Кіріспе

Spacebus спутнигінің бренді – Thales Alenia Space компаниясының Франциядағы Канн-Манделиеу ғарыш орталығында шығарылған спутник платформасы. Spacebus платформалары көбінесе геостационарлық байланыс спутниктері үшін қолданылады, және 1980 жылдары әзірленгеннен бері жетпіс төрт спутник ұшырылды. Spacebus бастапқыда Aérospatiale компаниясымен шығарылған, кейін Alcatel Alenia Space компаниясына өткен. 2006 жылы ол Thales Group компаниясына Thales Alenia Space ретінде сатылды. Алғашқы Spacebus спутнигі Arabsat 1A 1985 жылы ұшырылды. Содан бері 74 спутник ұшырылды, тағы біреуі дайын, ал алты тапсырыс орындалуда. 50-ші Spacebus спутнигі Star One C1 2007 жылдың қараша айында ұшырылды. Бұл Ariane 5 зымыранымен, Француз Гвианасының Куру қаласындағы Гвиана ғарыш орталығынан ұшырылған Spacebus 3000B3 болды. Бірнеше түрлері жасалды: алғашқы Spacebus 100 және Spacebus 300; одан кейін Ariane 4 тасымалдаушы зымыранымен ұшыруға оңтайландырылған Spacebus 2000; және одан кейінгі модульдік Spacebus 3000 және 4000 сериялары, Ariane 5 зымырасымен пайдалануға арналған.

Тарих

Aérospatiale компаниясы Германияның Messerschmitt компаниясымен бірлесіп, Symphonie спутнигін қоса алғанда, бірнеше спутниктер жасады. 1983 жылдың 9 желтоқсанында екі компания франко-герман Spacebus келісіміне қол қойды. Spacebus атауы алғаш рет бағдарлама басталғанда Aérospatiale компаниясы құрастырып жатқан спутниктерге берілді. Олардың ішінде Arabsat үшін үш спутник болды, ол Spacebus 100 сериясына айналды, сондай-ақ тағы бес спутник: екеуі Deutsche Bundespost үшін, екеуі TéléDiffusion de France үшін және Swedish Space Corporation-ның Tele X спутнигі, ол Spacebus 300 сериясына айналды. Кейінгі сериялардың атаулары автобустың шамамен салмағын килограмммен көрсететін санмен толықтырылды. Spacebus атаулары бұрын ұшырылған спутниктерге кері күшпен қолданылмады.

Сәулет

Spacebus спутниктері спутниктік автобустан тұрады, ол спутниктің жұмыс істеуі үшін қажетті қуат, қозғалтқыш және басқа да жүйелерді қамтамасыз етеді, сондай-ақ тапсырыс берушінің талаптарына сәйкес бейімделетін пайдалы жүктемеден құралады. Автобус әр түрлі миссияларды орындауға бейімделу үшін жобаланған; алайда, 2009 жылға дейін тек байланыс спутниктеріне ғана тапсырыс берілді. Ұшыру жүйелерінің мүмкіндіктері артқан кезде бейімделуге мүмкіндік беру үшін де жобаланған. Автобус көміртек талшығынан жасалған және құрама бал аралы құрылымы бар. Оның құрамында отын бактерілері, тасымалдаушы ракетамен байланысуға арналған жабдықтар және басқа да маңызды жүйелер бар. Сыртқы панельдерде күн батареялары, пайдалы жүктеме және қозғалтқыш сияқты жабдықтар орналасқан. Автобустан бөлек әзірленген пайдалы жүктеме үш панельді алып жатады. Транспондерлер немесе басқа жабдықтармен жабдықталғаннан кейін ол Канн-Манделиуге тасымалданады, онда автобусқа біріктіріледі. Спутниктердің қуаты қатты күн батареялары арқылы қамтамасыз етіледі. Спутниктің қажетті қуатына байланысты әртүрлі конфигурациялар қолданылады. Осы қуатты сақтау үшін аккумуляторларды Бельгияның ETCA компаниясы шығарады. Алғашқы спутниктерде никель-сутекті аккумуляторлар қолданылса, кейінгі ғарыш аппараттарында литий-иондық аккумуляторлар пайдаланылды. Spacebus спутниктері орбитаға шығу және одан әрі орбитада тұрақтап қалу үшін екі түрлі жанармайлы, сұйық отынмен жұмыс істейтін химиялық қозғалтқыштарды қолданады. Stentor және Astra 1K спутниктерінде электрлік қозғалтқыштар қолданылған, бірақ олар екеуі де кейіннен ұшырудың сәтсіз аяқталуына себеп болды. Spacebus Neo электрлік қозғалтқыштармен жабдықталған спутник болады. Ориентацияны басқару үшін үш осьті тұрақтандыру жүйесі қолданылады.

