Кіріспе
Қатты отынды күшейткіш сияқты, бірақ қатты отынның орнына сұйық отынды пайдаланады. Сұйық зымыран көтеруші (LRB) сұйық отын мен тотықтырғышты сұйық немесе гибридтік зымыранға ұшыру кезінде қосымша серпін беру және/немесе тасымалданатын жалпы жүк көлемін арттыру үшін қолданылады. Ол зымыранның бүйініне бекітіледі. Қатты отынды күшейткіштерден айырмашылығы, LRB қозғалтқыштарына мүмкіндік берілген жағдайда қуатын азайтуға болады және адамды ғарышқа ұшқан кезде төтенше жағдай туғанда қауіпсіз түрде тоқтатылып, қосымша қашу мүмкіндіктерін қамтамасыз етеді.
A liquid rocket booster (LRB) uses liquid fuel and oxidizer to give a liquid propellant or hybrid rocket an extra boost at take off, and/or increase the total payload that can be carried. It is attached to the side of a rocket. Unlike solid rocket boosters, LRBs can be throttled down if the engines are designed to allow it, and can be shut down safely in an emergency for additional escape options in human spaceflight.
Тарих
1926 жылы АҚШ ғалымы Роберт Годдард сұйық отынды алғашқы зымыранды Массачусетс штатының Оберн қаласында құрастырып, сәтті сынақтан өткізді. Кейін "Союз" зымыранына айналған "Р-7" "Семёвка" зымыраны үшін осы принцип таңдалды, себебі ол зымыранның көптеген қозғалтқыштарын іске қосып, ұшыру платформасында жұмыс істеуін тексеруге мүмкіндік берді. 1980 жылдары кеңестік "Энергия" зымыраны "Бұран" және тәжірибелік "Полиус" ғарыш станциясын екі бөлек ұшыру арқылы орбитаға шығару үшін төрт сұйық отынмен жұмыс істейтін "Зенит" бустерлерін пайдаланды. Жапондық H IIA ғарыш зымыранының екі нұсқасы жоғары геостационарлық орбитаға қосымша жүк тасымалдау үшін бір немесе екі LRB қолдануы мүмкін еді, бірақ ол H IIB-мен алмастырылды. Ariane 4 ғарыш зымыран тасымалдағышы екі немесе төрт LRB, 42L, 44L және 44LP конфигурацияларын қолдана алады. Бустерлердің жүк көлемін арттыру мысалы ретінде, бустерлері жоқ негізгі Ariane 40 моделі геостационарлық орбитаға 2175 килограммға дейін жүк жіберсе, төрт сұйық бустері бар 44L конфигурациясы сол орбитаға 4790 кг жүк жібере алады. Әртүрлі LRB ғарыш бағдарламасының даму кезеңінде және "Челленджер" апатынан кейін қарастырылды, бірақ Шаттл зейнеткерлікке шыққанға дейін өз бустерлерін пайдалана берді. "Space Shuttle" зейнеткерлікке шыққаннан кейін Pratt & Whitney Rocketdyne және Dynetics NASA-ның келесі адам тасымалдайтын құралы, Space Launch System (SLS) үшін "жаңа бустерлер бәсекесіне" қатысты. Бұл "Пириос" деп аталатын бустерлік жоба болды, ол Apollo бағдарламасындағы Saturn V зымыранының бірінші сатысына қуат берген Rocketdyne F 1 LOX/RP 1 қозғалтқышынан жасалған екі жетілдірілген F 1B бустерлік қозғалтқыштарын пайдалануды көздеді. 2012 жылы егер екі қозғалтқышты Pyrios бустері SLS Block 2 үшін таңдалса, төменгі Жер орбитасына 150 тонна (т) жүк жіберуге болатыны анықталды, бұл SLS Block 2 үшін LEO-ға талап етілетін 130 тоннадан 20 тонна артық. 2013 жылы F 1 қозғалтқышымен салыстырғанда F 1B қозғалтқышының тиімділігі жоғары, шығындары төмен және азайтқыштары аз болатыны хабарланды. Әрбір F 1B теңіз деңгейінде бастапқы F 1 қозғалтқышының күшінен артық күш тудыруы керек еді. Көптеген қытай зымырандары сұйық бустерлерді пайдаланады. Олардың ішінде Қытайдың адам тасымалдайтын "Ұзақ наурыз-2F" зымыраны бар, ол әрқайсысы бір YF 20B гиперголдық зымыран қозғалтқышымен жабдықталған төрт сұйық зымыран бустерлерін пайдаланады. Зейнеткерлікке шығарылған "Ұзақ наурыз-2E" нұсқасы да осындай төрт сұйық бустерді қолданды, сондай-ақ "Ұзақ наурыз-3B" және "Ұзақ наурыз-3C" нұсқалары да. Қытай 2017 жылға дейін "Ұзақ наурыз-7" және "Ұзақ наурыз-5" зымырандары үшін жартылай криогенді бустерлерді әзірледі.
Қазіргі қолданылуы
Delta IV Heavy ортақ Common Booster Core (CBC) негізінде құрастырылған, және Delta IV Medium+ нұсқаларында қолданылатын GEM 60 қатты ракеталық қозғалтқыштардың орнына екі қосымша CBC LRB ретінде орналасқан. Ұшырылған кезде барлық үш ядро толық қуатпен жұмыс істейді, ал 44 секундтан кейін орталық ядро отынды үнемдеу үшін бустерлер бөлінгенге дейін қуатын 55%-ға дейін төмендетіп қояды. Ангара А5V және Falcon Heavy тұжырымдық тұрғыдан Delta IV Heavy-ге ұқсас. Falcon Heavy бастапқыда бірегей "қозғалтқыштарға жанасу арқылы отын беру" қабілетімен жобаланған, онда орталық ядроның қозғалтқыштары екі жақтан орналасқан ядролардан отынмен және оттегімен жабдықталуы тиіс еді, олар бөлінгенге дейін. Барлық қозғалтқыштарды ұшырылған сәттен бастап толық қуатпен жұмыс істету, отынды негізінен жақ бустерлерден беру, жақ бустерлердің тезірек тозуына және оларды ертерек бөлуге мүмкіндік беретін еді. Бұл бустерлер бөлінгеннен кейін орталық ядрода көп мөлшерде отын қалуына әкелер еді. Маск 2016 жылы жанасу арқылы отын беру жүзеге аспайтынын мәлімдеді. Оның орнына, орталық бустер ұшырылғаннан кейін дереу қуатын төмендетіп, жақ бустерлер бөлінгеннен кейін толық қуатын қайта жасайды.