Кіріспе

ХVІІІ ғасырдағы британдық Корольдік теңіз флотының HMS Агамменон 64 зеңбірекке ие үшінші дәрежелі кемесі болды. Ол Америка революциясы, Франция революциясы және Наполеон соғыстарында қызмет етті, сондай-ақ көптеген маңызды теңіз шайқастарына қатысты. Ол Хорацио Нельсонның сүйікті кемесі ретінде танымал, және ол мифтік ежелгі грек патшасы Агамменонның атымен аталып, Корольдік флоттың осы атты алғашқы кемесі болды. Болашақ Лорд Нельсон 1793 жылғы қаңтардан бастап үш жыл үш айға жуық Агамменонның капитаны қызметін атқарды, осы кезеңде ол Жерорта теңізінде көп жұмыс істеді. Нельсон кеткеннен кейін, ол 1797 жылы Шпитхед және Нордағы көтерілістерге қатысты, ал 1801 жылы Копенгагеннің бірінші шайқасында болды, бірақ шайқасқа кірер алдында қарасты. Нельсонның кемеге деген әуесіне қарамастан, ол жиі жөндеуге және қайта жабдықтауға мұқтаж болды, және Франциямен соғыс қайта басталмаса, 1802 жылы сүзіліп немесе қиратылар еді. Ол 1805 жылғы 21 қазанда Трафальгар шайқасында Нельсонның ауа райы бағанының бір бөлігі ретінде шайқасты, онда испандық төрт қабатты Сантисима Тринидадты капитуляцияға мәжбүр етті. Агамменонның кейінгі карьерасы Бразилия жағалауындағы Оңтүстік Америка суларында өтті. Оның тозуы мен нашар жағдайы 1809 жылғы маусымда, дауылдан паналау үшін эскадрильясымен бірге Плата өзенінің аузында белгісіз жартасқа тіреліп, кеменің құлауына себеп болды. Кеменің барлық экипажы мен көптеген жабдықтары сақталды, бірақ кеменің ағаш конструкциясының жағдайы оны босатуды мүмкінсіз етті; кеме капитаны кеменің жоғалуына байланысты жауапкершіліктен босатылды, себебі кеменің ақауларын көрсететін құжаттар болды. 1993 жылы Агамменонның қираған қалдықтары табылды, содан бері бірнеше артефакттар, соның ішінде бір зеңбірек табылған.

Құрылыс

Агамменон 1777 жылғы 5 ақпанда Beaulieu өзеніндегі Bucklers Hard кеме құрылыс шеберханасында, Генри Адамсқа Сэр Томас Слейдтің жобасы бойынша "Агамменон" түзілімінде салынбақ болып тапсырыс берілді. Келінің салынуы мамыр айында басталды. Ол жақын орналасқан Нью-Форесттен алынған ағаштан салынды. Құрылысының жалпы құны 38 303 фунт 15 шиллинг 4 пенниге бағаланды. 1781 жылғы 28 наурызда капитан Бенджамин Колдуэлл басқаруымен, 10 сәуірде суға түсірілмес бұрын 13 күн бұрын пайдалануға берілді. Харольд Уиллидің салған "Агамменонның суға түсірілуі" картинасында аспан көгілдір, көптеген көрермендер бейнеленген, бірақ Хэмпшир хроникасы сол күнді желді, қатты жаңбырлы және көрермендердің азы болуымен сипаттады. Бұл атаумен аталған Корольдік теңіз күштерінің алғашқы кемесі болды. Лорд Нельсон оны өзінің сүйікті кемесі деп есептеді. "The Gentleman's Magazine" журналындағы мақалаға сәйкес, оның экипажы оны қайта атады, себебі олар сол кезде Адмиралтействода танымал болған классикалық есімдерді ұнатпады (сол себепті "Билли Руффиан" және "Полли Инфамус" экипаждары да өз кемелерін тиісінше "Билли Руффиан" және "Полли Инфамус" деп қайта атады).