Модельдер

Spacebus спутниктері көптеген тасымал ракеталарымен, әсіресе Ariane отбасымен үйлесімді. Ariane-ның қабілеті артқан сайын, спутниктердің де сыйымдылығы арта түсті.

Spacebus 100 (ғарыш автобусы)

Араб лигасының 22 мүшесіне қызмет ету үшін Arabsat үшін үш Spacebus 100 спутнигі жасалды. Бірінші спутник, Arabsat 1A-ның күн панелінің бірі толық ашылмады, нәтижесінде қуаты азайды. Бұл, гироскоптардағы ақаулармен бірге, оның қызмет ету мерзімінің көп бөлігін қосалқы спутник ретінде өткізуіне себеп болды.

300 ғарыш автобусы

Бес тікелей үйге арналған теледидар спутнигі Spacebus 300 платформасын пайдаланып салынды, ол қуатпен қамтамасыз етті.

Spacebus 2000 (Аэропорттық автобус)

Spacebus 2000 сериясы Ariane 4 ұсынған қосымша мүмкіндікті пайдалану үшін әзірленді. Оның күн панельдері қуат өндірді.

Spacebus 3000 (ғарыш автобусы)

Spacebus 3000 ұшағы Ariane 5 қызметке енген шамасында пайда болды. Spacebus 3000 спутниктерінің массасы 5 пен 16 кВт аралығында. Пайдалы жүк көлемінің үнемі өсуі үлкен ғарыш кемелерін жасауға мүмкіндік берді. 1991 жылы Aérospatiale, Alenia және Space Systems/Loral бірлесіп Satellite Alliance альянсын құрды. Оларды Таиландтың Shin Satellite және Қытайдың Sino Satellite Communications Company да тапсырыс берді. Он екі 3000B2 спутнигіне тапсырыс берілді, олардың бесеуі Eutelsat-тың W сериясы үшін, ал олардың бірі кейін Eutelsat 28A аталды. Eutelsat-тан алтыншы тапсырыс Eutelsat 8 West A спутнигіне жасалды. Nordic Satellite AB скандинавиялық компаниясы, кейін SES Sirius болып өзгерді, Spacebus 300 негізінде жасалған TeleX спутнигінің орнына Sirius 2 спутнигіне тапсырыс берді. Испаниялық Hispasat спутниктік операторы екі спутникке, ал Arabsat Arabsat 3A спутнигіне тапсырыс берді. Соңғы екеуі Германияның Бундесверімен тапсырылды және тиісінше 2009 жылдың 1 қазаны мен 2010 жылдың мамырында ұшырылды. Тоғыз B3 спутнигіне тапсырыс берілді: үшеуі Eutelsat үшін, екеуі Бразилияның Star One үшін, GE 12 GE Americom үшін, Turksat 2A Turksat үшін және CNES үшін Stentor эксперименталдық байланыс спутнигі. Stentor Ariane 5ECA-ның алғашқы ұшуы кезіндегі сәтсіздік салдарынан жоғалып кетті. Galaxy 17 спутнигі INTELSAT үшін 2007 жылы сәтті ұшырылды, бірақ ол жаңартылған электроникамен жабдықталған. Электр жүйесінің кернеуі 50 вольттан 100 вольтқа дейін арттырылды және бұрынғы нұсқаларға қарағанда икемдірек болу үшін жаңа интеграцияланған борттық компьютер қосылды. Бұл геостационарлық орбитада жұмыс істеуге арналған жұлдызды трекерлермен жабдықталған тұрақтандыру және орбиталық бақылау жүйесімен жабдықталған алғашқы спутниктік платформа болды. Athena Fidus француз және итальяндық CNES және ASI ғарыш агенттіктері үшін, ал Sicral 2 итальян қорғаныс министрлігі мен француз қорғаныс сатып алу агенттігі (DGA) үшін, жалпы құны шамамен 295 млн. евро болатын келісімшарт жасалды. Сондай-ақ Koreasat 5A және Koreasat 7 спутниктері KTSAT үшін, ал Telkom 3S спутнигі PT Telkom Indonesia үшін тапсырылды. Spacebus 4000B3 спутниктерінің биіктігі және олар 8,5 киловатт қуат өндіреді. Қазірге дейін бес спутникке тапсырыс берілді, олардың екеуі Францияның қару-жарақ жөніндегі бас басқармасына, ал екеуі RascomStar QAF компаниясына тапсырылды. Бесінші спутник, Indosat үшін Palapa D1, ITAR шектеулерінен