Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотландиялық дартс ойыншысы (1950–2012)
Scottish darts player (1950–2012)
Джон Томас "Жоки" Уилсон (22 наурыз 1950 – 24 наурыз 2012) – шотландтық кәсіби дартс ойыншысы. 1979 жылы кәсіпқой болғаннан кейін ол ойынның жоғарғы деңгейіне тез көтеріліп, 1982 жылы Дүниежүзілік кәсіби дартс чемпионатында жеңіске жетті, содан кейін 1989 жылы қайтадан жеңіп алды. Уилсон сол дәуірдегі барлық маңызды дартс турнирлеріне қатысып, 1981 және 1988 жылдар аралығында Британдық кәсіби чемпионатын бес рет жеңіп алды. Эрик Бристоу, Боб Андерсон және Джон Лоудың замандасы және қарсыласы болған Уилсонның сыртқы келбеті мен өмір салты оның спорттағы шеберлігіне қайшы келді. Алайда ол денсаулық мәселелерімен күресіп, 1995 жылдың желтоқсан айында ойыннан кенеттен шығып қалды. Ол қоғамдық өмірден шеттеді, 2012 жылдың наурыз айында қайтыс болғанға дейін сирек көзге түсіп, сұхбат берген жоқ. 2022 жылы жаңа World Seniors Darts чемпионаты іске қосылды, кубогында төрт қайтыс болған бұрынғы әлем чемпиондарының есімдері жазылды: Уилсон, Бристоу, Лейтон Рис және Энди Фордхэм.
John Thomas "Jocky" Wilson (22 March 1950 – 24 March 2012) was a Scottish professional darts player. After turning pro in 1979, he quickly rose to the top of the game, winning the World Professional Darts Championship in 1982, then again in 1989. Wilson competed in all major darts tournaments of the era and won the British Professional Championship a record four times between 1981 and 1988. A contemporary and rival of Eric Bristow, Bob Anderson and John Lowe, Wilson's ungainly appearance and rough hewn lifestyle belied his prowess in the sport. He was dogged by health problems, however, and suddenly retired from the game in December 1995. He withdrew from public life, and was rarely seen in public or gave interviews before his death in March 2012. In 2022 the new World Seniors Darts Championships was launched with the trophy engraved with the names of four deceased former World Champions on the darts: Wilson, Bristow, Leighton Rees and Andy Fordham.
Ерте өмір
Бала кезінде Уилсонның ата-анасы оны тәрбиелеуге лайықсыз деп танылды және Уилсон балалық шағының көп бөлігін жетімдер үйінде өткізді. Ол Кирккалдидегі жергілікті пабта ойнай бастады, онда үй иесі оның дартсқа деген қызығушылығын қолдап, жаттығу үшін қолданылған тақтаны берді. Уилсон 1966–1968 жылдары Ұлыбритания армиясында қызмет етті. Ол сондай-ақ көмірші, балық өңдеуші және Кирккалдидің Сифилд кенішінде жұмыс істеді. Дегенмен, жұмыссыздық кезеңі Уилсонның үлкен жетістіктерге жетуіне түрткіс болды. 1979 жылы, осы жұмыссыздық кезеңінде, ол Айрширдегі Батлинс қаласында өткен дартс жарысына қатысып, жеңіске жетіп, £500 (2023 жылы £2,296.76 құндылығында) бас жүлдесін жеңіп алды. Осы турнирдегі сәттілігі оны кәсіби спортшы болуға ынталандырды.
As a child, Wilson's parents were deemed unfit to raise him and Wilson spent much of his childhood in an orphanage. He began playing in a local pub in Kirkcaldy where the landlady supported his interest in darts by giving him a used board to practice on. Wilson served in the British Army from 1966–68. He also worked as a coalman, a fish processor, and also a miner at Kirkcaldy's Seafield Colliery. However, it was a spell of unemployment which was to prove the catalyst to Wilson achieving great prowess. In 1979, during this period of unemployment, he entered a darts competition at Butlins, Ayrshire, which he went on to win, claiming the top prize of £500 (worth £2,296.76 in 2023). His success in this tournament convinced him that he should turn professional.