Америка революциялық соғысы

1781 жылдың қарашасында Адмиралтействоға адмирал де Гуйшеннің басқаруымен Бресттен үлкен конвойдың жүзуге дайындалып жатқаны туралы хабарлама келді. Конвойдың құрамында Батыс және Шығыс Үндістанға теңіз жабдықтарын тасымалдаған көлік кемелер болды. «Агамменон» адмирал Ричард Кемпенфелттің 18 кемеден тұратын эскадрильясының құрамына кірді (оның 11-і 64 немесе одан көп зеңбірекпен жабдықталған), ол Кемпенфелттің бұйрығымен конвойды тоқтатуға жіберілді. 12 желтоқсан күні түстен кейін Бискай шығанағында, Ушанттың оңтүстік-батысына шамамен 150 миль (241 км) жерде конвойды тоқтатып, шабуыл жасады. Француз теңіз күзеті конвойдың желден соққан жағында болды. Кемпенфелт дереу шабуылға көшті және түнге дейін 15 көлік кемені басып алды. Конвойдың қалған бөлігі шашырап кетті, көпшілігі Брестке қайтып келді, ал бес көлік ғана Батыс Үндістанға жетті. 1782 жылдың басында «Агамменон» адмирал сэр Джордж Роднидің эскадрильясының құрамында, контр-адмирал сэр Сэмюэл Худтың орынбасары ретінде Батыс Үндістанға аттанды. 9 сәуірде Сент-Сайнс шайқасы шешілмейтін шайқаспен басталды, онда Худ басқарған авангард дивизиясының кемелері ауыр зақымданып, жөндеуге кері шегінуге мәжбүр болды. 12 сәуірде «Агамменон» екінші шайқасқа қатысты, ол әлдеқайда шешуші болды. Шабуыл барысында «Агамменон» экипажынан екі лейтенант және 14 теңізші қаза тауып, 22 адам жарақат алды. Күзде «Агамменон» Сардиния жағалауында француз фрегаттарымен болған 22 қазан күнгі шайқаста көзге түсті, бірақ шайқас шешілмей қалды. 1794 жылдың сәуір және мамыр айларында Нельсон басқарған «Агамменон» теңізшілері Корсикадағы Бастия қаласын басып алуға көмектесті. Француздар 40 күндік қоршаудан кейін 21 мамырда капитуляциялады. Осыдан кейін «Агамменон» шұғыл жөндеу жұмыстарын жүргізу үшін Гибралтарға жүзіп баруға мәжбүр болды. Кеме қайта іске қосылғанға дейін күрделі жөндеуден өткеніне қарамастан, теңізде 16 айдан кейін тозығы жетті. Біраз уақыттан кейін Корсика тұрғындары өздерін Ұлыбританияның III Жорж королінің поддандылары деп жариялады. «Агамменон» Жерорта теңізі флотының құрамында болды (қазір вице-адмирал Уильям Хотемнің басшылығында, ол 1794 жылдың желтоқсанында Худты алмастырды) және 1795 жылдың 10 наурызында Генуя шайқасына қатысты, онда 15 желілік кемеден тұратын француз флоты байқалды. Француздар шайқасқа дайындық танытпағандықтан үш күннен кейін адмирал Хотем жалпы қуғын-сүргінді бұйырды. Француз кемесі «Ça Ira» француз флотының басқа кемесі «Victoire»-ге шағылысып, алдыңғы және негізгі мачталарын жоғалтты, бұл оны ұстап алуға мүмкіндік берді. «Агамменон» көп ұзамай көмекке келді және француз кемесіне 80 зеңбірекпен оқ жаудырды, бірақ француз кемелерінің келуіне байланысты адмирал Хотем британдық кемелерге кері шегінуге бұйрық берді. «Ça Ira» және оны сүйреп алып жүрген «Censeur» келесі күні капитан ұстады, ал Нельсон 11 наурызда коммодор қызметіне көтерілді. 1796 жылдың 31 мамырында «Агамменон» және Нельсон эскадрильясының қайықтары Франко-Италия жағалауында француз кемелерінің шағын конвойын басып алды, өте аз шығынға ұшырады. 1796 жылдың 10 маусымында Нельсон өзінің байрағын Джон Сэмюэл Смит капитанға тапсырды, ал «Агамменон» жөндеуге Англияға оралды. 1800 жылдың 18 наурызында «Агамменон» «Penmarks Rocks» жартасына шағылысып зақымданды. Ол 1800 жылдың 25 наурызында Фалмутқа келді. Портқа бара жатқанда, ол оған көмектескен және портқа ертіп келген кемелерге тап болды. Екі шлюп, күзетші кеме және Пенденнис қамалының отрядының көмегімен экипаж су деңгейінің одан әрі көтерілуін тоқтата алды. «Агамменон» жөндеу жұмыстарын жүргізу үшін Плимутқа барды. Қозғалыс салдарынан судың ағып кетуі тағы да су сорғысындағы адамдарға әсер етті, ал ол Пенли нүктесінен шыққанда, «Агамменон» көмек үшін қарудан атып жіберді. Плимутқа жеткенде суға батуын болдырмау үшін оны үлкен кемеге байлап қойды. 