Кіріспе
Есептеу проблемаларын алгоритм шеше алмайды. Есептеу теориясында шешілмейтін проблема – бұл «иә/жоқ» жауабын талап ететін, бірақ ешқандай компьютерлік бағдарлама әрқашан дұрыс жауап бере алмайтын есептеу проблемасының түрі; яғни, кез келген мүмкін бағдарлама кейде қате жауап береді немесе жауап бермей, шексіз жұмыс істей береді. Формальдырақ айтқанда, шешілмейтін проблема – бұл тілі рекурсивті жиын емес проблема; «Decidable language» мақаласын қараңыз. Шешілмейтін проблемалар санауға келмейді, сондықтан төмендегі тізім толық емес. Шешілмейтін тілдер рекурсивті тілдер болмаса да, олар Тьюрингтің танылатын тілдерінің ішкі жиыны болуы мүмкін: яғни, мұндай шешілмейтін тілдер рекурсивті түрде тізімделуі мүмкін. Математикадағы көптеген, мүмкін тіпті басым бөлігі шешілмейтін проблемаларды сөз проблемалары түрінде қоюға болады: екі әртүрлі символдар тізбегінің (кейбір математикалық ұғымды немесе нысанды кодтау) бірдей нысанды білдіретінін немесе білдірмейтінін анықтау. Аксиомалық математикадағы шешілмейтін мәселелер үшін ZFC-де шешілмейтін мәлімдемелердің тізімін қараңыз.
In computability theory, an undecidable problem is a type of computational problem that requires a yes/no answer, but where there cannot possibly be any computer program that always gives the correct answer; that is, any possible program would sometimes give the wrong answer or run forever without giving any answer. More formally, an undecidable problem is a problem whose language is not a recursive set; see the article Decidable language. There are uncountably many undecidable problems, so the list below is necessarily incomplete. Though undecidable languages are not recursive languages, they may be subsets of Turing recognizable languages: i. e., such undecidable languages may be recursively enumerable. Many, if not most, undecidable problems in mathematics can be posed as word problems: determining when two distinct strings of symbols (encoding some mathematical concept or object) represent the same object or not. For undecidability in axiomatic mathematics, see List of statements undecidable in ZFC.
Логикалық мәселелер
Гильберттің шешілмейтін мәселесі. Екінші реттік лямбда-есептеу (немесе эквивалентті) үшін типті шығару және типті тексеру. Графтар логикасындағы бірінші реттік формуланың шекті бағытталмаған граф арқылы іске асырылатынын анықтау. Трахтенброт теоремасы. Шекті қанағаттандырылуы шешілмейді. Бірінші реттік Хорн клаузаларының қанағаттандырылуы.
Абстрактілі машиналар туралы мәселелер
Тоқтату мәселесі (Тьюринг машинасының берілген кірісте тоқтауын анықтау) және өлім мәселесі (әрбір бастапқы конфигурация үшін тоқтауын анықтау). Тьюринг машинасының ең ұзақ жұмыс істейтін бос бобёр чемпионы екенін анықтау (яғни, бірдей күйлер мен символдар саны бар тоқтатылатын Тьюринг машиналарының арасында ең ұзақ жұмыс істейтіні). Райс теоремасы бойынша, бөлшек функциялардың барлық маңызды емес қасиеттері үшін, берілген машинаның осы қасиетке ие бөлшек функцияны есептейтіні шешілмейді. Реестр машинасының тоқтату мәселесі: кірісі жоқ және екі санауы бар, оларды арттыруға, кемітуге және нөлге тексеруге болатын шекті күй автоматы. Нондетерминистік Pushdown автоматының әмбебаптығы: барлық сөздер қабылданатынын анықтау. Тег жүйесі тоқтайтыны мәселесі.
Матрицалар туралы мәселелер
Өлімдік матрица мәселесі. Жоғарғы үшбұрышты 3 × 3 матрицалардың шекті жиынтығы, теріс емес бүтін сандармен толтырылған, еркін жартылай топты тудыратынын анықтау. Екі шекті түрде жасалған бүтін сандық матрицалардың ішкі жартылай топтарында ортақ элемент бар ма, жоқ па, соны анықтау.
Комбинаторлық топ теориясындағы мәселелер
Топтар үшін сөздік проблема. Конъюгациялық проблема. Топ изоморфизмі проблемасы.
Топологиядағы мәселелер
Екі шекті симплициалдық кешеннің гомеоморфты екенін анықтау. Шекті симплициалдық кешеннің көпқырлылыққа (гомеоморфты) екенін анықтау. Шекті симплициалдық кешеннің негізгі тобының тривиалды екенін анықтау. Екі жай ғана байланыспаған 5-қырлылықтың гомеоморфты екенін немесе 5-қырлылықтың S⁵-ке гомеоморфты екенін анықтау.
Ресми тілдер мен грамматикаға қатысты мәселелер
Пост сәйкестік мәселесі. Контекстсіз грамматиканың барлық мүмкін тізбектерді тудыратынын немесе оның екіұшты екенін анықтау. Екі контекстсіз грамматика берілгенде, олардың бірдей тізбектер жиынын тудыратынын, немесе біреуі екіншісі тудыратын тізбектердің ішкі жиынын тудыратынын, немесе олардың екеуі де тудыратын тізбек бар-жоғын анықтау.
Басқа проблемалар
Ван плиткаларының берілген жиынтығы жазықтықты мозаикалай алатынын анықтау мәселесі. Строканың Колмогоров күрделілігін анықтау мәселесі. Хилберттің оныншы мәселесі: Диофантилік теңдеудің (көп айнымалы полиномдық теңдеудің) бүтін сандарда шешімі бар ма, жоқ па, оны шешу мәселесі. Рационалдық координаттары бар берілген бастапқы нүкте периодтық бола ма, әлде ол берілген ашық жиынның тартымдылық аймағында, екі өлшемдегі бөліктік сызықтық итерациялық картада немесе үш өлшемдегі бөліктік сызықтық ағында жатыр ма, оны анықтау. λ-есептеу формуласының нормалық түрі бар-жоғын анықтау. Конвейдің өмір ойынында бастапқы үлгі және басқа үлгі берілген жағдайда, соңғы үлгі бастапқыдан пайда бола ала ма. 110-қағида бойынша, "Х қасиеті кейінірек пайда бола ма" деген сұрақтардың көпшілігі шешілмейтін болып табылады. Кванттық механикалық жүйенің спектрлік саңылауын анықтау мәселесі. Ақпараттық тұрақты шекті күйдегі машина арнасының өткізу қабілетін анықтау. Желілік кодтауда, желі шешілетінін анықтау. Magic: The Gathering ойынында ойыншының жеңіске жететін стратегиясы бар-жоғын анықтау. Толыққанды бақыланбаған Марков шешімдер процесінде жоспарлау. Бағалары ескерілген кезде әуе сапарының бір пункттен екінші пунктке жоспарлану мәселесі. Айналдыратын немесе сындыратын объектілердің үш өлшемді жүйесінде сәулелерді іздеу мәселесінде, берілген позициядан және бағыттан басталатын сәуленің белгілі бір нүктеге жететінін анықтау. Үш өлшемді кеңістіктегі идеал сұйықтықтың бөлшектік траекториясы кеңістіктегі белгілі бір аймаққа жететінін анықтау.