Кіріспе

Корольдік теңіз флотының кемелерінің классы
Корольдік теңіз флотының кемелерін жіктеу үшін қолданылатын рейтинг жүйесінде бірінші класс – желідегі ең ірі кемелерді білдіретін белгілеу болған. Бұл жүйе Яков дәуірінде кем дегенде 400 адамды тасымалдай алатын «Корольдік кемелер» деген атаумен пайда болды. Келесі 250 жыл ішінде бірінші класс кемелердің көлемі мен құрамы өсіп, ақырында үш қабатта кем дегенде 80 зеңбірек тасымалдайтын кемелерді көрсетуге жетті. XVIII ғасырдың соңында бірінші класс кемеде кем дегенде 100 зеңбірек және 850-ден астам экипаж болды, ал оның сыйымдылығы (жүк көтергіштігі) шамамен 2000 тоннаны құрады.

Шығу тегі

Британдық әскери кемелерді бағалау жүйесінің бастауы Англия королі Джеймс I таққа отырғаннан кейін қалыптасты, содан кейін флот "үлкен", "орта" және "кіші" кемелерге ресми түрде бөлінді. 1618 жылғы тергеу комиссиясы флоттағы ең ірі және ең беделді кемелерге "Корольдік кемелер" деген қосымша атау берді, олардың әрқайсысы кем дегенде 400 адамды тасымалдауға қабілетті болды. Алғашқы Ships Royal – «Элизабет Джонас», «Триумф», «Ақ аю», «Мерхонор», «Арк Рояль» және «Жеңіс» ағылшын кемелерінің барлығы галеондарға айналдырылған, және 1588 жылы испан армадасына қарсы күрескен үш өте ескі кеме де олардың құрамына кірді. Олардың жағдайы жалпы алғанда нашар болды, «Элизабет Джонас» және «Триумф» тіпті пайдалануға жарамсыз болды, ал «Ақ аю» 1627 жылы металл терісіне сатылды. Әскери-теңіз флотының бағалау жүйесі кейіннен желкенді кемелер дәуіріндегі теңіз тактикасының талаптарына сәйкес кемелерді ажырату үшін өзгертілді. Төменгі сандар үлкен және қабілетті кемелерді көрсетеді. 18 ғасырдың ортасына қарай, соғысқа қатысатын кемелердің бірінші дәрежелі кемелері кем дегенде 100 зеңбірек, екінші дәрежелі кемелері 84-ден 98 зеңбірекке дейін, ал үшінші дәрежелі кемелері 70-тен 80 зеңбірекке дейін тасымалдайтын болды. Шамамен 60-64 зеңбірек тасымалдайтын кіші үшінші дәрежелі кемелер және шамамен 50 зеңбірек тасымалдайтын төртінші дәрежелі кемелер бұрын қолайлы деп есептелген, бірақ олар қолданыстан шығарылып жатты. Бесінші және алтыншы дәрежелі кемелер фрегаттар болып табылды және әдетте соғыс желісінен тәуелсіз маневр жасайтын.

