Кіріспе
ХVІІІ ғасырдағы британдық Корольдік теңіз флотының HMS Агамменон 64 зеңбірекке ие үшінші дәрежелі кемесі болды. Ол Америка революциясы, Франция революциясы және Наполеон соғыстарында қызмет етті, сондай-ақ көптеген маңызды теңіз шайқастарына қатысты. Ол Хорацио Нельсонның сүйікті кемесі ретінде танымал, және ол мифтік ежелгі грек патшасы Агамменонның атымен аталып, Корольдік флоттың осы атты алғашқы кемесі болды. Болашақ Лорд Нельсон 1793 жылғы қаңтардан бастап үш жыл үш айға жуық Агамменонның капитаны қызметін атқарды, осы кезеңде ол Жерорта теңізінде көп жұмыс істеді. Нельсон кеткеннен кейін, ол 1797 жылы Шпитхед және Нордағы көтерілістерге қатысты, ал 1801 жылы Копенгагеннің бірінші шайқасында болды, бірақ шайқасқа кірер алдында қарасты. Нельсонның кемеге деген әуесіне қарамастан, ол жиі жөндеуге және қайта жабдықтауға мұқтаж болды, және Франциямен соғыс қайта басталмаса, 1802 жылы сүзіліп немесе қиратылар еді. Ол 1805 жылғы 21 қазанда Трафальгар шайқасында Нельсонның ауа райы бағанының бір бөлігі ретінде шайқасты, онда испандық төрт қабатты Сантисима Тринидадты капитуляцияға мәжбүр етті. Агамменонның кейінгі карьерасы Бразилия жағалауындағы Оңтүстік Америка суларында өтті. Оның тозуы мен нашар жағдайы 1809 жылғы маусымда, дауылдан паналау үшін эскадрильясымен бірге Плата өзенінің аузында белгісіз жартасқа тіреліп, кеменің құлауына себеп болды. Кеменің барлық экипажы мен көптеген жабдықтары сақталды, бірақ кеменің ағаш конструкциясының жағдайы оны босатуды мүмкінсіз етті; кеме капитаны кеменің жоғалуына байланысты жауапкершіліктен босатылды, себебі кеменің ақауларын көрсететін құжаттар болды. 1993 жылы Агамменонның қираған қалдықтары табылды, содан бері бірнеше артефакттар, соның ішінде бір зеңбірек табылған.
HMS Agamemnon was a 64 gun third rate ship of the line of the British Royal Navy. She saw service in the American Revolutionary War, French Revolutionary, and Napoleonic Wars and fought in many major naval battles. She is remembered as Horatio Nelson's favourite ship, and she was named after the mythical ancient Greek king Agamemnon, the first ship of the Royal Navy to bear the name. The future Lord Nelson served as Agamemnon's captain from January 1793 for three years and three months, during which time she saw considerable service in the Mediterranean. After Nelson's departure, she was involved in the infamous 1797 mutinies at Spithead and the Nore, and in 1801, she was present at the first Battle of Copenhagen, but she ran aground before being able to enter the action. Despite Nelson's fondness for the ship, she frequently needed repair and refitting and would likely have been hulked or scrapped in 1802 had the war with France not recommenced. She fought at the Battle of Trafalgar on 21 October 1805 as part of Nelson's weather column, where she forced the surrender of the Spanish four decker Santísima Trinidad. Agamemnon's later career was served in South American waters off Brazil. Her worn out and poor condition contributed to her being wrecked when, in June 1809, she grounded on an uncharted shoal in the mouth of the River Plate whilst seeking shelter with the rest of her squadron from a storm. All hands and most of the ship's stores were saved, but the condition of the ship's timbers made it impossible to free the ship; her captain was cleared of responsibility for the ship's loss thanks to documents detailing her defects. In 1993, the wreck of Agamemnon was located, and several artefacts have since been recovered, including one of her cannons.
