Кіріспе

Джордж Элиоттың 1861 жылғы романы «Сайлас Марнер: Равелоның тоқымашысы» – ағылшын жазушысы Джордж Элиоттың үшінші романы. Ол 1861 жылы жарық көрді. Сырттай қарапайым көрінетін зығыр тоқушы туралы бұл роман, реализмінің күшімен және дін, индустрияландыру, қоғамдық қарым-қатынастар сияқты түрлі мәселелерді терең зерттеуімен ерекшеленеді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Романның оқиғасы 19 ғасырдың басында өтеді. Силас Марнер – тоқымашы, Солтүстік Англиядағы Лантерн-Ярд атты шағын аудандағы кальвинист қауымының мүшесі. Ауыр сырқаттағы дьяконды күтіп жүргенде, ол қауымның қаражатын ұрлады деген жалған айып тағады. Оны кінәлі ету үшін екі дәлел келтіріледі: қалта пышағы және ақша салынған сөмкенің оның үйінен табылуы. Силастың жақын досы Уильям Дэн оны жала жапқан болуы мүмкін, себебі Силас қылмыс жасалмас бұрын Уильямға қалта пышағын берген еді. Құдай шындықты анықтайды деген сеніммен, тарту арқылы шешім қабылданады, бірақ нәтиже Силас кінәлі екенін көрсетеді. Силасқа үйленуге ниеттенген әйел келісімді бұзып, Уильямға үйленеді. Өмірі қираған, Құдайға сенімі жоғалған және жүрегі ауырған Силас Лантерн-Ярдты және қаланы тастап, өзін білмейтін ауылға кетеді. Силас оңтүстікке қарай Мидлендс аймағына сапар шегіп, Уорвикширдегі Равело ауылына жақын қоныстанды. Ол оқшауланған және жалғыз өмір сүреді, тоқымашылық жұмысынан басқа ауыл тұрғындарымен минималды ғана қарым-қатынас жасайды. Ол өзінің кәсібіне толыққанды беріліп, тоқымадан тапқан алтын монеталарын жинап, қадір тұтады. Бір тұманды түні, Сайластың екі қалта алтынын қаланың көрнекті жер иесі Сквайр Кастың тәуелді ұлы Данстан ("Данси") Касс ұрлап алады. Ұрлықты білгеннен кейін, ауыл тұрғындарының көмектесу әрекеттеріне қарамастан, Силас терең күйзеліске түседі. Данси бірден із-түссіз жоғалады, бірақ қоғам оның жоғалуына көп мән бермейді, себебі ол бұрын да бірнеше рет жоғалып кеткен. Дансидің ағасы Годфри Кастың да құпия өткені бар. Ол басқа қалада тұратын, опиумға тәуелді жұмысшы әйел Молли Фарренге үйленген, бірақ одан алыс тұрады. Бұл құпия Годфридің жас орта тапқа жататын Нэнси Ламметерге үйленуіне кедергі келтіреді. Бір қысқы түні, Молли екі жасар қызымен бірге Сквайр Кастың Жаңа жылдық кешінде Годфридің әйелі екенін жариялауға тырысады. Жолда қарға жығылып, есінен танып қалады. Бала Силас үйіне кіреді. Силас қарда баланың ізін ілесіп, әйелдің мүрдесін табады. Ол көмек сұрап кешке барады, Годфри апат орнына жетеді, бірақ Моллидің өзінің әйелі екенін ешкімге айтпауға шешім қабылдайды. Моллидің өлімі Годфри мен Нэнси үшін ыңғайлы жағдай тудырып, некені тоқтатуға мүмкіндік береді. Силас баланы алып, қайтыс болған анасы мен апасының құрметіне Еппи деп атайды. Еппи Силас өмірін толығымен өзгертеді. Силас материалдық алтынын жоғалтқан, бірақ оның алтын шашты бала түрінде қайтарылғанын сезінеді. Годфри Касс енді Нэнсиге үйленуге болады, бірақ бұрынғы некесі және баласы туралы шындықты жасыруды жалғастырады. Дегенмен, ол Марнерге Еппиге қарауға көмектеседі, кейде ақшалай көмек көрсетеді. Баланың тәрбиесіне көбірек көмек пен қолдауды Марнердің көршісі Долли Уинтроп көрсетеді. Доллинің көмегі мен кеңесі Марнерге Еппиді тәрбиелеуде ғана емес, сонымен қатар оларды ауылдық қоғамға енгізуге көмектеседі. 16 жыл өткен соң, Еппи ауылдың мақтанышына айналады. Ол Силаспен тығыз байланыста, оның арқасында ауылдық қоғамда өз орнын тауып, өмірдің мәнін сезінеді. Бұл арада Годфри мен Нэнси баласыздыққа күйінеді, нәрестелерінің өліміне аза тұтады. Соңында, Данстан Кастың қаңқасы – әлі де Силастың алтынын ұстап тұр – Силас үйінің жанындағы тас карьерінің түбінен табылады, ал ақша Силасқа қайтарылады. Осы жайттан қатты ойға келіп, өзінің ар-ожданына көңіл бөлген Годфри Нэнсиге Моллидің оның бірінші әйелі болғанын және Еппидің оның баласы екенін мойындайды. Олар оны әдемі қыз ретінде өсіруді ұсынады, бірақ бұл Еппидің Силаспен бірге өмір сүруден бас тартуын қажет етеді. Еппи әдепті, бірақ қатаң түрде "Мен оныңсыз бақытты бола алмаймын" деп бас тартады. Силас Лантерн-Ярдқа қайта оралады, бірақ оның ескі ауданы аралық жылдарда "жойылған"; бұл орын қазір үлкен фабрикамен алмастырылған. Ешкім Лантерн-Ярд тұрғындарының тағдырына қандай соққы тигенін білмейді. Алайда, Силас ешқашан шындықты білмейтініне мойын бұрып, енді өзі құрған отбасы мен достарының арасында бақытты өмір сүреді. Соңында, Еппи Доллинің ұлы Ааронға үйленеді және олар Годфридің көмегімен жаңадан жөнделген Силас үйіне көшіп келеді. Силастың Еппиге қамқорлық жасауы барлық адамға қуаныш сыйлаған, ал кеңейтілген отбасы өз бақытын тойлайды.