Бағалау

Алғашқы бірінші разрядты кемелерде 60 зеңбірек болған, бірақ 1660 жылдардың ортасына қарай олар әдетте 90 мен 100 зеңбірек тасыған. 18 ғасырдың басында 100 зеңбірек соғыс уақытында бірінші разрядты кеме үшін стандартты өлшемшарт болып қабылданды (соғыста 90 зеңбірек, кейін 98 зеңбірек екінші разрядты кеме үшін стандартты қару-жарақ саналды). (Бейбіт уақытта барлық кемелерде қару-жарақ саны азайтылған). Ғасырдың соңына қарай 100-ден астам зеңбірек орнатылған кемелер салынды, олар да бірінші разрядқа жатқызылды. Реттелген зеңбіректер санына қоса (оның ішінде төменгі палубада орнатылған ең ірі калибрлі зеңбіректер, ал жоғары палубаларда кішірек зеңбіректер болған), бірінші разрядты кемелерде жеке құрамға қарсы зеңбіректер де болған, бастапқыда бұрылатын зеңбіректер. 1770 жылдардың соңында сырғымалы каронада ойлап табылғаннан бастап, бірінші разрядты кемелер (басқа соғыс кемелері сияқты) осы қарулардың бірнешеуін қысқа қашықтықтағы отты күшейту үшін корма және мұрын палубаларына орнатуға болатын, бірақ олар 1817 жылға дейін кемелердің классына енгізілмеген, егер олар сырғымалы зеңбіректерді алмастырмаса. Өте қуатты болғанымен, Әскери-теңіз флотының бірінші разрядты кемелері теңізде шектеулі пайдалы болды. Тұрақтандыру үшін ең төменгі зеңбірек палубасы су сызығына өте жақын болуы керек еді және оның зеңбірек тесіктері тыныш теңізде ғана ашылуы мүмкін еді. Әйтпесе, 1781 жылы бірінші разрядты кеме Спитхедте бекітілген кезде, төменгі зеңбірек тесіктері кемеге ауа кіргізу үшін ашылғаннан кейін батып кеткендей, бүкіл кемені суға батыру қаупі туатын еді. Алғашқы бірінші разрядты кемелерде үлкен экипажға арналған азық-түлік сақтауға арналған орын аз болды, ал кемелердің өзі қысқы ауа-райында теңізге жарамсыз болып шықты; нәтижесінде бірінші разрядты кемелер жазғы круиздермен шектелді, содан кейін тек Англия арнасында және жақын жерлерде ғана. Алайда, 1700 жылдардың ортасына қарай жақсартылған конструкция бұл шектеулерді жойды. Мұндай кемелерді пайдалану өте қымбат болды. Нәтижесінде, бірінші разрядты кемелердің саны аз болды (Корольдік флот 1794 жылы тек бес кеме аяқтады) және олар әдетте бас адмиралдың флагманы ретінде сақталды. Бірінші разрядты кемелер әдетте бейбіт уақытта ("қоймада") қызметтен тыс сақталды және тек қақтығыс кезінде ("қызметке қосылды") ғана қолданысқа енгізілді. Бұл оларды ұсақ кемелердің ұзақ теңізде жүруден тозуынан сақтап қалудың қосымша артықшылығы болды. Қоймада уақыт өткізу бірінші разрядты кеменің қызмет ету мерзімін ұзарта алатын еді; мысалы, Трафальгар шайқасында шайқасқан кезде ол 40 жыл бойы қызметте болған, бірақ осы уақыттың бір бөлігі қоймада өткен. Бірінші разрядты кемелер флоттің ең қуатты кемелері болғандықтан, оларды басқа елдердің флоттарымен салыстыру әдеттегідей болды; көбінесе сол елдердің ең үлкен кемелері бірінші разрядты кемелер деп аталды. Басқа елдердің өздерінің рейтингтік жүйелері болды, атап айтқанда француз флотының бес ресми разряды немесе деңгейі болды.

Кемелер

Құрылысы мен күтілуінің қымбаттылығына байланысты, бір уақытта тек аз ғана бірінші дәрежелі кемелер салынды және күтілуге болатын. Осылайша, Корольдік теңіз флотының рейтингтік жүйесі қолданылған 250 жылдың ішінде (шамамен), осы кемелердің салыстырмалы түрде аз ғана саны қызмет етті. Қазірге дейін тек бір ғана бірінші дәрежелі кеме сақталған. , Адмирал Нельсонның Трафальгар шайқасындағы флагманы, HMNB Портсмутте сақтаулы және әлі де қызметте. 1812 жылғы соғыс кезінде толығымен тұщы суда салынған және пайдаланылған 102 зеңбілді кеменің корпусы, Онтарио штатының Кингстон қаласының жағасына жақын, саяз суда толығымен сақталған және танымал су астына түсу орыны болып табылады. Тағы екі белгілі бірінші дәрежелі кеме 1841 жылы, ал екіншісі 1825 жылы бұзылып кетті. Екі кемеде де 100 зеңбіл болған. Кейінірек салынған бірінші дәрежелі кемелер, мысалы және оның бірнеше туыс кемелері 120 зеңбілге ие болған. Франция және Испания теңіз флоты сияқты басқа да теңіз флотыларында 100-ден астам зеңбілге ие ұқсас кемелер болды, ең көп қаруланған кеме – Сантисима Тринидад, ол 1802 жылы қайта құрылғаннан кейін 140 зеңбілді тасыған.

Басқа қолданылу

Корольдік теңіз күштері ең үлкен және ең қуатты кемелерін сипаттау үшін қолданған "бірінші рангтағы" термині қазіргі ағылшын тіліндегі "өте жақсы" немесе "ең жоғары сапалы" мағынасының бастапқы көзі болып табылады.