Құрылыс
Агамменон 1777 жылғы 5 ақпанда Beaulieu өзеніндегі Bucklers Hard кеме құрылыс шеберханасында, Генри Адамсқа Сэр Томас Слейдтің жобасы бойынша "Агамменон" түзілімінде салынбақ болып тапсырыс берілді. Келінің салынуы мамыр айында басталды. Ол жақын орналасқан Нью-Форесттен алынған ағаштан салынды. Құрылысының жалпы құны 38 303 фунт 15 шиллинг 4 пенниге бағаланды. 1781 жылғы 28 наурызда капитан Бенджамин Колдуэлл басқаруымен, 10 сәуірде суға түсірілмес бұрын 13 күн бұрын пайдалануға берілді. Харольд Уиллидің салған "Агамменонның суға түсірілуі" картинасында аспан көгілдір, көптеген көрермендер бейнеленген, бірақ Хэмпшир хроникасы сол күнді желді, қатты жаңбырлы және көрермендердің азы болуымен сипаттады. Бұл атаумен аталған Корольдік теңіз күштерінің алғашқы кемесі болды. Лорд Нельсон оны өзінің сүйікті кемесі деп есептеді. "The Gentleman's Magazine" журналындағы мақалаға сәйкес, оның экипажы оны қайта атады, себебі олар сол кезде Адмиралтействода танымал болған классикалық есімдерді ұнатпады (сол себепті "Билли Руффиан" және "Полли Инфамус" экипаждары да өз кемелерін тиісінше "Билли Руффиан" және "Полли Инфамус" деп қайта атады).
Америка революциялық соғысы
1781 жылдың қарашасында Адмиралтействоға адмирал де Гуйшеннің басқаруымен Бресттен үлкен конвойдың жүзуге дайындалып жатқаны туралы хабарлама келді. Конвойдың құрамында Батыс және Шығыс Үндістанға теңіз жабдықтарын тасымалдаған көлік кемелер болды. «Агамменон» адмирал Ричард Кемпенфелттің 18 кемеден тұратын эскадрильясының құрамына кірді (оның 11-і 64 немесе одан көп зеңбірекпен жабдықталған), ол Кемпенфелттің бұйрығымен конвойды тоқтатуға жіберілді. 12 желтоқсан күні түстен кейін Бискай шығанағында, Ушанттың оңтүстік-батысына шамамен 150 миль (241 км) жерде конвойды тоқтатып, шабуыл жасады. Француз теңіз күзеті конвойдың желден соққан жағында болды. Кемпенфелт дереу шабуылға көшті және түнге дейін 15 көлік кемені басып алды. Конвойдың қалған бөлігі шашырап кетті, көпшілігі Брестке қайтып келді, ал бес көлік ғана Батыс Үндістанға жетті. 1782 жылдың басында «Агамменон» адмирал сэр Джордж Роднидің эскадрильясының құрамында, контр-адмирал сэр Сэмюэл Худтың орынбасары ретінде Батыс Үндістанға аттанды. 9 сәуірде Сент-Сайнс шайқасы шешілмейтін шайқаспен басталды, онда Худ басқарған авангард дивизиясының кемелері ауыр зақымданып, жөндеуге кері шегінуге мәжбүр болды. 12 сәуірде «Агамменон» екінші шайқасқа қатысты, ол әлдеқайда шешуші болды. Шабуыл барысында «Агамменон» экипажынан екі лейтенант және 14 теңізші қаза тауып, 22 адам жарақат алды. Күзде «Агамменон» Сардиния жағалауында француз фрегаттарымен болған 22 қазан күнгі шайқаста көзге түсті, бірақ шайқас шешілмей қалды. 1794 жылдың сәуір және мамыр айларында Нельсон басқарған «Агамменон» теңізшілері Корсикадағы Бастия қаласын басып алуға көмектесті. Француздар 40 күндік қоршаудан кейін 21 мамырда капитуляциялады. Осыдан кейін «Агамменон» шұғыл жөндеу жұмыстарын жүргізу үшін Гибралтарға жүзіп баруға мәжбүр болды. Кеме қайта іске қосылғанға дейін күрделі жөндеуден өткеніне қарамастан, теңізде 16 айдан кейін тозығы жетті. Біраз уақыттан кейін Корсика тұрғындары өздерін Ұлыбританияның III Жорж королінің поддандылары деп жариялады. «Агамменон» Жерорта теңізі флотының құрамында болды (қазір вице-адмирал Уильям Хотемнің басшылығында, ол 1794 жылдың желтоқсанында Худты алмастырды) және 1795 жылдың 10 наурызында Генуя шайқасына қатысты, онда 15 желілік кемеден тұратын француз флоты байқалды. Француздар шайқасқа дайындық танытпағандықтан үш күннен кейін адмирал Хотем жалпы қуғын-сүргінді бұйырды. Француз кемесі «Ça Ira» француз флотының басқа кемесі «Victoire»-ге шағылысып, алдыңғы және негізгі мачталарын жоғалтты, бұл оны ұстап алуға мүмкіндік берді. «Агамменон» көп ұзамай көмекке келді және француз кемесіне 80 зеңбірекпен оқ жаудырды, бірақ француз кемелерінің келуіне байланысты адмирал Хотем британдық кемелерге кері шегінуге бұйрық берді. «Ça Ira» және оны сүйреп алып жүрген «Censeur» келесі күні капитан ұстады, ал Нельсон 11 наурызда коммодор қызметіне көтерілді. 