Кіріспе
Америкалық биохимик (1944–2019)
Ерте өмір және білім
Муллис 1944 жылғы 28 желтоқсанда Солтүстік Каролина штатының Леноир қаласында, Блю-Ридж тауларына жақын жерде, Сесил Бэнкс Муллис пен Бернис Баркер Муллис отбасында дүниеге келді. Оның отбасы осы ауылдық аймақта фермерлікпен айналысқан. Бала кезінде ол ауылдағы тірі организмдерді бақылауға қызығушылық танытқан. Ол және оның туыстары электр тогы бар қоршау арқылы малға жем беру арқылы оларды әзілдеушілік ететін, ал Кари әжесі мен атасының жертөлесіндегі өрмекшілерге көбінесе қызығушылық танытар еді. Ол Оңтүстік Каролина штатының Колумбия қаласында өсіп, 1962 жылы мектепті бітірді. Ол химияға деген қызығушылығының 1960 жылдары оқушы кезінде қатты отынмен жұмыс істейтін ракеталарды химиялық жолмен синтездеуді және құрастыруды үйренген кезде пайда болғанын еске алды. Ол химия ғылымдары бойынша бакалавр дәрежесін алды және 1973 жылы Калифорния университетінде (UC Berkeley) биохимия ғылымдарының докторы ғылымын қорғады. Оның зертханасы Дж. Б. Нейландс басқаратын, бактериялық темір тасымалдаушы молекулалардың синтезі мен құрылымына бағытталған зертхана болды. 1968 жылы ол астрофизика саласындағы "Nature" журналында жеке авторлық мақала жарияласа да, ауызша емтиханды тапсыруда қиындыққа тап болды (бір әріптесі "Ол өзінің ұсыныстарын дұрыс түсінбеді. Ол жалпы биохимиядан хабарсыз еді" деді), ал оның диссертациясы бірнеше достарының "барлық кереметсіз нәрселерді алып тастауына" және оның жетекшісі комитеттің бастапқы шешімін қайта қарастыруға көндіруіне ғана қабылданды. Оның докторлық диссертациясы бактериялық сидерофор шизокиненнің құрылымына арналған. Дж. Б. Нейландс сидерофорлар саласындағы маңызды еңбектерімен танымал болды, ал Муллис шизокиненді сипаттау арқылы осы еңбекке үлес қосты. Бітіргеннен кейін Муллис Канзас университетінің медициналық орталығында педиатриялық кардиология бойынша (1973–1977) және Калифорния университетінің Сан-Франциско қаласында фармацевтикалық химия бойынша (1977–1979) докторантурадан кейінгі тағылымдамадан өтті.
Мансап
Докторлық дәрежесін алғаннан кейін, Муллис Канзас университетінің стипендиясын қабылдамас бұрын, қысқа мерзімге ғылымнан кетіп, көркем әдебиет жазумен айналысты. Беркли университетіндегі досы және әріптесі Томас Уайттың ынталандыруымен Муллис қайтадан ғылымға оралды. Уайт Муллис үшін UCSF-тағы лауазымды қамтамасыз етті, содан кейін Калифорния штатының Эмеривилл қаласындағы Cetus Corporation биотехнологиялық компаниясында жұмысқа орналасуына көмектесті. Cetus-те Муллис тұрақсыз мінез-құлқымен көзге түсті, бірде жұмысқа қару алып келемін деп қорқытқан, сол кездегі әйелімен (компаниядағы тағы бір химик) ашық дауласып, ал California Magazine баяндайтындей, бір қызметкерлер кешінде басқа ғалыммен төбелес жағдайына дейін жеткен. Уайт еске алады: "Бұл мені қиын жағдайға түсірді. Оның мінез-құлқы соншалықты жолсыз болғандықтан, басқа ғалымдар оны бірден жұмыстан шығармағанымның себебі тек оның досы болғаным екенін ойлады". Осы жылы ол Калифорния штатының Ла-Холла қаласында Atomic Tags компаниясын құрды. Бұл жоба атомдық күш микроскопиясы және ауыр металдармен белгіленген штрих-кодты антиденелерді пайдаланып, жоғары мультиплексті, параллель иммуноанализдерді жасау технологиясын әзірлеуді мақсат еткен. Муллис АҚШ Ғылым және Инженерлік Фестивалінің кеңесшілер кеңесінің мүшесі болды. 2014 жылы ол Калифорния штатының Окленд қаласындағы Балалар ауруханасының Окленд зерттеу институтында еңбегі сіңген зерттеуші болып тағайындалды.
