Кіріспе

АҚШ-тың оңтүстік-шығысындағы Техас штатындағы тығыз орманды аймақ

Үлкен Бұта – АҚШ-тың оңтүстік-шығыс Техасындағы тығыз орманды аймақтың шамамен белгіленген аймағы. Бұл аймақ АҚШ-тың оңтүстік-шығысындағы аралас қарағай-жапырақты ормандардың, немесе «Қарағайлы орманның» бір бөлігін құрайды. 1974 жылы Ұлттық саябақтар қызметі аймақта Үлкен Бұта Ұлттық қорығын (ҰБҰҚ) құрды, ал ЮНЕСКО оны биосфералық қорық деп таныды. Аймақта 500-ден астам омыртқалы жануарлар мекендейтін қоңыржай аймақ үшін жануарлардың әртүрлілігі жоғары болғанымен, экожүйелер мен өсімдіктердің күрделі мозаикасы ерекше көзге түседі. Биологтар Үлкен Бұта аймағында кем дегенде сегіз, ал кейде он бір экожүйені анықтады. Үлкен Бұтада 160-тан астам ағаш және бұта түрі, 800 шөп және жүзім, 340 түрлі шөптер өседі. 1000-нан астам гүлді өсімдік түрі, 200 ағаш және бұта, сондай-ақ папоротниктер, етқоректі өсімдіктер және тағы да басқалары бар. Тарихи тұрғыдан Үлкен Бұта Техастағы ең тығыз орманды аймақ болып келген. Американың жергілікті халқы бұл аймақта көшпелі өмір сүрген және аң аулаған, бірақ 1780 жылы солтүстік-шығысқа қоныс аударғанға дейін тұрақты елді мекендер құрмаған. Испан саяхатшылары мен миссионерлері әдетте бұл аймақтан аулақ болған және жолдарын оны айналып салған. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдағы орман шаруашылығы орманның тығыздығын күрт азайтты. Үлкен Бұтаны мұнай және ағаш өнеркәсібінің зиянынан құтқаруға жасалған күш-жігер 1920 жылдары Ричард Элмер Джексонның құрылған Шығыс Техас Үлкен Бұта қауымдастығымен басталды. Сақ консервативті бағалау бойынша, аймақ Хардин округінің барлық аумағын, Полк және Тайлер округтерінің көп бөлігін, сондай-ақ Жаспер, Либерти және Сан-Хасинто округтерінің бөліктерін қамтиды, оның ішінде шығыста Нечес өзені, батыста Троица өзені, оңтүстікте Пайн Арал Байоу және солтүстіктегі биіктер мен ежелгі эоцен геологиялық құрылымдарына дейін созылады. Көлемді түсіндірулерге шығыста Сабина өзені мен батыста Сан-Хасинто өзені арасындағы аумақ, Монтгомери, Ньютон, Троица және Уокер округтерінің көп бөлігі де кіреді. Үлкен Бұтаның шекарасын анықтау үшін бірнеше әрекеттер жасалды, соның ішінде 1936 жылы 14 округті қамтитын биологиялық зерттеу. 1972 жылы ботаникалық негіздегі зерттеу осы мекенді Луизианаға және шығысқа қарай кеңейтетін аймақты қамтыды.

