Кіріспе

Ежелгі үнді жазбаларында еске алынған Ришьяринга (;; Пали: Isisiṅga) – б.з.б. бірінші мыңжылдықтың соңында индуистік және буддалық кітаптарда айтылған риши. Индуизмнің Рамаяна және Махабхарата эпостарына сәйкес, ол бұғы мүйіздерімен туған, кейіннен көрегенге айналған және патша сарайының әйелдерімен сүйісіп, Дашаратха патшаның яджнасына (отқа шалу рәсіміне) себеп болған бала. Оның оқиғасы буддалық Джатакаларда да кездеседі, онда ол Бодхисаттаның ұлы ретінде көрсетіліп, патшалық әйелдер оны азғыруға тырысқан.

Индуистік аңыздар

Ришьяринга туралы әңгіме Рамаянада қысқаша айтылады, ал Махабхаратада толыққанды баяндалады.

Туу

Махабхарата бойынша, Кашьяпаның ұлы, белгілі абыз Вибхандака Махарадтада саяхаттап жүргенде, ең әдемі апсара (нимфа) – Урвашині көреді. Ол қоздырылып, мұны өзенге төгеді. Күрсінген апсара оны жұтып алып, абыздың керемет күшімен жүкті болады. Ол ұл туғаннан кейін, күрсінен босап, көкке қайтады. Бала мүйіздерімен дүниеге келеді, сол себепті оған Ришьяшринга деген есім қойылады. Вибхандака оны қоғамнан оқшаулап тәрбиелеуді шешеді. Ришьяшринга әкесінің орман ішіндегі ашрамында өседі, ол әйелдердің бар екенін білмейді. Ол брахмачарьяны сақтап, пәк болуының арқасында сиқырлы және керемет күштерге ие болады.

Азғыру

Осы арада Аңға патшасы Ромапада брахманды ренжітеді, сол себепті басқа ешбір брахман яджна (өрт құрбандығы) өткізуге келіспейді. Бұл құдайлардың патшасы Индраны ашуландырады, ол Аңғаға жаңбыр жаудыруды тоқтатады. Соның салдарынан мемлекет құрғақшылық пен ашаршылыққа ұшырайды. Ромападаға жаңбырды қайтарудың жалғыз жолы – мемлекетке мінез-құлқы таза адамды әкелу екені айтылады. Ромапада Ришьяринга туралы естиді және Вибхандаканың күші мен қаһарынан қорқып тұрса да, оны өз патшалығына әкелу үшін бірнеше әйелдерді Ришьярингаға жібереді. Вибхандака болмағанда, әйелдер оның ашрамына келіп, Ришьярингамен кездеседі. Олар өзінің жолаушы екендерін айтады. Ришьяринга олардың сыртқы түріне таңғалып, оларды бірге тапас (тәуба) жасауға шақырады. Вибхандака келгенге дейін әйелдер кетеді. Ришьяринга махаббатқа шалдығып, күнделікті міндеттерін ұмытады. Ертесі күні әйелдер Ришьяринганы Аңғаға алып кетеді. Соның нәтижесінде мемлекетке мол жаңбыр жауады және Ришьяринга Шантаға үйленеді. Оқиғаның көп бөлігі жас жігіттің әйелдерді алғаш рет көріп сезімдерін баяндайды.

Налиника Жатака

Наллиника Джатака (Jā 526) Гималайда жалғыз өмір сүрген Будданың бұрынғы өмірімен таныстырады. Оның зәрінде сперма бар, сол жердегі шөпті жеген елен одан жүкті болады. Кейіннен Исиньга (Пали) есімді адам баласы еленнен туып, адамдардан, ең бастысы әйелдерден толық оқшау күйде өседі. Ол тіпті екі жыныстың дене құрылысы мен сыртқы түрінің айырмашылығын да білмейді.

Аламбуса-Жатака

Jātaka 523, Alambusā Jātaka, Бодхисаттваның бұрынғы өмірінің бірінде Исисинганың ұқсас оқиғасын да баяндайды. Мұнда Сакка аскетті азғыру үшін көктегі нимфаны таңдайды. Нәтижесі бірдей: дана адам азғырылып, өкініп, Сакканың жоспары құлайды. Ол жауап ретінде азғырушы әйелге сыйлық береді. Бұл оқиға Махавастуда да кездеседі (Джонстың аудармасы, 139–147 беттер), бірақ Экашринга, осы жерде белгілі болғандай, Бодхисаттва, ал Налини – Яшодараның бұрынғы өмірі. Оқиғаның маңызды айырмашылығы – Экашринганың қызға үйленгенін білмеуі. Ол дүниелік жауапкершіліктерге бойына сіңіріп, ақырында патша болып, 32 баланың әкесі болады, содан соң орманға зейнетке шығып, бұрынғы күштерін қайта алады. Ришьясринганың туған жері – Карнатакадағы Срингери. Жақын жерде, ол Аёдхьяға көшкенге дейін тұрған жері деп саналатын ежелгі үлкен храм бар. Срингери сондай-ақ Шрингагири (санскрит: Ришья Шринга тұрған төбелер) деп те аталады. Данамен біріккен Шива лингасын Киггадағы храмда көруге болады. Химачал-Прадеш штатының Кулу ауданындағы Банжар ауылында "Чехни форт" деп аталатын Ришьяшринга храмы орналасқан. Банжар аңғарында жергілікті тұрғындар Ришьясринганы "Шринга Риши" деп атайды. Храмда Шанта құдайымен бірге Шринга Ришидің мүсіні орналасқан. Бұл жер Кулудан шамамен 50 шақырым қашықтықта. Ришьяринга – Банджар деп аталатын оңаша аңғардың қасиетті құдайы.