Бағасы
1981 жылы Уилсон BDO Ұлттар кубогының финалында әлемнің бірінші нөмірі Эрик Бристоу мен Англияның Клифф Лазаренкосын жеңді. 5–4 есебімен жеңіске жеткен Шотландия құрамасының мүшелері капитан Раб Смит пен Ангус Росс болды. Оның ең үлкен жетістіктері әлем чемпионаттарында болды – алғаш рет 1982 жылы финалда Лоуді 5–3 есебімен жеңіп, кейін жеті жыл өткен соң, тағы бір үлкен қарсыласы Бристоуды классикалық матчта 6–4 есебімен ұтты. Бристоу 5–0 есебімен жеңіліп бара жатқанда 5–4 және 10-шы сетте 2–2 есебімен қайта оралды. Бұл шотланд спортшысының ірі жарыстағы соңғы жеңісі болды, бірақ келесі бірнеше жылда да финалға бірнеше рет ілікті. Әлем чемпионатындағы көрсеткіштері өте тұрақты болды. 1979 жылғы дебютінен бастап 1991 жылға дейін ол әрқашан кем дегенде ширек финалға өтті. Ол сегіз рет (1979, 1980, 1981, 1985, 1986, 1988, 1990, 1991) ширек финалист, үш рет (1983, 1984, 1987) жартылай финалист атанды, сонымен қатар екі мәрте әлем чемпионы болды. 1992 және 1993 жылдары Lakeside Country Club клубында алғашқы турда жеңіліске ұшырады. "Эрик Бристоу: Спорттық өмір оқиғалары" атты теледокументалды фильмінде Бристоу қарсыластарының ойынды бұзу үшін қолданған түрлі психологиялық тәсілдерін айтты. Ойын басында қол алысқанда оған тіке қараған екі қарсыласы – Уилсон мен Лоу екенін, олардың да өзі сияқты "қорқудан хабарсыз" екенін жеткізді. Сондай-ақ, Уилсонның ерекше стилін, атап айтқанда үшінші жебе тастағанда иығын қозғауын атап өтті. Бристоу бұл Уилсонның дәлдігіне ешқандай зиян келтірмейтінін, оны "ерекше" деп сипаттады. Алайда, Уилсонның спорттан кетуіне себеп – оның ішетін спирттік ішімдіктердің мөлшерінің артуы екенін айтты, 'Соңында ол 40 унциялық бөтелке ішіп отырды' деді.
In 1981, Wilson beat world number one Eric Bristow and Cliff Lazarenko of England in the BDO Nations Cup final. His Scotland teammates in the 5–4 win were captain Rab Smith and Angus Ross. His greatest achievements came in the World Championships, first in 1982 where he beat Lowe 5–3 in the final, and then seven years later, when he beat his other great rival Bristow 6–4 in a classic match, where Bristow had recovered from 5–0 down to 5–4 and 2–2 in the tenth set. This was to be the Scot's last taste of success in a major event although the odd final appearance still came over the next few years. His record at the World Championship was one of great consistency. From his debut in 1979 until 1991 he managed to reach at least the quarter finals on every single occasion. He was quarter finalist eight times (1979, 1980, 1981, 1985, 1986, 1988, 1990, 1991) and three times a losing semi finalist (1983, 1984, 1987) in addition to his two World titles. In 1992 and 1993 he suffered first round defeats for the only time at the Lakeside Country Club. In the television documentary, Eric Bristow: Sports Life Stories, Bristow described various psychological ploys he used against his opponents to "scramble their heads". He added that in response the only two opponents who would look him in the eye at the handshake at the start of a game were Wilson and Lowe, saying that like himself they had "no fear". He also referred to Wilson's unorthodox style such as a tendency to jerk his shoulder on throwing the third dart. Bristow commented that it seemed to have no detrimental effect on the accuracy, describing Wilson as "a one off". Bristow stated though that Wilson's sporting demise was due to the increasing volumes of alcoholic spirits Wilson would consume remarking, 'At the end he was doing a 40 oz bottle'.