Физикалық география

[[Файл:Big Thicket бассейнінің геологиялық формациялары (диагональді орталық) және олар қалыптасқан дәуірлер (оң жақ төменгі жағы). Бұл жалпыланған сурет және масштабы мен пропорциясы бойынша дұрыс емес. Үлкен қалыңдық бассейнінің геологиялық формациялары (диагональ ортасында) және олардың қалыптасқан дәуірі (оң жақ төменгі жағында). Кейбіреулер Мексика шығанағының суға батуына оның салмағы себеп болды дейді, ал басқаларының пікірінше, мұның себебі Мексика шығанағына бірте-бірте жиналған шөгінділердің салмағы болды. Топырақ: Жер бетіндегі әртүрлі құрылымдардың топырақтары эрозия және басқа да факторлар арқылы уақыт өте келе ауысып, араласып кетті және жергілікті жағынан өте күрделі болуы мүмкін. Үлкен бұтақта Құрама Штаттардағы осы көлемдегі кез келген аумақтан гөрі топырақтың әртүрлілігі көп. Бұл туралы мәліметтердің қайнар көзі әр түрлі, бірақ тек Хардин округінде 50-ден 100-ге дейін топырақ түрлері кездеседі. Гидрология: Хардин, Тайлер, батыс Жаспер және оңтүстік-шығыс Полк округтері Нечес өзені және оның салаларымен суға толы: Вилладж ағысы және оның кішігірім салалары (Бич, Теувенинс, Түркия, Хиккори, Кимболл, Үлкен құмды және Кипресс сағалары) солтүстікте; Пайн аралы байуасы және оның кішігірім салалары (Литтл Пайн аралы байуасы және Майхоу байуасы) оңтүстікте. Шығыс аймақтар, соның ішінде шығыс Жаспер және Ньютон округтері, Сабина өзеніне құятын бірнеше салыстырмалы түрде қысқа сағалармен суға толы. Батыс аймақтар, соның ішінде орталық Либерти, солтүстік-шығыс Сан-Хассинто, солтүстік Уокер округтері және оңтүстік-батыстағы Полк округі (Кикапу, Лонг Кинг және Менард сағалары арқылы) Троица өзенімен суға толы. Батысқа қарай Сан-Хакинто өзені шығыс және батыс салаларында орналасқан. Сонымен қатар, ылғалды жерлер өте кең, олардың ішінде аты аталмаған сансыз батпақтар, кипарис шұңқырлары, бұқа көлі, ылғалды саванналар мен байгалл батпақтары бар. Оңтүстік аймақтағы су басқан алқаптар мен жер асты сулары жаңбырдан кейін бірнеше күн бойы суды ұстап тұруы мүмкін. Сабина және Нечес өзендері Сабина көліне құяды, бұл үлкен саздықтың оңтүстік-шығысында орналасқан табиғи тұзды сулы саға. Аймақтағы басқа да ірі көлдер Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі онжылдықтарда салынған, соның ішінде Б. А. Штейнхаген көлі (1947-1953) және Сэм Рейберн су қоймасы (1956-1965) Нечес өзенінің су ағызуында, Ливингстон көлі (1966-1969) Троица өзенінде, Хьюстон көлі (1953) және Конроу көлі (1970-1973) Сан-Хассинто өзенінде. Солтүстік аймақтарда жауын-шашын мөлшері шамамен , ал оңтүстік аймақтарда жауын-шашын мөлшері шамамен болады. Алайда тропикалық дауылдар мен дауылдар жауын-шашынды жылдық шамадан тыс арттыра алады. Ылғалдылық 60% -дан жоғары және 90% -дан асады. Қыс жұмсақ, түнгі төменгі температурасы орташа және күндізгі жоғары температурасы. Қысқы суық фронттар температураны мұздату деңгейіне дейін түсіре алады, бірақ мұздатулар сирек бірнеше күннен, кейде бірнеше сағаттан, жылына орташа есеппен 20 күн бойы жалғасады. Қар қату өте сирек, он жылда бір рет ғана болады. Жазғы температуралар ыстық, түнгі төменгі температуралар орташа, күндізгі жоғары температуралар орташа температуралар жылына шамамен 110 күннен асады және температурасы жоғары және тіпті жоғары күндері жиі кездеседі. Жазғы температураның жоғары болуы, ылғалдылық деңгейінің жоғары болуы жылу индексінің өте жоғары сандарын туғызады.

Адам географиясы

Халық саны: 2010 жылы АҚШ-тың халық санағы бюросы Хардин округінде 54 635 адам тұрғанын, ал 890,5 шаршы миль (2,306 км²) ауданындағы орташа халық тығыздығы туралы хабарлады. Хардин округінің ірі қалалары (және 2010 жылғы санақ бойынша халық саны) – округ орталығы Коунц (2,123), Ламбертон (12,448), Силсби (6,611) және Соур Лейк (1,813). Хардин округіне кішігірім бекітілмеген елді мекендерге Батсон, Бал аралы, Саратога, Тикет, Виллидж Миллс және Вотау кіреді. Тайлер округінің жалпы халық саны 21,766 адамды құрайды, ал 924,5 шаршы миль (2,394 км²) ауданындағы орташа халық тығыздығы – . Тайлер округінің ірі қалалары – Честер (312), Колмеснейл (596), Уоррен (757) және Вудвилл, округ орталығы (2,586), сондай-ақ Дусет, Фред, Рокленд және Спергер сияқты кішігірім бекітілмеген елді мекендер бар. Полк округінің жалпы халық саны 45,413 адамды құрайды, ал 2010 жылы 1,057.1 шаршы миль (2,738 км²) аумақтағы орташа халық тығыздығы – , оның ішінде округ орталығы және округтың ең ірі қаласы Ливингстон (5,335) кіреді.

Жұлдыздар жолы

Саратога қаласынан солтүстікке қарай созылатын топырақ жол – аймақтың ең танымал әуесқойлар әңгімесінің негізгі бөлігі. Брэгг жолы, ресми атауы осылай, 1934 жылы ағаш өңдеу саласын қамтамасыз еткен бұрынғы теміржолдың орнында салынған. 1940 жылдары түнгі уақытта жолдың үстінде және маңында көрінетін, кейде Саратоганың жарығы деп аталатын, құпия жарық туралы әңгімелер тарала бастады. Бұл жарыққа ешқандай нақты түсінік берілген жоқ. Әртүрлі әңгімелерде Кайзер Бернут, ұзақ уақыт бұрын қайтыс болған конкистадорлар іздеп жүрген көмілген қазына, басы кесілген теміржол жұмысшысы және мәңгілік жол табуға тырысатын жоғалған түнгі аңшы туралы айтылады. Жарыққа қатысты басқа да түсіндірулердің арасында батпақ газы және ағаштардың арасынан сүзіліп өтетін көлік фаралары бар.