Кіріспе

Пироксин минералының түрі: Бронзит – пироксин минералдары тобының мүшесі, энстатит және гиперстен сияқты минералдармен бірге топтың орторомбтық қатарына жатады. Бұл жеке түр емес, ішінара өзгесуге ұшырағандықтан, жарылу беттерінде қола түсті, металл жылтырауы пайда болған энстатиттің темірлі түрі. Энстатит – магний силикаты, MgSiO3, онда магнийдің бір бөлігі Fe+2 ионымен аз мөлшерде (шамамен 12%) алмастырылады. Бронзит түрінде (Mg,Fe)SiO3, темір(II) оксидінің мөлшері шамамен 12-30% аралығында болады, ал темір мөлшері одан да көп болғанда гиперстенге өту байқалады. Темірлі түрлері шиллирлену деп аталатын ерекше өзгесуге бейім, нәтижесінде темір минералдың жарылу жарықтары бойымен өте жұқа оксид және гидроксид қабаттары түрінде бөлінеді. Сондықтан жарылу беттері металл жылтырлығын немесе шиллирді көрсетеді, бұл гиперстенде бронзиттен гөрі айқынрақ байқалады.

Қиыршық тас

Бронзитті кейде кесіп, жылтыратады, көбінесе дөңгелек пішінде, шағын әшекей бұйымдар жасау үшін, бірақ осы мақсатта қолданылуы гиперстенге қарағанда аз. Оның көбінесе белгілі бір деңгейде талшықты құрылымы болады, және егер ол анық байқалса, жылтыры мысық көзіне ұқсайды. Кесуге жеткілікті үлкен массалары Фихтель тауларындағы Купферберг нориттерінде және Штириядағы Леобен қаласына жақын Краубат серпентинінде табылады. Осыған байланысты, бастит немесе шиллер шпар деп аталатын энстатит немесе бронзиттің өзгерген түріне тоқталу қажет. Мұнда шиллирленуден басқа, бастапқы энстатит гидратацияға ұшырап, нәтижесінде серпентинге ұқсас құрамы пайда болады. Бастит қоңыр немесе жасыл түсті болады, бронзит сияқты металдық жылтырлығымен ерекшеленеді. Типтік орны – Харц тауларындағы Радаутальдағы Баст, онда қара түсті серпентинге ақшыл сұрғылт жасыл баститтың бөліктері кіріктірілген. Бұл тас кесіліп, жылтыратылғанда әдемі декоративтік тасқа айналады, бірақ осы мақсатта көбінесе қолданылмайды.