Кейіпкерлер

Силас Марнер: тумысынан төменгі топ, Lantern Yard-та (еретиктер сектасының орны) өзінің сатқын досы Уильям Дейннен опасыздық көрген тоқымашы, Равелоеге (қауым мүшелері Англия шіркеуіне жатады) көшіп кетеді, ол азғантай байлық жинағанда, Дунстан Касс оны ұрлап алады. Осы қайғылы оқиғалардан кейін ол жас Эппидің (Годфри Кастың биологиялық қызы) келуімен бақыт пен ізгілікке қадам салады, оны асырап алып, бала ретінде тәрбиелейді. Эппи әдемі қызға айналады және кейін Аарон Уинтропқа үйленеді. Епи Сайлас өміріне келген түні Равелоедегі жер иесі және кештің ұясы. Годфри Касс: туғаннан жоғары топ, бірақ ақша мәселесімен мазаланған, жергілікті помещиктің үлкен ұлы, оны оның бұзық ағасы Дунстан Моллиге жасаған құпия бірінші некесі үшін шантаждайды. Молли қайтыс болғанда ол жеңілдеп, сатқындығы мен алдауы үшін жазадан құтылып, Нэнсиге үйленеді. Дунстан Касс: жергілікті помещиктің екінші ұлы. Ол ағасын жоғалып кеткенше шантаждайды. Ол ағасының Wildfire атты жылқысын қасақана өлтіргеннен кейін Силас алтынын ұрлайды. Көп жылдар өткен соң оның денесі жаңа құрғатылған шұңқырда табылады. Молли Фаррен: Годфридің бірінші (жасырын) әйелі, одан баласы бар; опиумға тәуелді; төменгі топ, кедей. Ол Годфримен қарым-қатынасын қоғамға ашуға тырысып, баласын, Эппиді, Силас өміріне келуге тастап кетеді. Эппи (Хефзиба): Молли мен Годфридің қызы, анасы қайтыс болғаннан кейін Силас оның атын атап, күтім көрсетеді. Ол бала кезінде тәлкекке берілген, бірақ өскенде асырап алған әкесіне адал, сұлу қызға айналады. Нэнси Касс (туған тегі Ламметер): Годфри Кастың екінші әйелі, адамгершілік және әлеуметтік жағынан сыйлы жас әйел, күйеуі оған ғибраткер, бірақ оның өткені туралы алданып қалған. Присцилла Ламметер: Нэнсидің қарапайым, тұрмысқа шықпаған үлкен әпкесі, ол Нэнси мен олардың әкесіне қолдау көрсетеді. Аарон Уинтроп: Долидің ұлы, романның соңында Эппиге үйленеді және оларға үйлесімді жұп деп есептеледі. Доли Уинтроп: Ааронның анасы, Беннің әйелі; Эппидің құдайы. Ол Силасқа көңіл жайып, бала тәрбиесіне көмектесуді ұсынады. Бен Уинтроп: дөңгелек жасаушы, романда көбінесе көрінбейді. Мистер Снелл, Равелодегі "Радуга" қонақ үйінің иесі. Уильям Дейн - Силастың бұрынғы Лантерн-Ярдтағы жақын досы. Романның басында Уильям Силасты ұрлық жасады деп айыптап, оған сатқындық жасайды және Силастың сүйіктісі Сараға үйленеді. Сара: Силастың Лантерн-Ярдтағы сүйіктісі, кейін оның опасыз досы Уильям Дейнге үйленеді. Мистер Мейси: жергілікті шіркеудің