Луис Арагонес: Испан футболшысы және жаттықтырушысы

Кіріспе

Испан футболшысы және жаттықтырушысы (1938–2014)

Луис Арагонес Суарес (28 шілде 1938 – 1 ақпан 2014) – испан футболшысы және жаттықтырушысы. Арагонес өзінің мансабының көп бөлігін ойыншы және жаттықтырушы ретінде «Атлетико Мадрид» клубында өткізді. Ол 1960-жылдардың соңы мен 1970-жылдардың басындағы сәтті «Атлетико» командасының көрнекті ойыншысы және кейіннен жаттықтырушысы болды. Команда төрт рет ұлттық чемпион атанды және 1974 жылы Еуропа кубогының финалына жетті. 1964 және 1974 жылдар аралығында «Атлетико» сапында 265 ойын ойнап, 123 гол соқты. Ол сонымен қатар «Реал Мадрид» және басқа да бірнеше клубтар үшін ойнады, Испания құрамасы үшін 11 рет алаңға шығып, үш гол енгізді. «Атлетикодан» басқа, ол тағы жеті «Ла Лига» клубын және Испания ұлттық құрамасын жаттықтырды, оларды 2008 жылы екінші Еуропа чемпионатына жеңіске жеткізді. Турнирден кейін ол түрік клубы «Фенербахче»-нің бас жаттықтырушысы болды, бұл оның туған Испаниядан тыс жерде жаттықтырушылық қызмет атқарған жалғыз тәжірибесі болды.

Ерте мансап

Арагонес өзінің ойыншылық карьерасын 1957 жылы «Гетафе Депортиво» клубында бастады. Арагонес клубтағы алғашқы маусымында жүлделі кубокты жеңіп алды, ол Copa del Rey (сол кезде Copa del Generalísimo деп аталған) турнирінің жеңімпазы болды. Ол «Атлетикоға» 1965–66 және 1969–70 маусымдарында Ла Лига титулын жеңіп беруге көмектесті. 1969–70 маусымында ол лиганың үздік мергені атағы үшін «Атлетико» шабуылшысы Хосе Эулогио Гарате мен «Реал Мадрид» ойыншысы Амансиомен бірге «Пичичи» жүлдесін бөлісті. 1972 жылы екінші кубок жеңіліп, команда 1972–73 маусымында үшінші лига титулын жеңіп алды. Келесі жылы «Атлетико» Германия чемпионы «Бавария» Мюнхен клубына қарсы Еуропа кубогының финалына өтті. Матчта Арагонес қосымша уақытта гол соғып, «Атлетиконы» 1–0 есебімен алға шығарды. Алайда, Георг Шварценбектің 119-шы минуттағы голы финалды қайта ойнауға алып келді, онда «Бавария» 4–0 есебімен жеңіске жетті. Ол көп ұзамай зейнетке шықты және сол жылы алғаш рет «Атлетиконың» бас жаттықтырысы болып тағайындалды. 2024 жылға дейін Арагонес «Атлетиконың» барлық уақыттағы ең көп гол соққан ойыншысы болып саналады және клубтың барлық уақыттағы ойыншылар тізімінде тоғызыншы орында тұрады.

Халықаралық

Арагонес 1965 жылғы 8 мамырда Испания құрамасы сапында Шотландияға қарсы өткен достық ойында (0:0) халықаралық дебютін жасады. Испания құрамасы сапындағы үш голының біріншісін 1968 жылғы 17 қазанда Лионда Францияға қарсы өткен достық матчта соқты (3:1 есебімен жеңіс), бұл оның жетінші ойыны болды. Ол 11 ойынының ішінде бір рет қана құрамаға капитандық етті, 1970 жылғы 11 қарашада Севильяда Солтүстік Ирландияны 3:0 есебімен ұтып, 1972 жылғы УЕФА Еуропа чемпионатына іліккен кезде. Ол осы ойында гол соқты.