1801 жылы Балтық теңізіндегі жағдай Ұлыбританияны қажетті теңіз жабдықтарынан айыру қаупін тудырғандықтан, «Агамменон» адмирал сэр Хайд Паркер мен вице-адмирал лорд Нельсон басқаратын флоттың құрамында Данияға Копенгагенге шабуыл жасауға жіберілді. 2 сәуірде «Агамменон» Копенгаген шайқасында Нельсон дивизиясының құрамында болды. «Агамменон» екінші орында болды, ал сыртқы арнадан өткеннен кейін, ол Орта жердің оңтүстік ұшын айналдыруға тырысқанда жерге тиді. Шабуыл кезінде «Агамменон», және , екеуі де жерге тиген, қиындық белгісін берді. Үш кеме 3 сәуір түнінде Орта жерден тартылып алынды. 20 қазан күні тұманды ауа райында «Агамменон» үлкен американдық саудалық бригін басып алды және оны сүйреп әкелді. Біраз уақыттан кейін «Villeneuve» флоты портынан шығып кеткенін «Агамменонға» хабарлады. 21 қазан күні 1805 жылы «Агамменон» Трафальгар шайқасына қатысты. «Агамменон» Нельсонның жеңіс колоннасында сегізінші орында болды, ал алдында және артында болды. Шабуыл барысында ол екі батареядан оқ жаудырып, испандық «Santísima Trinidad» кемесін тіксіз қалдырды, оның экипажынан 216 адам қаза тауып, капитуляциялады. Берри жүлдеге иегер болуға үлкермегенше, дұшпанның алғы дивизиясы Нельсонның желісін бұзу тактикасынан бұрынғыдай оқшауланғандықтан британдық желіге шабуыл жасады. Нельсон «Victory» кемесінде қаза болғандықтан, флот капитаны Томас Харди «Агамменонға» және басқа бірнеше кемелерге оларды тоқтатуға бұйрық берді. Дұшпанның үш кемесі кері шегіп, Кадиске қашты, ал «Intrépide» кемесімен қысқаша шайқас өткеннен кейін британдық кемелер қашқан кемелерді тоқтатуға тырысты. Шайқас барысында «Агамменон» экипажынан екі адам қаза тауып, сегіз адам жарақат алды. Шайқастан кейін «Агамменон», саңылаудан сағатына үш фут су жинағанына қарамастан, «San José» кемесін Гибралтарға сүйреп әкелді. Жөндеу жұмыстарын жүргізгеннен кейін кеме вице-адмирал Коллингвуд эскадрильясына қайта қосылды, ол Кадистің блокадасын жаңартты. 1807 жылы «Агамменон» адмирал Джеймс Гамбиер басқаратын француз қолына түспеу үшін Дания флотын басып алуға жіберілген флоттың құрамында болды. Ол Копенгаген шайқасының екіншісіне қатысты, ал 1801 жылғы бірінші шайқаста болғандай, жерге тиді. Кемелер Риоға оралғаннан кейін 1809 жылдың қаңтарында кеме сарқырамасынан тексерілді, ол оның кемшіліктерінің кең тізімін жасады. Горитти аралы мен жағажай арасында жүргенде «Агамменон» белгіленбеген жартасқа шағылысты. Капитан Жонас Роуз кемені тартып алу үшін кеме қайықтарын, ағымды және кәделі якорьларды пайдалануға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. Кеме бұрын жартасқа якорь тастаған, ал жерге тигенде якорь корпусты тесіп өткені анықталды. 17 маусымда кеме оң жаққа қарай ауғанда, экипаж пен кемедегі барлық заттар басқа кемелердің қайықтарымен эвакуацияланды, ал келесі күні капитан Роуз және оның офицерлері кемені тастап кетті. «Агамменонның» жоғалуы бойынша сот отырысы 1809 жылдың 22 шілдесінде Рио-де-Жанейрода өткізілді. Кеме жағдайы нашар болмағанда сақталатыны анықталды, ал капитан Роуз ақталып шықты. 4 тамызда келді және «Kingston» және «Neptune» тасымалдаушыларымен бірге «Агамменоннан» құтқарылатын барлық нәрсені құтқаруға көмектесті. «Neptune» 22 қыркүйекте кетті, бірақ «Kingston» және «Nancy» «Kingston» құтқару жұмыстарын жалғастырғандықтан қалды. 16 қарашада дауыл болды, ал келесі күні жартасқа жіберілген қайықтар кемені жағалаудың бойындағы бөлшектерге шашырап жатқанын хабарлады. 28 қарашада «Nancy» және «Kingston» бірге кетті, бірақ жақын арада ажырасып, «Nancy» 15 желтоқсанда Рио-де-Жанейроға жетті.