Бөлінген жебелер
Уилсон 1993 жылы үстем британдық Дартс ұйымынан бөлініп, WDC (қазіргі Professional Darts Corporation) құрған басқа да жоғары кәсіби ойыншыларға қосылды. Алайда, оған екі әлем чемпионатына жетектеген өнерді қайтару мүмкін болмады және ол тек екі PDC әлем чемпионатына қатысып, бірде-бір матчты жеңе алмады. 1994 жылы (Деннис Пристли мен Грейм Стоддартқа) және 1995 жылы (Пристли мен Лоуға) ол екі топтық ойында да жеңілді. Уилсонның WDC-дегі үш жылдық карьерасындағы жарқын сәттерінің бірі – 1993 жылғы наурыз айында ITV телеарнасында көрсетілген және quadro dartboard-та өткен 1993 жылғы WDC Skol UK Matchplay финалына өтуі. Джон Лоуға қарсы өткен жартылай финалдағы жеңісінде ол үш жебені төрттік 20-ға тигізіп, теледидарда 240 ұпай жинаған аз ғана ойыншылардың бірі болды. Уилсон финалда Денис Пристлиден жеңілді. Уилсон 1994 жылғы әлем чемпионатының ширек финалына жетті, бірақ болашақ чемпион Ларри Батлерге есе жіберді. Уилсонның теледидардағы соңғы турнирі 1995 жылғы Дүниежүзілік матч-плей болды. Ол бірінші раундта Род Харрингтонды 8–4 есебімен жеңіп, бірақ екінші раундта Найджел Джестистен жеңілді. Уилсон енді ешқандай ірі телешоуда пайда болған жоқ.
Wilson joined the other top professionals who split away from the ruling British Darts Organisation in 1993 to form the WDC (now Professional Darts Corporation). He was not able to recapture the form that took him to two world championships however, and only participated in two PDC World Championships, failing to win a single match. He lost both group games in 1994 (to Dennis Priestley and Graeme Stoddart) and again in 1995 (to Priestley and Lowe). One of the highlights of Wilson's three years in the WDC was him reaching the final of the 1993 WDC Skol UK Matchplay in March 1993, which was broadcast on ITV and played on quadro dartboards. Wilson became one of the few players to have hit 240 on television during a visit to the dart board, by getting 3 darts in the quadruple 20, during his semi final victory over John Lowe. Wilson lost the final to Dennis Priestley. Wilson reached the quarter finals of the 1994 World Matchplay, losing to eventual champion Larry Butler. Wilson's final appearance in a televised tournament came in the 1995 World Matchplay. He beat Rod Harrington 8–4 in the first round, but lost to Nigel Justice in the second round. Wilson never appeared in a major televised event again.
Зейнеткерліктен кейін
Уилсон ешқашан ресми түрде зейнетке шығуын жарияламаса да, ол 1995 жылдың 23 желтоқсанында кәсіби жарыстарда өнер көрсетуін тоқтатты. Ол диабетке шалдыққаннан кейін, ойын кезінде алкоголь ішуге мүмкіндігі болмағандықтан спортты тастаған деген әңгіме бар. Дартс карьерасының он жылында Уилсон Уолсендте үй сатып алып, жол шығындарын азайтуға тырысты, бірақ кейін туған жері Кирккалдиге қайтып оралды. 1996 жылы ол: «Мен ешкімнің мені жасынуын қаламаймын. Менің жағдайыма кінәлі жалғыз адам – өзіммін» деді. 1998 жылы ол банкрот деп жарияланды, содан кейін мүгедектік төлемдерімен күне көріп, өскен жеріндегі тұрғын үйлердегі бір бөлмелі пәтерде жалғыз өмір сүрді. Дартстан қол үзгеніне қарамастан, 2009 жылдың тамызында PDC «Жоки Уилсон кубогы» атты жаңа турнир жариялады, онда Шотландияның ең үздік ойыншылары Англияның ең үздік ойыншыларымен күш сынасты. 2009 жылдың желтоқсанында өткен турнирде Англия Шотландияны 6:0 есебімен жеңіске жетті. 40 жыл бойы темекі шеккен Уилсонға 2009 жылдың қарашасында созылмалы тыныс алу жеткіліксіздігі (ХОБЛ) диагнозы қойылды. Ол өмірінің көп бөлігінде күніне 50-ге дейін темекі шеккенін айтты. 2012 жылдың 24 наурызында, алпыс екінші туған күнінен екі күн өткен соң, ол Кирккалдидегі үйінде сағат 21:00-ден кейін қайтыс болды. Оның қоштасу рәсімі 2 сәуірде Кирккалди крематорийінде өтті; оның қарсыласы Эрик Бристоу және спорт комментаторы Хелен Чемберлен шамамен 400 аза тұрушылардың арасында болды.