азат конфигурацияда жасалды және 2009 жылдың қыркүйегінде Long March 3B зымырасымен ұшырылды, бірақ бастапқыда төмен орбитаға шығарылды. Thales Alenia Space 3 қыркүйекте спутникті жоспарланған геостационарлық орбитаға жеткізу үшін түзетулер жасады. Ол 9 қыркүйекте геостационарлық орбитаға жетті. Қазір ол 113° шығыс бойлыққа жеткеннен кейін орбиталық сынақтардан өтуде, онда ол Азия және Австралияға байланыс қызметтерін ұсынатын болады. Thales Alenia Space президенті Рейнальд Сезнек мәлімдемесіне сәйкес, орбиталық маневрлерге байланысты жоспарланған 15 жылдың орнына, оның отын қоры 10 жылға жетеді. Rascom QAF1 спутнигінің алғашқы апогейлік маневрі кезінде 2007 жылдың 21 желтоқсанында қозғалтқыш жүйесінде ақаулық туды. 2008 жылдың 4 ақпанында ол 2,85° шығыс бойлықтағы соңғы геостационарлық орбитасына жеткені расталды, бірақ ұшыру алдындағы күтілген он бес жылға қарағанда, оның қызмет ету мерзімі екі жылды құрады. 2008 жылдың 9 қыркүйегінде оны ауыстыру үшін Rascom QAF1R спутнигіне тапсырыс берілді, ол да 4000B3 платформасын негізге алды. Spacebus 4000C1 спутнигінің биіктігі және ол 8,5 киловатт электр қуатын өндіре алады. Қазірге дейін тапсырыс берілген жалғыз C1 спутнигі – Оңтүстік Кореяның Korea Telecom компаниясы үшін Koreasat 5. Ол 2006 жылдың 22 тамызында сағат 03:27 GMT-де экватордағы Ocean Odyssey платформасынан Zenit 3SL теңіз зымырасымен ұшырылды. Барлық спутниктер Сичанг спутниктік ұшыру орталығының 2-ші ұшыру алаңынан Long March 3B зымырасымен ұшырылды. Eutelsat ғарыш кемелері ITAR шектеулерінен азат бөлшектерден жасалған, ал спутниктердің бірі, Eutelsat W3B, 2010 жылдың 28 қазанында Ariane 5 зымырасымен ұшырылды және жанармайдың ағып кетуіне байланысты 2010 жылдың 30 қазанында жоғалғаны хабарланды. Eutelsat 21B спутнигіне 2010 жылдың 9 маусымында тапсырыс берілді; және 2012 жылдың 10 қарашасында ұшырылды; Eutelsat W3D спутнигіне 2010 жылдың 3 желтоқсанында тапсырыс берілді; және 2013 жылдың 14 маусымында ұшырылды; Ресейлік спутниктік оператор Газпром өзінің Yamal (спутниктік шоқжұлдызы) бағдарламасы үшін екі спутникке тапсырыс берді – бұл Ресейде өндірілмеген Yamal спутниктерін сатып алған алғашқы рет. Олардың біреуі Spacebus болады, ал екіншісі Express 2000 платформасын негізге алды. Spacebus 4000C4 автобусының биіктігі және оның күн панельдері 16 киловатт қуат өндіре алады. Қазірге дейін төрт спутникке тапсырыс берілді: Канаданың Ciel Satellite үшін Ciel 2, ол 2008 жылдың 10 желтоқсанында ұшырылды, және Eutelsat үшін үш ғарыш кемесі, W2A, W7, олар 2009 жылдың 23 қарашасында Proton зымырасымен ұшырылды.

Экспресс-4000

2007 жылғы 6 желтоқсанда Thales Alenia Space компаниясы Ресейдің NPO PM компаниясымен Spacebus 4000 платформасын негізге алған Ekspress 4000 автобусын бірлесіп әзірлеу туралы келісімге қол қойды. Ekspress 4000 "Протон-М" зымыратымен тікелей геостационарлық орбитаға шығару үшін жобаланған.

Spacebus NEO

2014 жылы Thales Alenia Space компаниясы Spacebus NEO жаңа отбасысын әзірлеуді бастады. Бұл жаңа платформалар түрлі қозғалтқыш түрлерінде, оның ішінде толығымен электрлі нұсқада қолжетімді болады. 1400 кг-нан астам салмақты жүк тасымалдауға және 16 кВт-тан жоғары қуатқа ие толығымен электрлі Spacebus NEO 2015 жылдың ортасынан бастап қолжетімді болады.