Мұра

1993 жылдың наурыз айында апатқа ұшыраған кеме Мальдонадо шығанағындағы Горити аралының солтүстігінде сонар операторы Крейтон Фенн арқылы табылған. Қолданылған сонар – Klien 595 жүйесі. Кейін 1997 жылы Mensun Bound-тың көмегімен қалдықтар құжатталды және бірнеше артефакттар, соның ішінде «Нельсон» деген жазуы бар мөр және оның бас деңгейінен «Агамемнонның» 24 фунттық зеңбірегінің бірі табылды. Тарихи романдар авторы Патрик О’Брайан «Мастер және командир» оқиғаларына дейін Джек Обри лейтенант болып қызмет еткен кемелердің бірі ретінде «Агамемнон» кемесін таңдады. «Агамемнон» кемесін британдық суретші, Корольдік теңіз суретшілері қоғамының бұрынғы президенті Джефф Хант кем дегенде екі картинасында бейнелеген. Трафальгар шайқасының екі жүз жылдығын мерекелеу үшін 2005 жылы Woodland Trust шайқастағы Royal Navy кемелерінің құрметіне 33 орман отырғызды: 27 желілік кеме үшін біреуден және фрегаттар мен кішірек көмекші кемелер үшін алты орман. «Агамемнон» орманы 2005 жылдың қараша айында Гэмпширдегі Beaulieu Estate-те, «Агамемнонның» туған жері Баклерс Хардтың жанында отырғызылды. 1809 жылы «Агамемнон» кемесінің апатқа ұшырауынан кейін, Royal Navy бұл атауды тағы үш кемеге қайта қолданды: 1852 жылғы 91 зеңбірелі екінші дәрежелі бу кемесі, 1879 жылғы және 1906 жылғы кемелер. Royal Navy қазір Ұлыбританияда құрылып жатқан Astute класындағы ядролық су асты кемелерінің біріне «Агамемнон» атауын береді. 1860 жылы HMS Plumper капитаны Джордж Генри Ричардс «Агамемнон» каналын Британдық Колумбияның Sunshine Coast аймағындағы, Нельсон аралы мен Sechelt түбегі арасындағы Jervis Inlet-тің аузында орналасқан жерге «Агамемнон» деп атады. Герман Мелвилл өзінің «Билли Бадд» повесіндегі ескі Данскердің шығу тегі ретінде «Агамемнон» кемесін таңдайды. Тарихи фантастика романдарының авторы Наташа Пулли өзінің «Корольдіктер» романында «Агамемнон» кемесін маңызды орын ретінде пайдаланады.