Испания клубтары

Атлетико Мадридтегі алғашқы маусымында Арагонес 1974 жылғы Континентальдық кубокта Атлетиконы екі ойынның қорытындысы бойынша жеңіске жеткізді, команда Аргентинаның «Индепендьенте» клубын, Копа Либертадорес жеңімпазын жалпы есеп бойынша 2:1 есебімен ұтты. Атлетико 1976 және 1977 жылдары сәйкесінше «Копа дель Генералиссимо» мен Ла Лига титулын жеңіп алды. Арагонес 1981 жылы «Реал Бетис» клубына басшылық етті. Алайда, Андалусиядағы оның жұмысы қысқа болды және ол 1982 жылы «Висенте Кальдеронға» оралды. Клубтағы төртінші кезеңінде, оның «Атлетико» командасы 1984–85 маусымында тарихи «дубльге» жақын болды, «Король кубогын» жеңіп, Ла Лигада екінші орынды иеленді. Келесі маусымда команда Еуропа Кубогының иегерлері кубогының финалына өтті, онда Киевтің «Динамо» клубы оларды 3:0 есебімен жеңді. Арагонестің жетістіктері оны 1987 жылы «Барселона» клубының бас жаттықтырыушысы етіп тағайындады, онда ол бір маусым өткізіп, «Король кубогын» жеңіп алды. Содан кейін ол «Атлетикоға» бесінші рет оралуға дейін «Барселона» клубының тағы бір командасы «Эспаньол» клубында бір маусым жұмыс істеді, онда ол 1992 жылы мансабындағы алтыншы «Король кубогын» жеңіп алды. 1993 жылы клубтан бесінші рет кеткеннен кейін, ол «Севилья», «Валенсия», «Реал Бетис», «Реал Овиедо» және «Мальорка» клубтарын жаттықтырды. Осы кезеңдегі ең үлкен жетістігі 1995–96 маусымында «Валенсиямен» Ла Лига титулын жеңуге бар болғаны төрт ұпай жетпегені болды. 2001 жылы клуб «Сегунда Дивизионда» болғанда, Арагонес «Атлетиконы» алтыншы рет қабылдады және команданы 2001–02 маусымында чемпион ретінде «Примера Дивизионға» қайтаруға жетектеді. 2003 жылы ол клубты жетінші және соңғы рет тастап кетті және сегіз жүлдесімен клубтың ең табысты жаттықтырушысы болып қала береді. Ол маусым соңында клубты 11-орынға көтерді. 2004 жылдың 1 шілдесінде ол Испания құрамасының бас жаттықтырыушысы болып тағайындалды, себебі Инаки Саэс 2004 жылғы Еуропа чемпионатының топтық кезеңінен команданы іріктемегені үшін халықтың наразылығына байланысты қызметтен кеткен еді.

Испанияның футбол құрамасы

УЕФА Еуро-2004 чемпионатындағы ұятты жеңілістен кейін ұлттық құраманы қабылдаған Арагонес команда құрамына өзгерістер енгізіп, Мишел Сальгадо және Рауль сияқты тәжірибелі ойыншыларды құрамнан шығарып, жаңа ойыншылармен жаңартты. Арагонес басшылығымен Испания 2006 жылғы ФИФА әлем чемпионатына ілікпейтін болды, бірақ Сербия мен Черногориядан кейін топта екінші орынды иеленді, демек, өз орнын сақтап қалу үшін Словакиямен плей-офф ойынын өткізуге тура келді. Испания плей-оффты жалпы есеп бойынша 6:2 есебімен жеңіп алды, ал бірінші ойында Луис Гарсия хет-трик жасап, 5:1 есебімен жеңіске жетті. Турнирде Испания топтағы үш ойынның барлығында жеңіске жетіп, екінші кезеңде Франциямен кездесті. Дэвид Вильяның голымен алға шыққаннан кейін, Франк Рибери, Патрик Виейра және Зинедин Зиданның голдарынан кейін 3:1 есебімен жеңілді. Испан ойыншыларының физикалық нашарлығын сезінген ол «тики-така» жүйесін қолданды, бұл жүйе кейіннен «Барселона» клубының ойын стилімен байланыстырылып, испан футболы тарихындағы ең ірі революцияға айналды. Арагонес бас жаттықтырушы лауазымында қалды және келесі Еуропа чемпионатына іліккен команданы дайындады. Іріктеу кезеңінің бастапқы ойындары Солтүстік Ирландияға 3:2 және Швецияға 2:0 есебімен жеңіліспен басталды, бұл Арагонеске үлкен қысым жасады. Испания жақсы қалпына келтіліп, Швециядан озып, топ жеңімпазы ретінде турнирге тікелей жолдама алды, ал Дания ілікпеді. Арагонес Испанияның 2008 жылғы Еуропа чемпионатындағы жеңісіне жетекшілік етті, финалда Германияны 1:0 есебімен жеңіп, Фернандо Торрес соққан голмен 1964 жылдан бергі алғашқы халықаралық жүлдесін жеңіп алды. Арагонес сары түске қатысты шарұалық сезімге ие болды және Испанияның Ресеймен өткен жартылай финалдық матчындағы формасын «сары» емес, «горчица» (горчичный) деп атады. Оның «тики-така» стилін оның ізбасары Висенте дель Боске сақтап алып, Испанияны одан әрі турнирлік жеңістерге жеткізді. Арагонес 2008 жылдың 5 шілдесінде түрік «Сүперлигасының» «Фенербахче» клубының бас жаттықтырушысы Зиконың орнына келді. Ол екі жылдық келісімге қол қойып, алғашқы маусымда лига титулын жеңуге ниеттенгенін мәлімдеді. Алайда клуб төртінші орынға табан тіреп, маусым аяқталғаннан кейін 2009 жылдың 2 маусымында жұмыстан босатылды.

