Кіріспе

Американдық биохимик, канадалық саясаткер және дипломат Роберт Брюс Меррифилд (15 шілде 1921 – 14 мамыр 2006) – американдық биохимик, 1984 жылы қатты фазалы пептид синтезін ойлап тапқаны үшін Химия бойынша Нобель сыйлығының лауреаты болған.

Ерте өмір

Ол 1921 жылғы 15 шілдеде Техас штатының Форт-Уорт қаласында Джордж Э. Меррифилд пен Лорен (туған тегі Лукас) отбасындағы жалғыз ұл ретінде дүниеге келді. 1923 жылы отбасы Калифорнияға көшіп, ол онда тоғыз бастауыш мектепті және екі орта мектепті бітірді. 1939 жылы ол Монтебелло орта мектебін бітірді. Осы жерде ол химия және астрономия саласына қызығушылық танытты. Пасадена кіші колледжінде екі жыл оқығаннан кейін ол Лос-Анджелестегі Калифорния университетіне (UCLA) ауысты. Химия мамандығы бойынша бітірген соң Филип Р. Парк ғылыми-зерттеу қорында бір жыл жұмыс істеді, жануарлар колониясын күтіп, синтетикалық амин қышқылдарынан жасалған диеталар бойынша өсу эксперименттеріне көмектесті. Олардың бірі – Гейгердің тәжірибесі, ол өсу үшін қажетті амин қышқылдарының бір уақытта болуы керектігін алғаш рет көрсетті. Ол пиримидиндерді мөлшерлеу үшін микробиологиялық әдістерді әзірлеу мақсатында UCLA химия кафедрасының биохимия профессоры М. С. Даннмен аспирантураға оралды. 1949 жылғы 19 маусымда бітірген күнінен кейін ол Элизабет Фурлонға үйленді, ал ертесі күні Нью-Йорк қаласына және Рокфеллер медициналық зерттеулер институтына аттанды.

Мансап

Институтта, кейіннен Рокфеллер университетінде, ол доктор Д. В. Вуллидің ассистенты ретінде аспирантурада ашқан динуклеотидтік өсу факторы және Вулли бұрын ашқан пептидтік өсу факторлары бойынша жұмыс істеді. Бұл зерттеулер пептид синтезі қажеттілігіне және, әрі қарай, 1959 жылы қатты фазалы пептид синтезі (SPPS) идеясына әкелді. 1963 жылы ол «Америка химиялық қоғамының журналында» классикалық мақаланың жалғыз авторы болды, онда ол «қатты фазалы пептид синтезі» деп атаған әдісін сипаттады. Бұл мақала журнал тарихында ең көп сілтеме жасалған бесінші мақала болып табылады. 60-жылдардың ортасында доктор Меррифилдтің зертханасында брадикинин, ангиотензин, дезамино окситоцин және инсулин алғаш рет синтезделді. 1969 жылы ол және оның әріптесі Бернд Гутте рибонуклеаза А ферментін алғаш синтездегенін жариялады. Бұл жұмыс ферменттердің химиялық табиғатын дәлелдеді. Доктор Меррифилдтің әдісі биохимия, фармакология және медицина салаларындағы прогреске үлкен серпіліс берді, ферменттер, гормондар және антиденелердің әрекеттерінің құрылымдық негізін жүйелі түрде зерттеуге мүмкіндік берді. Техниканы дамыту және қолдану оның зертханасында жалғасты, және ол соңғы уақытқа дейін зертханада белсенді жұмыс істеді. 1993 жылы Джеффри И. Симан «Америка химиялық қоғамы» үшін «Профильдер, жолдар және армандар» сериясында Меррифилдтің өмірбаянын «Пептид химиясының алтын ғасырындағы өмір» деген атпен жариялады. 1998 жылы ол биомолекулалық технологияларға ең үлкен үлес қосқаны үшін Biomolecular Resource Facilities Association сыйлығын алды. Рибонуклеаза А-ны синтездеу жетістігі (Бернд Гуттемен бірге) оның маңыздылығымен ерекшеленді, себебі ол пептидтік байланыстармен біріккен аминқышқылдарының тізбегі пептидтің немесе белоктың үшінші өлшемді құрылымын тікелей анықтайтынын көрсетті. Яғни, бір өлшемде кодталған ақпарат молекуланың үш өлшемді құрылымын тікелей анықтай алады. SPPS нуклеотидтер мен сахаридтердің қатты фазалы синтезін қамту үшін кеңейтілді.

Жеке өмір

6 баласын – Джеймс, Нэнси, Бетси, Кэти, Лори және Саллиді өсіргеннен кейін, оның әйелі Элизабет (Либби), білімдері бойынша биолог, Рокфеллер университетінің Меррифилд зертханасына кіріп, 23 жылдан астам жұмыс істеді. Ұзақ аурудан кейін Р. Брюс Меррифилд 2006 жылдың 14 мамырында 84 жасында Нью-Джерси штатының Кресскил қаласындағы үйінде дүние салды. Ол қайтыс болған кезде оның әйелі Либби, 6 баласы және 16 немересі бар еді. Либби 2017 жылдың 13 қыркүйегінде қайтыс болды.