ПТР (Полимеразалық тізбекті реакция) және басқа да өнертабыстар
1983 жылы Муллис Cetus корпорациясында химик болып жұмыс істеді. Бұл әдістің кемшілігі – реакциядағы ДНК полимераза әр репликация циклінің басында қолданылатын жоғары температурадан зақымданып, оны ауыстыру қажет болды. 1986 жылы Саики ДНК сегменттерін күшейту үшін Thermophilus aquaticus (Taq) ДНК полимеразасын қолдана бастады. Taq полимеразасы температураға төзімді болғандықтан, реакцияға бір рет қосу жеткілікті болды, бұл техниканы едәуір қолжетімді және автоматтандыруға мүмкіндік берді. Муллистің бұл өнертабысы биохимия, молекулалық биология, генетика, медицина және сот медицинасында революция жасады. Беркли университетінің биологы Дэвид Бильдер: «ПТР барлық нәрсені өзгертті. Бұл молекулалық биологияны күшті дамытты, ол экология және эволюция сияқты тіпті алыс салаларды да өзгертті. ПТР-дің әсерін бағалау мүмкін емес. Бірнеше химиялық заттар мен температура өзгерістері арқылы қажетті ДНК реттілігін кез келген мөлшерде жасау – бұл ғажайып нәрсе». Ол иммундық жүйе туралы жаңа идеяларды іске асыру үшін 2011 жылы Altermune LLC компаниясын құрды. Муллис компанияның өнімін былай сипаттады:
>Бұл – иммундық жауапты оның негізгі нысанасынан мүлдем басқа нәрсеге, сіз қазір уақытша иммунитет алғыңыз келетін нәрсеге аудару үшін арнайы синтетикалық химиялық байланыстарды қолданатын әдіс. Мысалы, сіз жаңа тұмау штаммына ұшыраған делік. Сіздің барлық адамдар сияқты, альфа-1,3 галактозиль-галактоза байланыстарына иммунитетіңіз бар. Неге осы антиденелердің бір бөлігін сіз жұқтырған тұмау штаммына бағыттамасқа? Альфа 1,3 галь галь байланысы синтезделген химиялық байланыс және сіздің тұмау штаммыңызға арнайы байланысуға арналған ДНК-аптамер, анти-альфа Галь антиденелерін тұмау вирусына байланыстырып, сіздің иммундық жүйеңізді жаңылыстырып, жаңа вирусқа шабуыл жасауға мәжбүр етеді. Бұл технологияның тағы бір мысалы – 2015 жылы Калифорния университетінің Сан-Диего ғалымдарымен бірлесіп, патогенді стрептококк бактериясының бетіне бұрыннан бар антиденелерді қайта бағыттау үшін альфа-галь модификацияланған аптамерді («альфамер») қолдану. Муллис бұл стрептококк бактериясымен күресуге шабыттанғанын, себебі ол оның досын өлтіргенін айтты. Ремонт репликациясын қолдана отырып, Клеппе екі праймер мен ДНК полимеразаның көмегімен шағын синтетикалық молекуланы екі есе көбейтіп, төрт есеге дейін арттырды. Муллис жасаған әдіс қайталанатын термиялық циклдарды қолданды, бұл өте күрделі үлгіден кез келген қажетті ДНК тізбектерінің үлкен мөлшерін тез және экспоненциалды түрде күшейте түсуге мүмкіндік берді. Кейін бұл процеске жылуға төзімді ДНК полимераза қосылды. Cetus компаниясының әріптестері ПТР-да Taq полимеразасын пайдалану идеясы үшін Муллис ғана жауапты деген пікірге қарсы болды. Алайда биохимик Ричард Т. Пон 1983 жылы Муллистің жұмысына дейін «ПТР-дің толық әлеуеті іске асырылмаған» деп жазды, ал журналист Майкл Гросс Муллистің әріптестері оған бұл техниканың әлеуетін көрсеткенде көре алмағанын айтады. Нәтижесінде, Муллиске қарағанда Cetus командасына берілетін еңбекақының теңгеріміне қатысты даулар туды. Жауапкерлер (Promega Corporation) атынан «бұрынғы технология» (яғни Gelfand және Stoffel жұмыстарына дейін басқа топтар жариялаған Taq полимеразасы туралы мақалалар және олардың Taq полимеразасын тазартуды қамтитын патенттік өтінімі) екі мақала түрінде бар екендігі айтылды, оларды Alice Chien және басқалар 1976 жылы, ал А. С. Каледин және басқалар 1980 жылы жариялаған. Антрополог Пол Рабинов 1996 жылы ПТР әдісінің тарихы туралы кітап жазды, онда ол Муллис ПТР-ді «табып алды ма» әлде тек оның тұжырымдамасын ойлап тапты ма деп талқылады.
