Кіріспе

Демалыс үшін қолданылатын диссоциативті дәрі, сонымен қатар PCP деп те аталады.
Chembox
| Расталган өрістер = өзгертілді
| Қадағаланған өрістер = өзгертілді
| расталған өңдеу нөмірі = 464197914
| СуретФайлы = pentachlorophenol.svg
| СуретМөлшері = 160px
| PIN = Пентахлорфенол
| БасқаАттары = Santophen, Pentachlorol, Chlorophen, Chlon, Dowicide 7, Pentacon, Penwar, Sinituho, Penta
|Бөлім1=
|Бөлім2=
|Бөлім7=Chembox Қауіптері
| БастыҚауіптер =
| NFPA H =
| NFPA F =
| NFPA R =
| NFPA S =
| HPhrases =
| PPhrases =
| GHS сілтемесі =
| ЖануТемпературасы =
| ӨзіненҚоздыруТемпературасы =
| ЖарылысШектері =
| PEL = TWA 0.5 мг/м3 [тері]
| LD50 = 117 мг/кг (ешкі, ауыз) 128 мг/кг (сарышұнақ, ауыз) 17 мг/кг (қоян, ауыз) 150 мг/кг (қоян, ауыз)
| REL = TWA 0.5 мг/м3 [тері] Оны таза PCP түрінде немесе PCP-нің натрий тұзы түрінде табуға болады, соңғысы суда оңай ериді. Оны кейбір бактериялар, соның ішінде Sphingobium chlorophenolicum биологиялық түрде ыдырата алады.

Қолданылуы

ПКП гербицид, инсектицид, фунгицид, балдырларды жою және дезинфекциялау үшін, сондай-ақ су қоймаларында өсетін ұсақ организмдерге қарсы бояу құрамында қолданылған. Оның қолданылуы жоғары уыттылығы және баяу ыдырауына байланысты азайды. Ағаштарды сақтаудың екі негізгі әдісі бар. Бірінші әдіс – қысыммен өңдеу, онда ағаш қысыммен өңдеуге арналған ыдысқа салынып, ПКП-ға батырылып, содан кейін қысымға ұшыратылады. Екінші әдіс – қысымсыз өңдеу, онда ПКП шашыратылып, жағылып, суға батырылып немесе сіңдіріледі. Пентахлорфенол эфирлері пептидтерді синтездеуде белсенді эфирлер ретінде қолданылады, бұл көбірек танымал пентафторфенил эфирлеріне ұқсас.

Экспозиция

Адамдар жұмыс орындарында ластанған ауаны тыныс арқылы және PCP-мен өңделген ағаш өнімдеріне тері арқылы тию арқылы PCP-ге ұшырауы мүмкін. Сондай-ақ, жалпы халық ластанған қоршаған ортамен, әсіресе ағаш өңдеу мекемелері мен қауіпті қалдықтар жиналатын орындардың жанында байланысқа түсу арқылы да зардап шегуі мүмкін. Бұған қоса, маңыздырақ тағы бірнеше жол бар: ластанған ауаны тыныс алу, ішуге қолданылатын жер асты суларының ластануы, ластанған тағамды жеу және химиялық заттармен өңделген топыраққа немесе өнімдерге тері арқылы тию.

Адам мен жануарлардағы сіңіру

PCP жұтқаннан кейін асқазан-ішек жолы арқылы жылдам сіңіріледі. Жиналу сирек кездеседі, бірақ егер орын алса, негізгі жиналатын жерлер – бауыр, бүйрек, плазма ақуыздары, көкбауыр және май. Егер бүйрек және бауыр функциялары бұзылмаса, PCP тіндер мен қаннан жылдам шығарылады және негізінен өзгермеген немесе конъюгацияланған күйде зәрмен шығарылады. Адамдарда PCP-нің бір дозасының жартылай ыдырау кезеңі қанда 30-50 сағатқа дейін созылады. Қосылыстың әсер еткен организмдерде жылдам метаболизміне байланысты тағам тізбегінде PCP биомагнификациясы маңызды емес деп саналады.

