Кіріспе

Күкірт қышқылын өндірудің өнеркәсіптік әдісі – халықты модельдеу үшін қолданылатын стохастикалық процесс. Контактілік процесс – өнеркәсіптік процестер үшін қажетті жоғары концентрациядағы күкірт қышқылын өндірудің қазіргі әдісі. Бастапқыда платина осы реакцияның катализаторы ретінде қолданылды; алайда күкірт шикізатындағы сынап қоспаларымен реакцияға түсуге бейім болғандықтан, қазір ванадий(V) оксиді (V2O5) көбірек қолданылады.

Тарих

Бұл әдісті 1831 жылы британдық сірке қышы саудагері Перегрин Филлипс патенттеген. Концентрацияланған күкірт қышқылын өндіру үшін бұрынғы қорғасын камералы процеске қарағанда әлдеқайда тиімді процесс болғанмен қатар, контактілік процесс күкірт триоксиді мен олеумды да өндіреді. 1901 жылы Эуген де Хэн вандий оксидтерінің қатысуында күкірт диоксиді мен оттегіні біріктіретін негізгі процеске патент алды, нәтижесінде суға оңай сіңіріліп, күкірт қышқылын беретін күкірт триоксиді пайда болды. Бұл процесс катализатордың бөлшектерінің мөлшерін кішірейте беру арқылы едәуір жақсартылды (мысалы, ≤ 5000 микрон), бұл жаңалықты 1914 жылы BASF компаниясының екі химигі ашқан.

Тазарту қондырғысы

Бұған шаң тоқтату мұнарасы, салқындату құбырлары, тазартқыштар, кептіру мұнарасы, мышьяк тазартқышы және сынақ қорабы кіреді. Күкірт диоксидінде булар, шаң бөлшектері және мышьяқ оксиді сияқты көптеген қоспалар бар. Сондықтан, катализатордың заластануын болдырмау үшін (яғни: катализдік белсенділіктің жойылуы және тиімділіктің төмендеуі) оны тазарту қажет. Бұл процесте газ сумен жуылады және күкірт қышқылымен кептіріледі. Шаң тоқтату мұнарасында күкірт диоксиді шаң бөлшектерін кетіру үшін буға ұшыратылады. Газ салқындатылғаннан кейін жуу мұнарасына енгізіліп, ерігіш қоспаларды жою үшін сумен шашыратылады. Кептіру мұнарасында газға күкірт қышқылы шашыратылып, ылғал алынады. Соңында, газды темір гидроксидімен байланыстыру арқылы мышьяқ оксиді алынып тасталады.

Қос түйісу қос сіңіру

Контакт процесінің келесі кезеңі қос контактты қос сіңіру (DCDA) болып табылады. Бұл процесте өнімдік газдар (SO2) және (SO3) SO2-нің SO3-ке одан әрі сіңірілуі мен айналуын және жоғары сапалы күкірт қышқылының өндірілуін қамтамасыз ету үшін екі рет сіңіру мұнараларынан өтеді. SO2-ге қаныққан газдар катализаторға, әдетте бірнеше катализатор қабаттары бар мұнараға енгізіліп, SO3-ке айналады, осылайша айналудың бірінші сатысы орындалады. Бұл сатыздан шығатын газдар SO2 және SO3-тің қоспасын құрайды және олар аралық сіңіру мұнараларынан өтеді, онда күкірт қышқылы толтырылған бағаналар арқылы тамшылап ағызылады және SO3 сумен реакцияласып, күкірт қышқылының концентрациясын арттырады. SO2 да мұнарадан өтеді, бірақ ол реакцияға түспейді және сіңіру мұнарасынан шығып кетеді. Қажетті салқындатудан кейін SO2-ні қамтитын газ ағыны қайтадан катализатор қабаттары арқылы өтеді, нәтижесінде SO2-нің 99,8%-ға дейін SO3-ке айналуына қол жеткізіледі, ал газдар қайтадан соңғы сіңіру бағанасынан өтеді, осылайша SO2 үшін жоғары айналу тиімділігі қамтамасыз етіледі және күкірт қышқылының жоғары концентрациясын өндіруге мүмкіндік туады. Күкірт қышқылын өнеркәсіптік өндіру үшін газдардың температурасын және ағынын дұрыс бақылау қажет, себебі айналу тиімділігі мен сіңіру осы факторларға байланысты.