кеңсе қызметкері, тігінші, романның соңында өте қарт адам. Соломон Мейси: Мистер Мейсидің інісі, талантты скрипкашы. Мистер Крэкенторп: Равелое университетінің ректоры және бейбіт судья. Боб Ланди: Равелоның қасабы. Джон Доулас: Равелоның теміршісі. Джем Родни: жергілікті браконьер, бастапқыда Силас оның ақшасын ұрлағанын күдіктенді. Миссис Кимбл: Squire Кастың әпкесі, және дәрігердің әйелі, осылайша, екі мәрте мәртебелі болып саналады. Доктор Кимбл: Равелоның дәрігері, Моллинің денесі табылған жерге келген. Боб Касс: Помещиктің кіші ұлы. Салли Оутс: жүрек ауруымен және ісінумен ауыратын қалалық аяқ киім жасаушының әйелі. Силас оған оны сауықтыратын шөптерден жасалған дәрі береді, сонымен қатар оның сиқырлы күші бар деп ойлаған адамдардың қаламаған назарын аударады. Мистер Туки: Равелодегі қауымның көмекші тігіншісі және кеңсе қызметкерінің орынбасары. Ол жас, өзін-өзі сенімсіз сезінеді, басқа ауыл тұрғындарының әзіл-қалжыңдары мен сарказмінің нысанасы болып табылады. Адамдар оны елеусіз қалдырғанда, ол ашуға бейім.

Талдау

Лоуренс Джей Деснер Элиот өмірінің өзгеше жағдайларын роман оқиғаларымен байланыстырды. Брюс К. Мартин Элиоттың Годфри Касты Силас Марнерге «параллель және қарсы ойын» ретінде пайдалануын талқылады. Фред К. Томсон романның жатсанау идеясының көптеген деңгейлерін зерттеді. Джозеф Визенфарт миф пен аңыздың «реалистік» контекстке енгізілуін, сондай-ақ Сайлас Марнер мен Кас ағайындарының тағдырындағы жауапкершілік пен жауапкершіліксіз мінез-құлықтың айырмашылықтарын атап өтті. Дэвид Сонстрем романның сюжеті мен кейіпкерлер тағдыры аясында кездейсоқтық идеясын және дарвиндік ойлауды зерттеді. Сьюзан Стюарт романның «жұмыс» мен «еңбек» ұғымдарына қатысты халық ертегілері мен идеологиясының ықпалын қарастырды. Иан Милнер Силас Марнердің «адамгершілігін жоғалтып, қайта табуы» және жарияланған моральдық құндылықтар мен олармен қатар тұрған әлеуметтік шындық арасындағы қақтығыс туралы екі маңызды тақырыпты зерттеді. Роберт Х. Данэм Уильям Вордсворттың идеялары мен философиясының романға тигізген әсерін талдады. Брайан Сванн романның мифтік және діни мәнді жағын зерттеді. Джефф Нунокава Силас Марнердің алтынын ұстауы мен Эппиді тәрбиелеуін салыстыра отырып, физикалық байланыс туралы идеяларды талдап, оларды жыныстық және сезімтал тақырыптармен байланыстырды. Кейт Э. Браун Годфри Касс пен Сайлас Марнердің өзара байланысты әңгімелеріне қатысты уақыт пен уақытшалықтың маңызды тақырыптарын талқылады.