Кіріспе

Сикорский Илья Муромец (S 22, S 23, S 24, S 25, S 26 және S 27) – Ресей империясы Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін пайдаланған, төрт қозғалтқышты үлкен коммерциялық ұшақтар мен әскери ауыр бомбалаушылардың класы. Ұшақтар сериясы славян мифологиясының батыры Илья Муромецтің атымен аталды. Серияның негізі – Игорь Сикорскийдің жобалаған әлемдегі алғашқы төрт қозғалтқышты ұшағы – «Русский Витяз» немесе «Ле Гранд». 1913 жылы пайда болған «Илья Муромец» ұшағы коммерциялық қызметке арналған революциялық дизайн болатын, оның кең фюзеляжында жолаушылар салоны және жуынатын бөлме орналасқан. «Илья Муромец» – әлемдегі алғашқы көп қозғалтқышты, сериялы өндіріске шығарылған ұшақ, одан кемінде алпыс дана салынды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол стратегиялық бомбалау бөлімін жабдықтаған алғашқы төрт қозғалтқышты бомбалаушыға айналды. Соғыстың басында бұл ауыр бомбалаушы теңдесіз болды, себебі Орталық державалардың оған қарсы тұра алатын ұшақтары көп уақытқа дейін болған жоқ.

Жобалау және әзірлеу

Илья Муромец (Сикорский С 22) 1913 жылы Санкт-Петербургтегі Рус Балтық вагондар зауытында (РБВЗ) Игорь Сикорский жобалап, құрастырған. Ол өзінің бұрынғы S 21 Russky Vityaz-ға негізделген, ол бастапқыда екі қозғалтқышпен жабдықталған Le Grand болды, содан кейін екі қатар орналасқан қозғалтқыштары бар Bolshoi Baltisky-ге айналды. Балтискидің барлық төрт қозғалтқышын төменгі қанаттың алдыңғы жиегіне орналастыру арқылы Русский Витяз құрылды, ол Ресей авиациясының және әлемдегі көп қозғалтқышты ұшақтар индустриясының дамуында маңызды рөл атқарды. "Илья Муромец" алғашқыда сәнді ұшақ ретінде жобаланды және салынды. Ол өзінің оқшауланған жолаушылар салонымен ерекшеленді, онда қайыс орындықтар, жатын бөлме, қонақ бөлме және әуедегі алғашқы дәретхана орналасқан. Ұшақта жылыту және электр жарығы да болды. S 22 пилоттық кабинасы бірнеше адамға ұшқышты бақылауға мүмкіндік беретін кең болды. Құрылғының екі жағындағы тесіктер механиктерге төменгі қанаттарға көтеріліп, ұшып бара жатқанда қозғалтқыштарға қызмет көрсетуге мүмкіндік берді. Сол жақтағы люк пилоттық кабинаның артындағы негізгі кабинаға кіруге арналған. Негізгі кабинаның екі жағында үлкен терезелер болды. Арт жағында бір орындық кабина орналасқан, онда төсек, кішкентай үстел және шкаф болды. Жарық желмен жұмыс істейтін генератормен қамтамасыз етілді, ал жылыту екі ұзын қозғалтқыш түтігі арқылы жасалды, олар кабинаның бұрыштарынан өтті. Кейіннен бомбалаушы нұсқаларында бомбалауды жеңілдету үшін дрифт индикаторы және қарапайым бомбалау аспабы қосылды. 1913 жылы "Илья Муромец" No. 107 алғаш рет ұшты, ал 1914 жылдың 11 ақпанында екінші прототип (зауыттық 128 ұшағы) 16 жолаушымен алғашқы демонстрациялық ұшуын жасады, бұл жолаушылар саны бойынша рекордты көрсетті. 