Кіріспе
Жұртшылыққа қолжетімді кішкентай парк. Кішкентай парк (сонымен қатар parkette, мини-парк, қалташа парк немесе vesty park деп те аталады) – жалпы жұртшылыққа қолжетімді кішкентай парк. Орналасқан жері, құрамы мен қолданылуы жағынан кішкентай парктері әртүрлі болғанымен, оларды анықтайтын ең басты ерекшелік – кішкентай көлемі. Әдетте, кішкентай парк бірден үшқа дейін муниципалды учаскелерді алып, көлемі жағынан кішірек болады. Мұндай парктері қалалық, қала маңындағы немесе ауылдық жерлерде орналасуы мүмкін, бірақ көбінесе тығыз құрылысқан қалалық аймақтарда кездеседі, онда жер өте қымбатқа түседі және ірі қалалық парктерін салуға арналған орын шектеулі. Кішкентай парктері ірі масштабты қайта құруды қажет етпей, жаңа қоғамдық кеңістіктерді құруға мүмкіндік береді. Қаланың орталық аймақтарында кішкентай парктері пайдаланылмаған немесе тозығы жеткен жерлерді жандандырып, қоғамдыққа пайдалы активтерге айналдыра отырып, қалалық жаңғырту шараларының бір бөлігі болып табылады. Кішкентай парктерінің құрамына әдетте орындықтар, үстелдер, фонтандар, ойын алаңдары, ескерткіштер, тарихи белгілер, өнер инсталляциялары, мангалдар, гүлзарлар, қоғамдық бақшалар немесе баскетбол алаңдары кіреді. Көбінесе олар кеңістік қажет ететін көптеген дене тәрбиесімен айналысуға тым кішкентай болғанымен, кішкентай парктері қоғамға жасыл орта, отыруға және демалуға арналған орын, сондай-ақ қалалық жануарлар дүниесі үшін экологиялық база ұсынады.
A pocket park (also known as a parkette, mini park, vest pocket park or vesty park) is a small park accessible to the general public. While the locations, elements, and uses of pocket parks vary considerably, the common defining characteristic of a pocket park is its small size. Typically, a pocket park occupies one to three municipal lots and is smaller than in size. Pocket parks can be urban, suburban or rural, but they customarily appear in densely developed urban areas, where land is very expensive and space for the development of larger urban parks is limited. Pocket parks can create new public spaces without the need for large scale redevelopment. In inner city areas, pocket parks are often part of urban regeneration efforts by transforming underutilized or blighted spaces into vibrant community assets. Common elements of pocket parks include benches, tables, fountains, playgrounds, monuments, historic markers, art installations, barbecue pits, flower beds, community gardens, or basketball courts. Although they are often too small for many space intensive physical activities, pocket parks provide communities with greenery, a place to sit and rest, and an ecological foothold for urban wildlife.
Тарих
Бірінші кішігірім саябақтар Еуропада Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін пайда болды. Қалалар соғыстан, мысалы, бомбалаудан келген ауқымды физикалық зақымдарды қалпына келтіре бастағанда, капитал, еңбек және құрылыс материалдарының жетіспеуі қалалық ландшафтты қайта жаңарту үшін арзан, оңай және қарапайым шешімдерді талап етті. Осы шектеулер салдарынан, қираған жерлер шағын қоғамдық саябақтарға айналдырылды, олар ауданның соғысқа дейінгі бейбіт тіршілігін еске түсірді. Конгрессмен Джон Линдсей 1965 жылы Нью-Йорк қаласының мэрі сайлау науқанында кішігірім саябақтар құруды қолдады, ал Пали паркі – жеке меншіктегі қоғамдық кеңістік және кішігірім саябақтың көрнекті мысалы – оның мэрлік кезінде 1967 жылы ашылды. Кішігірім саябақтар көбінесе кішкентай, бөлек, дұрыс емес пішінді және физикалық зақымдалған участақтарда салынады. Мұндай жерлер коммерциялық құрылысқа жарамсыз болғандықтан, олар орналасқан жерді сатып алу салыстырмалы түрде арзан, ал тоқыраған участақты қоғамдық немесе жасыл аймаққа айналдыру – қайта дамытудың жалғыз мүмкіндігі болуы мүмкін.
Экономикалық әсері
Оңтүстік Каролина штатының Гринвилл қаласында жүргізілген бір зерттеуде "керемет күтіммен ұсталған шағын және орта саябақтар көршілес мүліктің құнына оңтайлы әсер етеді" деген қорытындыға келді. Бұл жергілікті тұрғын үй бағасын өсіруге мүмкіндік берсе де, шағын саябақтар үлкен қалалық саябақтарға қарағанда экологиялық джентрификацияға аз әсер етеді.
Экологиялық әсері
Жасыл жеңілдіктер мен қалталық саябақтардағы су өткізгіш беттер қалалық жылу арал эффектісін жеңілдетуге, жаңбыр суларын басқаруға және микроклиматты реттеуге мүмкіндік береді. Бұл жасыл кеңістіктер қалалық жануарлар дүниесін, әсіресе құстарды тартады және оларға жайлы орта тудырады. Дегенмен, қалталық саябақтар көбінесе адамдардың пайдалануына арналғандықтан, адам емес түрлерге экологиялық пайдасы шектеулі болуы мүмкін. Қалталық саябақтарды құру тұрғындардың қоғамдық қауіпсіздікке деген сезімін жақсарта алады. Пенсильвания университетінің бір зерттеуі көрсеткендей, бос жатқан жерлерді қалталық саябақтарға айналдыру қылмыс деңгейін төмендетуге ықпал етеді.
Чили
Чилидің Сантьяго қаласында Моранде көшесіндегі Ла Монеда сарайының жанында алғашқы қалта саябағы (plaza de bolsillo) ашылды. Бұл бастаманы Сантьяго облысының мемлекеттік инфрақұрылым және аймақтық басқару министрлігінің сәулет департаменті жүзеге асырды.
Мексика
Мексика қаласында бос жатқан жерлерге және бұрынғы жолдардың қиылысқан жерлеріне, мысалы, Эдит Санчес Рамирес бағы мен Кондеса қалта саябағына ұқсас, 400 м² немесе одан кіші 150-ге дейін қалта саябақтарын салуға көмектесетін қалалық бағдарлама бар.
Польша
Краковтағы муниципалды жасыл аймақтарды басқару кеңесі 2018 жылы қоғамдық кеңістіктің сапасын және жасыл кеңістіктің көлемін арттыру мақсатында, Нью-Йорк қаласының Пейли паркі мен Филадельфияның Джон Ф. Коллинз паркінің табысты үлгілерін негізге алдырып, он сегіз жаңа шағын саябақ құруға бастарды. Бұл бастама кейіннен Ауылдық комиссия тарапынан «Мыңжылдық жасыл» және «Есік алды жасыл» жобалары ретінде дамытылды.