Although Wilson never formally announced his retirement, he stopped competing professionally on 23 December 1995. It is rumoured that he left after being diagnosed with diabetes, which stopped him from drinking during games. For ten years during his darts career, Wilson had a house in Wallsend to cut down on travel expenses, but he left that to return to his native Kirkcaldy. In 1996, he said, "I don't want anyone feeling sorry for me. There's only one person to blame for the situation I'm in, and that's me." He was declared bankrupt in 1998, and then survived on disability allowance, living as a recluse in a one bedroom flat back on the council estate where he grew up. Despite his withdrawal from darts, in August 2009, the PDC announced a new tournament called "The Jocky Wilson Cup" in which Scotland's best players played England's best. England beat Scotland 6–0 in the inaugural tournament in December 2009. A heavy smoker for 40 years, in November 2009 it was announced that Wilson had been diagnosed with chronic obstructive pulmonary disease. Reports stated that he had smoked up to 50 cigarettes a day for most of his life. He died just after 21:00 on 24 March 2012 at his home in Kirkcaldy, two days after his sixty second birthday. His funeral was held on 2 April at Kirkcaldy Crematorium; his rival Eric Bristow and sports presenter Helen Chamberlain were among the estimated 400 mourners.
Жеке өмір
1982 жылы Фолкленд соғысы кезінде Вильсон чемпиондық жарыс кезінде төрешімен тудырған "жағымсыз төбелес" салдарынан дартс турнирлеріне уақытша қатысудан шеттетілді. The Scotsman газетінде жарияланған Вильсонның некрологында айтылғандай, бұл төрешінің Вильсонның Малвина есімді әйеліне қатысты (Фолкленд аралдарының аргентиналық атауы "Islas Malvinas") деген күдікті сөзінен туындаған. Ол Unipart кубогын қорғау мүмкіндігінен айырылды. Вильсон жиі тәтті жеп, тісін жуудан жалтарды, "Әжем маған ағылшындар суды улайды" деген. Ол 28 жасқа келгенде соңғы тісінен айрылды. 1982 жылы әлем чемпионы болғаннан кейін ол тіс протезіне 1200 фунт төледі, бірақ кейін протез ішкен кезде кеулеуге себеп болатынына шағымданды. 5-12 серияларда Вильсон дартсқа арналған Bullseye ойын-шоуының титрлерінде бейнеленген дартс ойыншыларының бірі болды. Ол өзінің есімімен ойын құрылған алғашқы спортшылардың бірі болды. Zeppelin Games баспасынан шыққан Jocky Wilson's Darts Challenge (1988) және кейін Jocky Wilson's Darts Compendium (1991) бірнеше үй компьютерлері үшін жасалды. "Phoenix Nights" сериалында көрсетілген Phoenix Club-тың бір люксі Вильсонның құрметіне аталды. 2019 жылы BBC Scotland оның өмірі туралы "Jocky Wilson Said" атты бір сағаттық деректі фильмді көрсетті. Бағдарламаға Бобби Джордж, Фил Тейлор, Джон Лоу және Боб Андерсон, сондай-ақ Джокидің жақын достары қатысты. Дауыстық мәтінді Джокидің өзінің сөздерінен актер Клайв Рассел оқыды. Бағдарлама 2020 жылғы Celtic Media Awards жүлдесінде "Үздік спорттық деректі фильм" номинациясын жеңіп алды.
In 1982, during the Falklands War, Wilson was temporarily banned from competing in darts tournaments after he was involved in "an unseemly brawl" with an official during a championship. According to Wilson's obituary in The Scotsman, this resulted from a remark allegedly by the official relating to Wilson's wife, who was named Malvina (the Argentine name for the Falkland Islands is "Islas Malvinas"). He received a temporary ban which stopped him from defending his Unipart trophy title. Wilson frequently consumed sweets and generally refused to brush his teeth, stating: "My Gran told me the English poison the water". He had lost his last tooth by the age of 28. Following his 1982 World title win, he paid £1,200 for dentures, but later complained that the dentures made him belch when drinking. From series 5 to 12, Wilson was one of the darts players depicted in the opening titles of darts based game show Bullseye. He was amongst the first sports people to have a computer game created after him. Published by Zeppelin Games, Jocky Wilson's Darts Challenge (1988) and later Jocky Wilson's Darts Compendium (1991) were created for several different home computer systems. One of the suites in the fictional Phoenix Club (as seen in Phoenix Nights) was named after Wilson. In 2019, BBC Scotland broadcast an hour long documentary about his life called Jocky Wilson Said. The programme featured contributions from Bobby George, Phil Taylor, John Lowe and Bob Anderson, as well as close friends of Jocky. The voiceover consisted of Jocky's own words and was performed by actor Clive Russell. The programme won Best Sports Documentary at the Celtic Media Awards 2020.