On taking over the national team following the UEFA Euro 2004 humiliation, Aragonés made changes to the team, dropping experienced players such as Míchel Salgado and Raúl and revamped with some new blood. Spain were unbeaten in qualification for the 2006 FIFA World Cup under Aragonés, but finished as group runner up to Serbia and Montenegro, and thus required a play off against Slovakia to secure their place. Spain won the play off 6–2 on aggregate, with Luis García scoring a hat trick in the first leg 5–1 win. At the finals, Spain won all three group games before facing France in the Second Round. After taking the lead through David Villa, they lost 3–1 following goals from Franck Ribéry, Patrick Vieira and Zinedine Zidane. Realizing the physical weakness of Spanish players, he employed tiki taka, a system of short passing which subsequently would also be identified with the playing style of Barcelona, and became the biggest football revolution in the history of Spanish football. Aragonés stayed on as manager and presided over the following qualifications for the European Championship. The initial phase of the qualifiers started on a poor note with a 3–2 defeat to Northern Ireland and a 2–0 defeat to Sweden both away from home, a pair of results that put tremendous pressure on Aragonés' position. Spain recovered strongly to seal a ticket as group winners ahead of Sweden that also qualified directly to the tournament, while Denmark missed out. Aragonés then presided over Spain's victorious campaign at Euro 2008, beating Germany 1–0 in the final with a goal from Fernando Torres for their first international honour since 1964. Aragonés had a superstitious fear of the colour yellow, and referred to Spain's change kit for the semi final match against Russia as "mustard" and not "yellow". His tiki taka style of play was retained by his successor, Vicente del Bosque, who led Spain to further tournament victories. Aragonés replaced Zico as manager of Turkish Süper Lig club Fenerbahçe on 5 July 2008. He signed a two year deal and declared his intention to win the league title in his first season. The club, however, finished in fourth, and he was dismissed on 2 June 2009 after the season had ended.

Тьерри Генри туралы дау

2004 жылы Арагонес Испания құрамасының бапкері болып тағайындалды. Сол жылы жаттығу барысында испандық телеарнаның операторлары Арагонестің Хосе Антонио Рейеске, Рейестің қара түсті терілі «Арсенал» командаласы Тиерри Генри туралы ұятсыз пікірлер айтқандарын түсірді:

Оқиға ағылшын баспасөзінде қызу пікірталас тудырып, Арагонесті қызметтен босату немесе оның міндеттерін тоқтату талаптары көтерілді. Бірақ Испан футбол федерациясы «оның жасаған ісі қызметтен шеттетуге немесе босатуға жеткілікті ауыр емес» деген мәлімдеме жасады. Оқиғаға қатысты тергеуден кейін УЕФА Испан футбол федерациясына 100 000 швейцариялық франк (87 000 АҚШ доллары) айыппұл салды және болашақта мұндай жағдайлар қатаң жазаланатынын ескертті. УЕФА ірі халықаралық турнирлерден шеттету немесе Испанияның өз алаңындағы халықаралық матчтарына жанкүйерлерді кіргізуді шектеу сияқты жазалар болуы мүмкін екенін атап өтті. Бұған жауап ретінде Арагонес өзі нәсілшіл емес екенін және оның қара терілі достары бар екенін мәлімдеді. Бразилияда туған қара терілі жартылай қорғаушы Маркос Сенна:

Арагонес журналистерге: «Сендер еленді қуатын қасқырлар сияқтысыңдар. Сендер жаспыңдар. Ештеңе білмейсіңдер, ал мен 70 жасқа жуықтап қалдым. Менің көптеген қара терілі достарым бар, олар маған ағылшындардың отарларда оларға қарсы болғанын түсіндірді» деді. Бұл сөздерді Кәсіби футболшылар қауымдастығының атқарушы мүшесі және «Kick It Out» расизмге қарсы футбол ұйымының сенімді адамы Бобби Барнс сынға алды. Ол Арагонестің отаршылдық туралы пікірлерінің «оның ұятсыз және арсыз мәлімдемесін ақтауға жасалған әрекет» екенін айтты.

Өлім және мұра

Арагонес 2014 жылғы 1 ақпанда Мадридтегі Clínica CEMTRO ауруханасында лейкемиядан қайтыс болды. Испания Корольдік футбол федерациясы «әлемдік аренадағы ең жарқын жетістіктерінің бастауында тұрған» жаттықтырушының өліміне байланысты «қайғы мен ошаң» білдірді. «Атлетико Мадрид» клубының қазіргі бас жаттықтырушысы Диего Симеоне Арагонес қайтыс болған күні былай деді: «Осы арқылы оның отбасына көңіл білдіремін. «Атлетико» клубының және испан футболының маңызды бір бөлігін жоғалтқанымызға баршамыз қайғыдамыз». Арагонестен кейін Испания ұлттық футбол құрамасының бас жаттықтырушысы болған Висенте Дель Боске: «Қайғылы жаңалықпен ояндық. Луис – ұлттық құраманың жетістіктерінің әкесі еді. Біз оның қасындамыз және оны әрқашан есте сақтаймыз деп ойлаймын», – деді. Оның жаназасы 2 ақпанда Мадридте өтті, оған испан футболшылары Карлес Пуйоль, Сеск Фабрегас, Андрес Иниеста және Хави қатысты. Ол Алькобендастағы Ла-Пас зиратына жерленді. 2014 жылғы УЕФА Чемпиондар лигасының финалында «Атлетико Мадрид» футболшылары Арагонес есімі алтынмен жазылған жағалы жейде киді. «Атлетико Мадрид» 2019–20 маусымдық клуб мүшелік карталарында Арагонеске құрмет көрсетіп тұр.