Blockquote |style=font size:100% |It is a method using specific synthetic chemical linkers to divert an immune response from its nominal target to something completely different which you would right now like to be temporarily immune to. Let's say you just got exposed to a new strain of the flu. You’re already immune to alpha 1,3 galactosyl galactose bonds. All humans are. Why not divert a fraction of those antibodies to the influenza strain you just picked up. A chemical linker synthesized with an alpha 1,3 gal gal bond on one end and a DNA aptamer devised to bind specifically to the strain of influenza you have on the other end, will link anti alpha Gal antibodies to the influenza virus and presto, you have fooled your immune system into attacking the new virus. Another proof of principle of this technology, re targeting pre existing antibodies to the surface of a pathogenic strep bacterium using an alpha gal modified aptamer ("alphamer"), was published in 2015 in collaboration with scientists at the University of California, San Diego. Mullis said he was inspired to fight this particular strep bacterium because it had killed his friend. Using repair replication, Kleppe duplicated and then quadrupled a small synthetic molecule with the help of two primers and DNA polymerase. The method developed by Mullis used repeated thermal cycling, which allowed the rapid and exponential amplification of large quantities of any desired DNA sequence from an extremely complex template. Later a heat stable DNA polymerase was incorporated into the process. His co workers at Cetus contested the notion that Mullis was solely responsible for the idea of using Taq polymerase in PCR. However, biochemist Richard T. Pon has written that the "full potential [of PCR] was not realized" until Mullis's work in 1983, and journalist Michael Gross states that Mullis's colleagues failed to see the potential of the technique when he presented it to them. As a result, some controversy surrounds the balance of credit that should be given to Mullis versus the team at Cetus. on behalf of the defendants (Promega Corporation) that "prior art" (i. e. articles on the subject of Taq polymerase published by other groups prior to the work of Gelfand and Stoffel, and their patent application covering the purification of Taq polymerase) existed, in the form of two articles, published by Alice Chien et al. in 1976, and A. S. Kaledin et al. in 1980. The anthropologist Paul Rabinow wrote a book on the history of the PCR method in 1996, in which he discusses whether Mullis "invented" PCR or merely came up with the concept of it.
