. NCC Гасснердің моделін Париж гипсін оралған картонмен алмастыру арқылы жақсартты, бұл катодқа көбірек орын берді және батареяны құрастыруды жеңілдетті. Бұл көпшілік үшін ыңғайлы алғашқы батарея болды және портативті электр құрылғыларын қолдануға мүмкіндік берді. Гасснер – неміс ғалымы. (Осылай аталған) мырыш-көміртек элементі бүгінге дейін өндірілуде.

Дизайн

Құрғақ жасушада тек ток өтуіне жеткілікті ылғал бар паста тәрізді электролит қолданылады. Ылғал жасушадан айырмашылығы, құрғақ жасуша кез келген қалпында ағып кетпей жұмыс істей алады, себебі оның құрамында еркін сұйықтық жоқ, сондықтан ол портативті құрылдарға қолайлы. Алғашқы ылғал жасушалар, әдетте, ашық үстінен ілінген қорғасын таяқшалары бар, сынғыш шыны ыдыстардан тұрған, оларды ағып кетпеуі үшін сақтықпен қолдану қажет болған. Қорғасын-қышқыл аккумуляторлары гельдік аккумулятор ойда келгенше құрғақ жасушаның қауіпсіздігі мен тасымалдануына жете алмады. Ылғал жасушалар жоғары ток қажеттілігі бар қолданулар үшін, мысалы, ішкі жану қозғалтқыштарын іске қосу үшін қолданыла береді, өйткені электролит ағынын шектеу ток қуатын азайтуға бейім. Көп қолданылатын құрғақ жасуша – мырыш-көміртек жасушасы, кейде құрғақ Лекланше жасушасы деп те аталады, оның номиналды кернеуі 1,5 вольт, сілтілі жасушамен бірдей (екі жасуша да мырыш-мангани диоксидінің бірдей комбинациясын пайдаланады). Стандартты құрғақ жасушада мырыш аноды, әдетте цилиндрлі ыдыс түрінде, ал көміртек катоды орталық таяқша түрінде болады. Электролит – мырыш анодының жанында паста түріндегі аммоний хлориді. Электролит пен көміртек катоды арасындағы қалған кеңістікті аммоний хлориді мен мангани диоксидінен тұратын екінші паста толтырады, соңғысы деполяризатор болып табылады. Кейбір конструкцияларда, көбінесе "күшті" деп сатылатындарда, аммоний хлориді мырыш хлоридімен алмастырылады.