1796 жылдың 31 мамырында «Агамменон» және Нельсон эскадрильясының қайықтары Франко-Италия жағалауында француз кемелерінің шағын конвойын басып алды, өте аз шығынға ұшырады. 1796 жылдың 10 маусымында Нельсон өзінің байрағын Джон Сэмюэл Смит капитанға тапсырды, ал «Агамменон» жөндеуге Англияға оралды. 1800 жылдың 18 наурызында «Агамменон» «Penmarks Rocks» жартасына шағылысып зақымданды. Ол 1800 жылдың 25 наурызында Фалмутқа келді. Портқа бара жатқанда, ол оған көмектескен және портқа ертіп келген кемелерге тап болды. Екі шлюп, күзетші кеме және Пенденнис қамалының отрядының көмегімен экипаж су деңгейінің одан әрі көтерілуін тоқтата алды. «Агамменон» жөндеу жұмыстарын жүргізу үшін Плимутқа барды. Қозғалыс салдарынан судың ағып кетуі тағы да су сорғысындағы адамдарға әсер етті, ал ол Пенли нүктесінен шыққанда, «Агамменон» көмек үшін қарудан атып жіберді. Плимутқа жеткенде суға батуын болдырмау үшін оны үлкен кемеге байлап қойды. 1801 жылы Балтық теңізіндегі жағдай Ұлыбританияны қажетті теңіз жабдықтарынан айыру қаупін тудырғандықтан, «Агамменон» адмирал сэр Хайд Паркер мен вице-адмирал лорд Нельсон басқаратын флоттың құрамында Данияға Копенгагенге шабуыл жасауға жіберілді. 2 сәуірде «Агамменон» Копенгаген шайқасында Нельсон дивизиясының құрамында болды. «Агамменон» екінші орында болды, ал сыртқы арнадан өткеннен кейін, ол Орта жердің оңтүстік ұшын айналдыруға тырысқанда жерге тиді. Шабуыл кезінде «Агамменон», және , екеуі де жерге тиген, қиындық белгісін берді. Үш кеме 3 сәуір түнінде Орта жерден тартылып алынды. 20 қазан күні тұманды ауа райында «Агамменон» үлкен американдық саудалық бригін басып алды және оны сүйреп әкелді. Біраз уақыттан кейін «Villeneuve» флоты портынан шығып кеткенін «Агамменонға» хабарлады. 21 қазан күні 1805 жылы «Агамменон» Трафальгар шайқасына қатысты. «Агамменон» Нельсонның жеңіс колоннасында сегізінші орында болды, ал алдында және артында болды. Шабуыл барысында ол екі батареядан оқ жаудырып, испандық «Santísima Trinidad» кемесін тіксіз қалдырды, оның экипажынан 216 адам қаза тауып, капитуляциялады. Берри жүлдеге иегер болуға үлкермегенше, дұшпанның алғы дивизиясы Нельсонның желісін бұзу тактикасынан бұрынғыдай оқшауланғандықтан британдық желіге шабуыл жасады. Нельсон «Victory» кемесінде қаза болғандықтан, флот капитаны Томас Харди «Агамменонға» және басқа бірнеше кемелерге оларды тоқтатуға бұйрық берді. Дұшпанның үш кемесі кері шегіп, Кадиске қашты, ал «Intrépide» кемесімен қысқаша шайқас өткеннен кейін британдық кемелер қашқан кемелерді тоқтатуға тырысты. Шайқас барысында «Агамменон» экипажынан екі адам қаза тауып, сегіз адам жарақат алды. Шайқастан кейін «Агамменон», саңылаудан сағатына үш фут су жинағанына қарамастан, «San José» кемесін Гибралтарға сүйреп әкелді. Жөндеу жұмыстарын жүргізгеннен кейін кеме вице-адмирал Коллингвуд эскадрильясына қайта қосылды, ол Кадистің блокадасын жаңартты. 1807 жылы «Агамменон» адмирал Джеймс Гамбиер басқаратын француз қолына түспеу үшін Дания флотын басып алуға жіберілген флоттың құрамында болды. Ол Копенгаген шайқасының екіншісіне қатысты, ал 1801 жылғы бірінші шайқаста болғандай, жерге тиді. Кемелер Риоға оралғаннан кейін 1809 жылдың қаңтарында кеме сарқырамасынан тексерілді, ол оның кемшіліктерінің кең тізімін жасады. Горитти аралы мен жағажай арасында жүргенде «Агамменон» белгіленбеген жартасқа шағылысты. Капитан Жонас Роуз кемені тартып алу үшін кеме қайықтарын, ағымды және кәделі якорьларды пайдалануға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. Кеме бұрын жартасқа якорь тастаған, ал жерге тигенде якорь корпусты тесіп өткені анықталды. 