АИТВ/СПИД және климаттың өзгеруі туралы пікірлер
1998 жылғы автобиографиясында Муллис климаттың өзгеруі және озон қабатының бұзылуында адамның рөліне қатысты ғылыми дәлелдермен келіспеушілігін білдірді. Муллис озон қабатының бұзылуы және климаттың өзгеруі туралы ғылыми теориялардың ғалымдар мен үкіметтік бюрократтардың қаржыландыру алу үшін жасаған сөз байласуларының нәтижесі екенін айтты, сондай-ақ "ғылымды оның нәтижелері үшін төленетін адамдар жүзеге асырып жатыр" деді, шындықты іздеудің орнына. Муллис сонымен қатар, ВИЧ пен ЖҚС арасындағы байланыстың ғылыми негізділігіне күмән келтірді, тіпті осы екі тақырып бойынша ғылыми зерттеулер жүргізбесе де, Сет Каличман мен Парома Басу оны ЖҚС-ті жоққа шығарушы деп атады. Ол ЖҚС-ке қатысты пікірге күмән келтіре бастағанын, бір жобаның демеушісі үшін есеп дайындағанда және ВИЧ-тің ЖҚС-тің себебі екенін көрсететін жарияланған дереккөзді таба алмағанын жазды. Муллис 1994 жылы ЖҚС-ке қатысты балама гипотеза жариялады, ол ЖҚС-тің пациенттің қанында ВИЧ антиденелері табылған кезде қолданылатын кездейсоқ диагноз екенін мәлімдеді. Сет Каличман, ЖҚС зерттеушісі және "ЖҚС-ті жоққа шығару" кітабының авторы, Муллисті "ЖҚС-тің жалған ғылымының белгілі өкілдерінің арасында" деп атайды. Муллис баспасөз құралдарында молекулалық биолог және ЖҚС-ті жоққа шығарушы Питер Дюсбергтің қолдаушысы ретінде жиі еске алынды. California Magazine журналының мәліметінше, Муллистің ВИЧ-ке деген күмәні Табо Мбекидің 1999-2008 жылдар аралығында Оңтүстік Африка президенті қызметін атқару кезіндегі саясатына әсер етті, нәтижесінде 330 000-ға жуық адамның қажетсіз өліміне себеп болды.
Галлюциногендерді қолдану
Муллис аспирантура кезінде жасырын химиямен айналысып, ЛСД синтезіне маманданған; оның досы Том Уайттың айтуынша, "Оның жақсы химик екенін білдім, себебі ол Калифорния университетінде, Берклиде галлюциногенді препараттар синтездеген". 1994 жылғы қыркүйек айындағы "California Monthly" журналында жарияланған сұхбатында Муллис: "1960-жылдары және 1970-жылдардың басында мен көптеген ЛСД қолдандым. Сол кезде Берклиде көп адам солай істеді. Мен үшін бұл сананы ашатын тәжірибе болды. Бұл мен оқыған барлық курстардан әлдеқайда маңыздырақ еді" деді. Бір жүз жастағы Альберт Хофманға арналған симпозиумда Хофман Муллистің ЛСД оған "ДНҚ-ның нақты тізбектерін күшейтуге көмектесетін полимераза тізбектік реакциясын дамыруына көмектескенін" айтқанын мәлімдеді.
Табиғаттан тыс нәрселерге қызығушылық
Муллис паранормальдық құбылыстарға қызығушылық танытты. Мысалы, ол қайтыс болған әкесінің "материалдық емеc пішінін" көргенін, тіпті оған сыра ұсынғанын айтты. Өзінің өмірбаянында Муллис астрологияға сенетінін жария етіп, флуоресцентті, сөйлейтін қарапайым ескекпемен кездесу туралы жазды, ол басқа планетадан келген болжауынша.
Жеке өмір
Муллис серфингші де, музыкант та болған. Муллис 2019 жылдың 7 тамызында Калифорния штатының Ньюпорт Бич қаласындағы үйінде пневмонияның салдарынан қайтыс болды.
Таңдалған жарияланымдар
Полимеразалық тізбекті реакция, 1994 жылы Франсиус Ферре және Ричард А. Гиббспен бірлесіп редакцияланған (Базель: Бирхаузер). Муллистің 1998 жылғы автобиографиясы «Ақыл алаңында жалаңаяқ билеу» ПТР-дың коммерциялық дамуы туралы оның өзінің баяндамасын ұсынады, сонымен қатар оның көзқарастары мен тәжірибелеріне түсінік береді. Кітапта Муллис өзінің романтикалық қарым-қатынастары, ЛСД қолдануы, жаңа психоактивті заттарды синтездеуі және оларды өзіне сынауы, астрологияға сенуі және жарқыраған сілеукүргіш түріндегі бір ғарышпен кездесуі туралы айтады.
Mullis's 1998 autobiography Dancing Naked in the Mind Field gives his account of the commercial development of PCR, as well as providing insights into his opinions and experiences. In the book, Mullis chronicles his romantic relationships, use of LSD, synthesis and self testing of novel psychoactive substances, belief in astrology and an encounter with an extraterrestrial in the form of a fluorescent raccoon.
Сұхбаттар
Please provide the English text and the existing translation reference. I need both to complete the translation as requested. I will then provide only the final Kazakh translation.