1914 жылдың 30 маусымынан 12 шілдесіне дейін Санкт-Петербургтен Киевке, 1200 шақырымдық қашықтықты барып, қайтып оралу арқылы әлемдік рекорд орнатты. Бірінші кезең 14 сағат 38 минутқа созылды, Орша қаласында жанармай құю үшін тоқтады, ал кері жол, Новосокольникиде жанармай құюмен бірге, тіпті аз уақыт алды, шамамен 13 сағат. Сикорскийдің айтуынша, "1600 миль (2575 км) ұшқан ұшу үлкен көп қозғалтқышты ұшақтардың тиімділігін нақты дәлелдеді. Әскери ведомство "Илья Муромец" үлгісіндегі төрт қозғалтқышты он ұшаққа тапсырыс берді, ал зауыт қызметкерлері екі жылдық қажырлы еңбектің нәтижесіне осы соңғы мақұлдауға қуанды". Сикорский алған құрметтердің арасында патша Николай II-нің оған IV дәрежелі Санкт-Владимир орденін табыстауы, оның жобалау жұмысын жалғастыруға мүмкіндік беру үшін соғыс уақытындағы әскерге шақырудан босатылуы және Мемлекеттік Думадан 100 000 рубльдік грант алу уәдесі болды. Сикорскийдің бағалы заттарының бірі патшадан жеке сыйлық болды, ол алмазбен әшекейленген алтын сағаттар еді, ол кейіннен пошта арқылы келді, сонымен қатар "Илья Муромец" ұшағымен жасаған жетістіктерін мойындады. Сикорский бұл сағатты өмір бойы сақтап қалды. Сынақ кезінде "Илья Муромец" жаңа нұсқалардың шығарылуын күтіп, шаңғы және понттармен жабдықталды. Егер Бірінші дүниежүзілік соғыс болмаса, "Илья Муромец" сол жылы жолаушылар рейстерін бастаған болар еді. Жаңа ауыр бомбалаушы А типінен сәл кішірек және жеңіл болды. Ішкі сөрелерде 800 кг-ға дейін бомбалар орналастырылды, ал өзін-өзі қорғау үшін әр түрлі жерлерде, соның ішінде артқы жағында тоғыз автоматқа дейін орналастырылды. Муромет (S 25 Geh 2 нұсқасы, 1916 жылғы наурыз) - құйрық пулеметшісінің орны бар тарихтағы алғашқы ұшақ. Қозғалтқыштар 5 мм қалыңдықтағы броньмен қорғалған. 1914 жылдың тамызында "Илья Муромец" Ресейдің Әуе күштеріне енгізілді, ал 1914 жылдың 10 желтоқсанында ресейліктер алғашқы он бомбалаушы эскадрильясын құрды, 1916 жылдың ортасына қарай санын 20-ға дейін арттырды. Ауыр бомбалаушылармен операция 1915 жылдың 12 ақпанында неміс майдан шебіндегі позицияларына рейдпен басталды. Неміс ұшқыштары "Илья Муромецке" әуеден шабуыл жасауға тартынды, себебі олардың қорғаныс отын күші, соның ішінде құйрық пулеметінің ерекше орны және осындай үлкен ұшақты түсіру қиын болды. 1916 жылдың 12 қыркүйегінде (көне стиль бойынша) ресейліктер төрт неміс Альбатросымен шайқаста алғашқы "Илья Муромец" ұшағынан айырылды, олардың үшеуі атып түсірілді. Бұл соғыс кезінде жаудың іс-әрекетінен туған жалғыз шығын болды; тағы үш ұшақ ұрыста зақымдалды, бірақ жөндеу үшін базаға оралуға қол жеткізді. Қаруды жүйелі түрде жаңартудың арқасында бомба тастау тиімділігі 90%-ға жетті. "Илья Муромец" 400-ден астам рет ұшып шығып, соғыс кезінде 65 тонна бомба тастады. 1917 жылға қарай, үнемі ұшудан туған тозу бомбалау паркін едәуір қысқартты және тек төрт бомбалаушы майдан желісінде қалды; қалған "Илья Муромец" ұшақтары оқушылық міндеттерге жіберілді. 60 жолаушы мен 2 тонна жүк тасығаннан кейін "Илья Муромец" ұшақтарын күтіп ұстау қиын болды, өйткені қозғалтқыштар мен фюзеляж тозып, 1922 жылдың 10 қазанында жолаушылар ұшақтары қызметтен шығарылды. "Илья Муромец" бомбалаушысының соңғы рейсі 1922 жылы Серпуховтағы Әуе ату және бомбалау мектебінде жасалды.

Нұсқалар

Илья Муромец № 107
Эксперименталды ұшақ, 1913 жыл; төрт Argus As I қозғалтқышымен жабдықталған, кейін екі Salmson 2M7 және екі Argus 115 а.к. қозғалтқыштарымен қайта жабдықталған. Илья Муромец № 107 Гидроұшақ
№ 107 ұшақ корпусының гидроұшаққа түрлендірілген нұсқасы, екі Salmson 2M7 және екі Argus 115 а.к. қозғалтқыштарымен жабдықталған.

Көшірмесі

1970 жылы салынған "Илья Муромец" С-22 көшірмесінің бір данасы Мәскеу маңындағы Монино әскери-әуе күштері мұражайында бар.