Кіріспе

Пайдалану кезінде олардың қанаттарының бұрылысын реттеуге мүмкіндік беретін қанаттары бар винт. Теңіздік қозғалтқыштарда, айнымалы қанат бұрылысы бар винт – бұл қанаттары ұзын осі бойынша бұрылып, қанаттардың бұрылысын өзгертуге арналған винт түрі. Кері бұрылысқа ие винттер – яғни, қанат бұрылысын теріс мәнге орнатуға болатын винттер – бұрандалау немесе артқа қарай жүру үшін кері итеру күшін де тудыра алады, бұл винт білігінің айналу бағытын өзгерту қажеттігін жояды. Басқарылатын қанат бұрылысы бар винт (CPP) айналу жылдамдығы мен жүктеме жағдайларының барлық диапазонында тиімді жұмыс істей алады, себебі оның қанат бұрылысы қозғалтқыш өндіре алатын максималды қуатты сіңіру үшін реттеледі. Толық жүктелген кемеге бос кемеге қарағанда көбірек қозғалтқыш қуаты қажет. Винт қанаттарын оңтайлы бұрылысқа келтіру арқылы жоғары тиімділікке қол жеткізуге болады, соның салдарынан отын үнемделеді. VPP бар кеме тұрған жерден жылдамдыққа ие болуы мүмкін және жылдамдықты тиімді түрде төмендетуге болады, бұл тоқтауды жылдам және қауіпсіз етеді. Сондай-ақ, су ағынын рульге бағыттап, кеменің маневрлеу қабілетін жақсартады. Дегенмен, тұрақты қанатты винт (FPP) CPP-ге қарағанда арзан және сенімді. Сонымен қатар, FPP белгілі бір айналу жылдамдығы мен жүктеме жағдайы үшін CPP-ге қарағанда тиімдірек. Сәйкесінше, әдетте стандартты жылдамдықпен жұмыс істейтін кемелерде (мысалы, ірі көлемді тасымалдаушылар, танкерлер және контейнер тасымалдаушылар) сол жылдамдыққа оңтайландырылған FPP орнатылады. Ал, керісінше, каналдық қайықта екі себептен FPP болады: жылдамдық 4 миль/сағатқа дейін шектелген (канал жағалауын қорғау үшін), және винт берік болуы керек (су астындағы кедергілерге тап болғанда). Орташа немесе жоғары жылдамдықты дизельдік немесе бензиндік қозғалтқыштармен жабдықталған кемелер, қозғалтқыш қуатын оптималды винт жылдамдығына дейін төмендету үшін редукторды пайдаланады, бірақ үлкен, төмен жылдамдықты дизельдер, олардың круиздік айналымдары 80-120 аралығында, әдетте тікелей жетекті және тікелей кері айналуға ие қозғалтқыштармен жұмыс істейді. FPP жабдықталған кеме кері айналу үшін кері редукторды немесе кері айналуға ие қозғалтқышты қажет етеді, ал CPP кемесіне мұндай қажеттілік болмайды. Үлкен кемелерде CPP қанаттарының орнын басқару үшін гидравликалық жүйе қажет. FPP-мен салыстырғанда, CPP кері бағытта тиімдірек, себебі қанаттардың алдыңғы жиектері кері айналымда да өз орнында қалады, сондықтан гидродинамикалық көлденең қима пішіні алға жылдамдық үшін оңтайлы және кері операция үшін жеткілікті. 1970 жылдардың ортасында Югославиядағы Ульяник кеме жасау шебі CPP-мен жабдықталған төрт VLCC (супертанкер) жасады – бір танкер және үш кен/мұнай тасымалдаушысы, олардың әрқайсысы екі 20 000 а.к. B&W дизельдік қозғалтқыштарымен жабдықталған, тікелей Kamewa айнымалы қанатты винттерін жетекті ететін. Құрылыс құнының жоғары болуына байланысты бұл кемелердің ешқайсысы өмірлік кезеңінде пайда әкелген жоқ. Бұл кемелер үшін тұрақты айнымалы қанатты винттер көбірек сәйкес келер еді. Басқарылатын қанат бұрылысы бар винттер әдетте порттық немесе мұхиттық буксирлерде, дредждерде, круиздік кемелерде, паромдарда, жүк кемелерінде және ірі балық аулау кемелерінде қолданылады. CPP-тің дамуына дейін кейбір кемелер тапсырмаға байланысты «жылдамдық дөңгелегі» және «қуат дөңгелегі» винттерін ауыстырып отыратын. Қазіргі VPP конструкциялары 44 000 кВт (60 000 а.к.) дейін қуатты қабылдай алады.

Желкенді қайықтар

Желкенмен немесе моторлы желкенмен теңізге шыққанда, жалғыз желкенмен жүргенде кедергінің азаюына қол жеткізеді. Ұшақ пропеллері сияқты, теңіздік VPP-ні де "қосқынды" етуге болады, бұл қозғалтқышты пайдаланбай желкенде жүргенде суға ең аз қарсылықты қамтамасыз етеді. VPP моторлы желкенде (яғни қозғалтқыш пен желкеннің бірдей қолданылуы) ерекше пайдалы, себебі VPP желдің әсерін ескеру үшін қалыңдатылуы мүмкін. Егер пропеллер "қалыпты" күйде қалса, ол тым жұқа болады және қозғалтқыштың пайдасы шамалы болады; бірақ пропеллерді қалыңдату арқылы қозғалтқыш пайдалы итергіш күш береді, нәтижесінде жылдамдық артады, ал желкеннің қарсылығының есесінен жанар май шығыны азаяды.