Қоршаған ортаға шығарылымы

ПХҚ жер бетіндегі сулар мен шөгінділерде, жаңбыр суында, ішу суында, су организмдерінде, топырақта және тағамда, сондай-ақ адам сүтінде, майлы тіндерде және зәрде анықталған. ПХҚ көбінесе биоцидтік зат ретінде қолданылатындықтан, ПХҚ ластануы бар аймақтардағы экожүйеге зиянды әсер ететіні туралы үлкен алаңдаушылық бар. Тұтынудың азаюы және қолдану әдістерінің өзгеруі нәтижесінде қоршаған ортаға шығарылатын мөлшері азайып келеді. Дегенмен, ПХҚ атмосферадан ылғалды шөгінділер арқылы, топырақтан ағыс сулар және сіңіру арқылы, сондай-ақ өндіріс және өңдеу мекемелерінен жер беті суларына түседі. ПХҚ өңделген ағаш өнімдерінен булану арқылы және өндіріс кезінде тікелей атмосфераға шығарылады. Сонымен қатар, топыраққа түсуі өңделген ағаш өнімдерінен сіңу арқылы, жауын-шашынмен (жаңбыр және қар сияқты) атмосфералық шөгінділер арқылы, өнеркәсіптік объектілердегі төгілулерден және қауіпті қалдықтар орналасқан жерлерден болуы мүмкін. ПХҚ атмосфераға шығарылғаннан кейін фотолиз арқылы ыдырайды. ПХҚ-ның негізгі биодеградациялық жолы – редуктивті дегалогендеу. Бұл процесте ПХҚ қосылысы тетрахлорфенолдарға, трихлорфенолдарға және дихлорфенолдарға ыдырайды. Тағы бір жолы – метилдеу арқылы пентахлоранизолға (липидтерде жақсы еритін қосылысқа) айналуы. Бұл екі әдіс ақырында сақинаның үзілуіне және толық ыдырауына алып келеді. Саяз суларда ПХҚ фотолиз арқылы жылдам жойылады. Тераң немесе бұлыңғыр суларда сорбция және биодеградация процестері жүреді. Редуктивті топырақ және шөгінділерде ПХҚ 14 күннен 5 жылға дейін, топырақтағы анаэробты бактериялардың түріне байланысты ыдырайды. Алайда, топырақтағы ПХҚ-ның адсорбциясы pH деңгейіне байланысты, себебі ол қышқыл жағдайда артады және бейтарап және сілкілі жағдайларда төмендейді.

Синтез

PCP фенолды катализатор (сусыз алюминий немесе темір хлориді) қатысуымен және шамамен 191 °C температурада хлорлау арқылы өндірілуі мүмкін. Бұл процесс толық хлорлауға соқтырмайды және коммерциялық PCP тек 84–90% таза болады. Басты қоспаларға басқа полихлорлы фенолдар, полихлорлы дибензо-п-диоксиндер және полихлорлы дибензофурандар жатады. Олардың кейбіреулері тіпті PCP-ден де улы.

Ел бойынша пентахлорфенол

Пентахлорфенол тұрақты органикалық ластаушы зат (ТОЛЗ) ретінде жіктеледі. 2015 жылдың мамыр айында Стокгольм конвенциясына қол қойған елдер 90:2 дауыспен пентахлорфенолдың қолданылуын тоқтатуға шешім қабылдады. АҚШ осы конвенцияға қол қоймағандықтан, бұл химиялық затты тыйымдамаған.

Жаңа Зеландия

ПЦП Жаңа Зеландияда ағаш сақтағыш және көк түстің пайда болуын тоқтату үшін қолданылған, бірақ 1988 жылдан бері қолданылмайды. Ол сондай-ақ, кем дегенде Shell компаниясы, оны 115 г/л сулы ерітінді түрінде, қабықша өлтіретін құрал ретінде жалпы халыққа сатқан және оны у ретінде белгілеген.

Америка Құрама Штаттары

1980 жылдардың басынан бері АҚШ-та PCP сатып алу және қолдану жалпы халыққа қолжетімді емес. Бүгінгі таңда, АҚШ-та қолданылатын PCP-нің басым бөлігі электр бағаналарын және теміржол тіректерін өңдеуге шектеледі. АҚШ-та, егер ауыз судың PCP концентрациясы МКЛ-дан, яғни 1 ппб-дан жоғары болса, сумен жабдықтаушы оны халыққа міндетті түрде хабарлауы керек. PCP және PCP-мен ластанған заттарды жою RCRA ережелері бойынша F тізімінде (F021) немесе D тізімінде (D037) көрсетілген қауіпті қалдықтар ретінде реттеледі. Көпірлер және оларға ұқсас құрылымдар, мысалы, тіреулер, әлі де пентахлорфенолмен өңделуі мүмкін.

Чили

ПЦП Чилиде 1990 жылдардың басына дейін қарағай ағаштарында кездесетін "көк дақ" деп аталатын аурумен күресу үшін "Базилит" деген атпен фунгицид ретінде кеңінен қолданылды.