17 маусымда кеме оң жаққа қарай ауғанда, экипаж пен кемедегі барлық заттар басқа кемелердің қайықтарымен эвакуацияланды, ал келесі күні капитан Роуз және оның офицерлері кемені тастап кетті. «Агамменонның» жоғалуы бойынша сот отырысы 1809 жылдың 22 шілдесінде Рио-де-Жанейрода өткізілді. Кеме жағдайы нашар болмағанда сақталатыны анықталды, ал капитан Роуз ақталып шықты. 4 тамызда келді және «Kingston» және «Neptune» тасымалдаушыларымен бірге «Агамменоннан» құтқарылатын барлық нәрсені құтқаруға көмектесті. «Neptune» 22 қыркүйекте кетті, бірақ «Kingston» және «Nancy» «Kingston» құтқару жұмыстарын жалғастырғандықтан қалды. 16 қарашада дауыл болды, ал келесі күні жартасқа жіберілген қайықтар кемені жағалаудың бойындағы бөлшектерге шашырап жатқанын хабарлады. 28 қарашада «Nancy» және «Kingston» бірге кетті, бірақ жақын арада ажырасып, «Nancy» 15 желтоқсанда Рио-де-Жанейроға жетті.
Nelson was promoted to Commodore on 11 March. Shortly thereafter, in the action of 31 May 1796, boats from Agamemnon and Nelson's squadron captured a small convoy of French vessels off the Franco Italian coast, while suffering minimal casualties. On 10 June 1796 Nelson transferred his pennant to , Captain John Samuel Smith replacing him as Agamemnons commander. Having been deemed in great need of repair, Agamemnon then returned to England. On 18 March 1800, Agamemnon was damaged when she ran onto the Penmarks Rocks. She came into Falmouth on 25 March 1800. On her way to port she had encountered , which assisted her and accompanied her into port. With the assistance of the crews from two sloops, the guardship , and troops from Pendennis Castle at the pumps, the crew managed to stop the water level in the hold rising any further. Agamemnon made for Plymouth for repairs. Movement caused the leak to gain on the men at the pumps once more, and when she was off Penlee Point, Agamemnon fired a gun for assistance. When she reached Plymouth she was lashed to a sheer hulk to prevent her sinking. In response to developments in the Baltic in 1801 that threatened to deprive Britain of much needed naval supplies, Agamemnon was sent as part of a fleet under Admiral Sir Hyde Parker and Vice Admiral Lord Nelson to attack the Danish at Copenhagen. On 2 April, Agamemnon was part of Nelson's division that fought the Battle of Copenhagen. Agamemnon was positioned second in the line after , and after passing down the Outer Channel, she grounded whilst attempting to round the southern tip of the Middle Ground shoal. While the battle raged around her Agamemnon, along with and , both of which had also run aground, flew signals of distress. The three stranded ships were eventually pulled off the Middle Ground in the night of 3 April. In misty conditions on 20 October, Agamemnon captured a large American merchant brig, which she then took in tow. Not long after, signalled to Agamemnon that she was sailing straight towards an enemy fleet of 30 ships—Villeneuve's fleet had left port. On 21 October 1805 Agamemnon fought in the Battle of Trafalgar. Agamemnon was positioned eighth in Nelson's weather column, with ahead and astern. Once engaged, she was firing both batteries, eventually pounding the great Spanish four decker Santísima Trinidad until that ship was dismasted and, with 216 of her complement dead, struck her colours. Before Berry could take possession of the prize, the enemy van division began bearing down on the British line, having previously been cut off from the battle by Nelson's line breaking tactics. With Nelson already dying below decks on Victory, Captain of the Fleet Thomas Hardy ordered Agamemnon and several other ships to intercept them. Three of the enemy ships broke off and ran for Cádiz; after briefly engaging Intrépide the British ships moved to try to cut off the fleeing ships. Over the course of the battle, Agamemnon suffered just two fatalities, and eight men were wounded. Following the