Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Полиатомдық галогендерге ұқсас қасиеттері бар қосылыстар
Compounds with similar properties to polyatomic halogens
Псевдогалогендер – галогендердің полиатомдық аналогтары болып табылады, олардың химиясы нағыз галогендерге ұқсас келеді және оларға химиялық қосылыстардың бірнеше кластарында галогендердің орнына қойылмауға мүмкіндік береді. Псевдогалогендер псевдогалоген молекулаларында, Ps–Ps немесе Ps–X (мұнда Ps – псевдогалоген тобы) түріндегі бейорганикалық молекулаларда кездеседі, мысалы, цианоген; цианид ионы сияқты псевдогалогенид аниондары; цианид сутегі сияқты бейорганикалық қышқылдар; феррицианид сияқты координациялық кешендердегі лигандтар; және органикалық молекулалардағы нитрил тобы сияқты функционалдық топтар. Жақсы белгілі псевдогалогендік функционалдық топтарға цианид, цианат, тиоцианат және азид жатады.
Pseudohalogens are polyatomic analogues of halogens, whose chemistry, resembling that of the true halogens, allows them to substitute for halogens in several classes of chemical compounds. Pseudohalogens occur in pseudohalogen molecules, inorganic molecules of the general forms Ps–Ps or Ps–X (where Ps is a pseudohalogen group), such as cyanogen; pseudohalide anions, such as cyanide ion; inorganic acids, such as hydrogen cyanide; as ligands in coordination complexes, such as ferricyanide; and as functional groups in organic molecules, such as the nitrile group. Well known pseudohalogen functional groups include cyanide, cyanate, thiocyanate, and azide.
Псевдогалоген молекулаларының мысалдары
Симметриялық псевдогалогендік қосылыстардың мысалдары (оның ішінде |Ps| псевдогалоген) цианогенді |(CN)2|, тиоцианогенді |(SCN)2| және сутек пероксидін |H2O2| қамтиды. Тағы бір күрделі симметриялық псевдогалогендік қосылыс – дикобальт октакарбонил, |Co2(CO)8|. Бұл затты гипотетикалық кобальт тетракарбонилінің димері ретінде қарастыруға болады, |Co(CO)4|. Бинарлық интергалогендік қосылыстарға ұқсас асимметриялық псевдогалогендік қосылыстардың мысалдары (псевдогалоген галоидтары |Ps\sX|, мұнда |Ps| псевдогалоген, ал |X| галоген, немесе интерпсевдогалогендер |Ps^{1}\sPs^{2}|, мұнда |Ps^{1}| және |Ps^{2}| екі түрлі псевдогалогендер) – цианоген хлориді |(Cl\sCN)|, цианоген бромиді |(Br\sCN)|, нитрил фториді |(F\sNO2)|, нитрозил хлориді |(Cl\sNO)| және хлор азиді |(Cl\sN3)| сияқты цианоген галоидтары, сондай-ақ динитроген триоксиді |(O\dN\sNO2)|, азот қышқылы |(HO\sNO2)| және цианоген азиді |(N3\sCN)| сияқты интерпсевдогалогендер. Интерпсевдогалогендер мен псевдогалоген галоидтарының барлық комбинациялары тұрақты болып табылмайды (мысалы, сульфанол |HS\sOH|).
Examples of symmetrical pseudohalogen compounds (|Ps\sPs, where Ps is a pseudohalogen) include cyanogen |(CN)2, thiocyanogen |(SCN)2 and hydrogen peroxide |H2O2. Another complex symmetrical pseudohalogen compound is dicobalt octacarbonyl, |Co2(CO)8. This substance can be considered as a dimer of the hypothetical cobalt tetracarbonyl, |Co(CO)4. Examples of non symmetrical pseudohalogen compounds (pseudohalogen halides |Ps\sX, where Ps is a pseudohalogen and X is a halogen, or interpseudohalogens |Ps^{1}\sPs^{2}|, where |Ps^{1} and Ps^{2}| are two different pseudohalogens), analogous to the binary interhalogen compounds, are cyanogen halides like cyanogen chloride (|Cl\sCN), cyanogen bromide (|Br\sCN), nitryl fluoride (|F\sNO2), nitrosyl chloride (|Cl\sNO) and chlorine azide (|Cl\sN3), as well as interpseudohalogens like dinitrogen trioxide (|O\dN\sNO2), nitric acid (|HO\sNO2) and cyanogen azide (|N3\sCN). Not all combinations of interpseudohalogens and pseudohalogen halides are known to be stable (e. g. sulfanol |HS\sOH).
Псевдохалидтер
Псевдохалидтер сутекпен екі негізді қышқылдар түзіретін және күміс цианиді (AgCN), күміс цианаты (AgOCN), күміс фульминаты (AgCNO), күміс тиоцианаты (AgSCN) және күміс азиді (AgN3) сияқты ерімейтін тұздар құрайтын, бір валентті аниондар болып табылады. Көп таралған күрделі псевдохалид – тетракарбонилкобальтат [Co(CO)4]−. Кобальт тетракарбонил гидриді HCo(CO)4 шындығында өте күшті қышқыл, бірақ оның төмен ерігіштігі оны нағыз сутегі галогенідей күшті етпейді. Жоғарыда аталған псевдохалидтердің мінез-құлқы мен химиялық қасиеттері нағыз галоген иондарына ұқсас. Ішкі көп байланыстардың болуы олардың химиялық мінез-құлқына әсер етпейді. Мысалы, олар HX типіндегі күшті қышқылдарды (сутек хлориді HCl-ді кобальт тетракарбонил гидриді HCo(CO)4-пен салыстырыңыз) түзе алады, сондай-ақ M металдарымен реакцияласып, MX сияқты қосылыстарды (натрий хлориді NaCl-ді натрий азиді NaN3-пен салыстырыңыз) құрайды. Алюминийдің нанокластерлері (көбінесе суператомдар деп аталады) кейде псевдохалидтер саналады, себебі олар да галоген иондары сияқты химиялық қасиеттер көрсетеді, I2− (трииодид I3−-қа ұқсас) және басқа да ұқсас қосылыстарды түзеді. Бұл металдық байланыстың кішкентай масштабтағы әсерінен туындайды.
Pseudohalides form univalent anions which form binary acids with hydrogen and form insoluble salts with silver such as silver cyanide (AgCN), silver cyanate (AgOCN), silver fulminate (AgCNO), silver thiocyanate (AgSCN) and silver azide (|AgN3). A common complex pseudohalide is a tetracarbonylcobaltate |[Co(CO)4]−. The acid cobalt tetracarbonyl hydride |HCo(CO)4 is in fact quite a strong acid, though its low solubility renders it not as strong as the true hydrogen halide. The behavior and chemical properties of the above pseudohalides are identical to that of the true halide ions. The presence of the internal multiple bonds does not appear to affect their chemical behavior. For example, they can form strong acids of the type HX (compare hydrogen chloride HCl to hydrogen tetracarbonylcobaltate |HCo(CO)4), and they can react with metals M to form compounds like MX (compare sodium chloride NaCl to sodium azide |NaN3). Nanoclusters of aluminium (often referred to as superatoms) are sometimes considered to be pseudohalides since they, too, behave chemically as halide ions, forming [[Superatom#Aluminum clusters||Al13]]I2− (analogous to triiodide |I3−) and similar compounds. This is due to the effects of metallic bonding on small scales.