Кіріспе

Кейп-Код шығанағы – Атлант мұхитының АҚШ-тың Массачусетс штатына іргелес жатқан үлкен шығанағы. Брант Рок (Маршфилд) мен Рейс Пойнт (Провинстаун) арасындағы сызықтан төмен, 604 шаршы миль (1,564 км²) аумақты қамтиды. Оңтүстік және шығыс жағынан Кейп-Код, батыс жағынан Массачусетс штатының Плимут округімен қоршалған. Кейп-Код шығанағының солтүстігінде Массачусетс шығанағы мен Атлант мұхиты жатыр. Кейп-Код шығанағы – Мэн шығанағының ең оңтүстік ұшы. Кейп-Код шығанағы – Массачусетс штатына жақын орналасқан шығанақтардың бірі, осылайша штат «Шығанақ штаты» деген атқа ие болды. Басқалары – Наррагансет шығанағы, Базардс шығанағы және Массачусетс шығанағы.

Тарих

1524 жылы итальяндық теңізші Джованни да Верраццано Кейп-Код шығанағын ашқан алғашқы еуропалық болды, оның бұл мәлімдемесін 1529 жылғы карта дәлелдеді, онда Кейп-Кодтың нақты контуры көрсетілген. 1620 жылы паломниктер алғаш рет Провинстаун портына паналап, онда Жаңа әлемдегі алғашқы демократиялық құжат – «Мейфлауэр келісімі» қол қойылды. Шығанақтағы судың қабаттануы және араласуы ерекше маусымдық циклға ие. Қыста шығанақтың суының тығыздығы жоғарыдан төменге дейін шамалы ғана өзгеше болады, бұл оны оңай араластырып, барлық жерде қоректік заттарға толы етуге мүмкіндік береді. Көктемде, жазда және күздің басында жер бетіндегі су терең суға қарағанда жылырақ және азырақ тығыз болып қабаттасады. Бұл кең жағалау бойында 53 тұзды су сағасы орналасқан, олардың әрқайсысы жағалаудың ойысқан жерінде пайда болып, мұхитқа тікелей жапсарған шығанақты құрайды. Балық аулау маусымы әдетте мамыр және қазан айлары аралығында өтеді. Көптеген балықшылар қайықпен емес, жағалаудан балық аулауды ұнатады, бірақ Массачусетс штаты 16 жастан асқандарға тұзды суға балық аулауға рұқсат алуды талап етеді. Жағалаудағы көптеген қалаларда балық аулау айлақтары мен Кейп-Код шығанағына күнделікті балық аулау сапарларын ұйымдастыратын қайықтар бар. Ең танымал жем – теңіз қабығы және тірі скумбрия.

Ластану және су сапасы

Кейп-Код комиссиясы мәлімдегендей, шығанақта су мәселесі бар. Азот сияқты қоректік заттар су экожүйелерінің маңызды бөлігі болғанымен, олардың артық мөлшері су жүйелеріне зиян келтіруі мүмкін. Кейп-Кодтың теңіз ойпаздары бірнеше факторларға байланысты азоттың шамадан тыс мөлшерінің әсеріне осал. Азот, жарым аралының ерекшелігі болып табылатын тұзды су тоғанын уландырып жатыр. Кейп-Кодта орталықтандырылған сарқынды суларды тазарту стансалары кеңінен қолданылмайды, себебі олардың құрылысы қымбатқа соғады, тұрғын үйлердің шашырап орналасуы қиындық тудырады, сондай-ақ жазғы туристердің көптігінен халық саны маусым бойынша өзгереді. Азотты жоюға арналмаған, әдеттегі аулалық кәріз жүйелері Кейп-Код шығанағына құйылатын азоттың 80 пайызына жауапты. Бұл жағдай жануарлардың мекендеу ортасын жояды және су сапасы талаптарын жиі бұзады, нәтижесінде балықтар қырылады және теңіз өнімдерінің өндірісі төмендейді. Бұл ластанудың салдарына мұқият бақылау қажет. Біздің жағалау суларына әсер ететін тағы бір маңызды мәселе – лас ағынды сулар. Жауын-шашын мен қардың еруінен жиналған зиянды заттар ақырында шығанаққа құйылып, осылайша ластануға себеп болады. Тыңайтқыштар және басқа да газондық-бақшалық химиялық заттар, үй жануарларының қалдықтары, көшелердегі тұз, автомобильдерден ағып шыққан май және бензин – бәрі де ағынды сулар арқылы жиналатын ластаушы заттар.

Зиянды балдырлар мен цианобактериялар

Судың ластануының әсері біздің жағалау суларында көрініс тапты. Нүктелік және нүктелік емес көздерден түсетін артық қоректік заттар өсімдіктердің қарқынды өсуіне, сондай-ақ ластанудың тікелей зиянды әсеріне алып келеді. Бұл процесс эвтрофикация деп аталады және Кейп-Код шығанағында белгілі бір дәрежеде жүзеге асуда. Шығанақтағы артық қоректік заттардың басты көзі – адамның қызметі мен әрекеттері, мысалы, кәріз жүйелері. Бұл қоректік заттардың зиянды артуымен бірге балдырлар мен бактериялардың көбеюі де күшейеді. Көктем айларында Кейп-Код шығанағында, әсіресе Брюстер қаласының жанында Phaeocystis гүлдеуі жиі кездеседі, бұл ерекше орта. Олар Солтүстік Америкадағы ең кең таралған тасқындық жазықтар болып табылады және Батыс жарты шардың өзінде Бразилиядағы ұқсас кеңістікпен ғана бәсекелеседі.