battle, Agamemnon, despite taking on three feet of water in her hold each hour, took under tow to Gibraltar. After carrying out repairs, the ship rejoined Vice Admiral Collingwood's squadron, which had resumed the blockade of Cádiz. In 1807 Agamemnon was part of Admiral James Gambier's fleet sent to take control of the Danish fleet before it could fall into French hands. She participated in the second Battle of Copenhagen, and as in the first in 1801, ran aground. After the ships returned to Rio in January 1809, the ship was fully surveyed by the carpenter, who drew up an extensive list of her defects. While working her way between Gorriti Island and the shore, Agamemnon struck an uncharted shoal. Captain Jonas Rose attempted to use the ship's boats, together with the stream and kedge anchors, to pull the ship off, but to no avail. The ship had dropped anchor on the shoal just previously, and it was discovered that she had run onto it when she grounded, the anchor having pierced the hull. On 17 June, with the ship listing heavily to starboard, Agamemnons stores and all her crew were taken off by boats from other vessels in the squadron, and the following day Captain Rose and his officers left the ship. The court martial for the loss of Agamemnon was held at Rio de Janeiro on 22 July 1809, aboard It was found that the ship might have been saved if she had not been in such poor general condition, and Captain Rose was honourably acquitted. arrived on 4 August, and stayed with the transports Kingston and Neptune as they salvaged what could be salvaged from Agamemnon. Neptune left on 22 September, but Kingston and Nancy stayed as Kingston continued salvage efforts. On 16 November a gale came up and late the next day boats sent to the wreck reported that she was strewn in pieces all over the beach. On 28 November Nancy and Kingston departed together, but soon separated with Nancy sailing for Rio de Janeiro, which she reached on 15 December.
Мұра
1993 жылдың наурыз айында апатқа ұшыраған кеме Мальдонадо шығанағындағы Горити аралының солтүстігінде сонар операторы Крейтон Фенн арқылы табылған. Қолданылған сонар – Klien 595 жүйесі. Кейін 1997 жылы Mensun Bound-тың көмегімен қалдықтар құжатталды және бірнеше артефакттар, соның ішінде «Нельсон» деген жазуы бар мөр және оның бас деңгейінен «Агамемнонның» 24 фунттық зеңбірегінің бірі табылды. Тарихи романдар авторы Патрик О’Брайан «Мастер және командир» оқиғаларына дейін Джек Обри лейтенант болып қызмет еткен кемелердің бірі ретінде «Агамемнон» кемесін таңдады. «Агамемнон» кемесін британдық суретші, Корольдік теңіз суретшілері қоғамының бұрынғы президенті Джефф Хант кем дегенде екі картинасында бейнелеген. Трафальгар шайқасының екі жүз жылдығын мерекелеу үшін 2005 жылы Woodland Trust шайқастағы Royal Navy кемелерінің құрметіне 33 орман отырғызды: 27 желілік кеме үшін біреуден және фрегаттар мен кішірек көмекші кемелер үшін алты орман. «Агамемнон» орманы 2005 жылдың қараша айында Гэмпширдегі Beaulieu Estate-те, «Агамемнонның» туған жері Баклерс Хардтың жанында отырғызылды. 1809 жылы «Агамемнон» кемесінің апатқа ұшырауынан кейін, Royal Navy бұл атауды тағы үш кемеге қайта қолданды: 1852 жылғы 91 зеңбірелі екінші дәрежелі бу кемесі, 1879 жылғы және 1906 жылғы кемелер. Royal Navy қазір Ұлыбританияда құрылып жатқан Astute класындағы ядролық су асты кемелерінің біріне «Агамемнон» атауын береді. 1860 жылы HMS Plumper капитаны Джордж Генри Ричардс «Агамемнон» каналын Британдық Колумбияның Sunshine Coast аймағындағы, Нельсон аралы мен Sechelt түбегі арасындағы Jervis Inlet-тің аузында орналасқан жерге «Агамемнон» деп атады. Герман Мелвилл өзінің «Билли Бадд» повесіндегі ескі Данскердің шығу тегі ретінде «Агамемнон» кемесін таңдайды. Тарихи фантастика романдарының авторы Наташа Пулли өзінің «Корольдіктер» романында «Агамемнон» кемесін маңызды орын ретінде пайдаланады.