Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польшалық-американдық биохимик (1884–1967)
Polish American biochemist (1884–1967)
Казимир Функ (Казимир Функ; 23 ақпан 1884 – 19 қараша 1967) – поляк биохимигі, 1912 жылы маңызды медициналық еңбегін жариялағаннан кейін витаминдер туралы ұғымды алғаш рет қалыптастырғандардың бірі. Ол бұл "өмірлік аминдерді" (немесе "витаминдерді") пеллагра және рахит сияқты ауыр аурулармен күресуде маңызды деп көрсетті, ал оның талдауы ғылыми ой-пікірде үлкен өзгеріске ықпал етті. Оның ғылыми жұмысы Польша, Франция және Ұлыбританиядағы зерттеулерді қамтиды. 1920 жылы ол АҚШ азаматы болып, жұмысын сол жерде жалғастырды.
Casimir Funk ( Kazimierz Funk; February 23, 1884 – November 19, 1967) was a Polish biochemist generally credited with being among the first to formulate the concept of vitamins after publishing a landmark medical writing in 1912. He highlighted these "vital amines" (or "vitamines") as critical in fighting significant diseases such as pellagra and rickets, and his analysis influenced a major shift in scientific thinking. His scientific work involved research in Poland, France and the United Kingdom. In 1920, he became a citizen of the United States where he continued his work.
Ерте өмір және білім
Ол Польшаның Варшава қаласында (Польша астанасы), дерматология саласындағы маманның ұлы ретінде дүниеге келді. Карьерасының басында ол Пастер институтында, Висбаден қалалық ауруханасында, Берлин университетінде және Листер институтында биохимик болып жұмыс істеді. Фанк 1915 жылы Нью-Йорк штатына эмиграциялады және Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін АҚШ пен Еуропа арасында қозғалыс жасады.
He was born in Warsaw ( the capital of Poland), Poland, the son of a medical specialist in dermatology. In his early career, he worked as a biochemist at the Pasteur Institute, the Wiesbaden Municipal Hospital, the University of Berlin, and the Lister Institute. Funk emigrated to New York State in 1915, moving back and forth between the United States and Europe until World War II.
Мансап
Кристиан Айкманның мақаласын оқығаннан кейін, қара күріш жеген адамдар толық ұнтақталған күріш жегендерге қарағанда бери-бериге аз ұшырайтынын көрсетті, Фанк жауапты затты бөліп алуға тырысты және ол сәтті болды. Бұл затта амин тобы болғандықтан, ол оны "витамин" деп атады. Кейіннен ол В3 витамині (ниацин) деп аталды, бірақ Фанк оның тиамин (В1 витамині) болатынын ойлап, оны "бери-бериге қарсы фактор" деп сипаттады. 1911 жылы ол дигидроксифенилаланин туралы алғашқы ағылшын тіліндегі мақаласын жариялады. Фанк В1 витамині сияқты бірнеше заттар бар екеніне сенді, ал 1912 жылы "Журнал оф Стейт Медицин" журналында ол кем дегенде төрт витаминнің бар екенін ұсынды: біреуі бери-бериді ("бери-бериге қарсы"); біреуі скорбутты ("скорбутқа қарсы"); біреуі пеллаграны ("пеллаграға қарсы"); және біреуі рахитті ("рахитке қарсы") алдын алады. Содан кейін Фанк 1912 жылы "Витаминдер" атты кітабын жариялады және сол жылы зерттеулерін жалғастыру үшін Бейт стипендиясын алды. Фанк рахит, пеллагра, целиакия және скорбут сияқты басқа ауруларды да витаминдермен емдеуге болатыны туралы гипотеза ұсынды. Фанк пеллагра мәселесін ерте зерттегендердің бірі болды. Ол пеллаграның пайда болуына жүгері ұнтақтау әдісінің өзгеруі себеп болды деп болжады, бірақ оның осы тақырыптағы мақаласына назар аударылмады. "Витамин" сөзінің соңындағы "e" әрпі кейіннен алынып тасталды, себебі витаминдер азотты амин болуы міндетті емес екені анықталды. Ол басқа да қажетті қоректік заттардың бар екенін болжады, олар В1, В2, С және Д витаминдері деп аталды. Фанк гормондар, қант диабеті, асқазан жарасы және қатерлі ісіктің биохимиясы туралы зерттеулер де жүргізді. 1940 жылы Америка Құрама Штаттарына оралғаннан кейін ол Фанк Медициналық Зерттеулер Қорының президенті болды. Өмірінің соңғы жылдарында ол ісіктердің себептерін зерттеді. Бұрынғы лауреаттардың арасында Нобель сыйлығының лауреаты Роальд Хоффман, Александр Вольщан, Хилари Копровски, Питер Т. Вольцзанский, Вацлав Шибальский, Збишек Даржинкиевич және Бенуа Мандельброт бар. Google Doodle 2024 жылдың 23 ақпанында Фанктің 140 жылдығын оның отбасы мүлкімен және олардың түрлі бастамаларымен бірге атап өтті. Бұл компанияның іс-қимылдарын мақтаған Казимир Фанктің немересі Эрик Фанкпен жұмыс істеуді де қамтыды.
After reading an article by Christiaan Eijkman that indicated that persons who ate brown rice were less vulnerable to beri beri than those who ate only the fully milled product, Funk tried to isolate the substance responsible, and he succeeded. Because that substance contained an amine group, he called it "vitamine". It was later to be known as vitamin B3 (niacin), although he thought it would be thiamine (vitamin B1) and described it as "anti beri beri factor". In 1911, he published his first paper in English, on dihydroxyphenylalanine. Funk was sure more than one substance like Vitamin B1 existed, and in his 1912 article for the Journal of State Medicine, he proposed the existence of at least four vitamins: one preventing beriberi ("antiberiberi"); one preventing scurvy ("antiscorbutic"); one preventing pellagra ("antipellagric"); and one preventing rickets ("antirachitic"). From there, Funk published a book, The Vitamines, in 1912, and later that year received a Beit Fellowship to continue his research. Funk proposed the hypothesis that other diseases, such as rickets, pellagra, coeliac disease, and scurvy could also be cured by vitamins. Funk was an early investigator of the problem of pellagra. He suggested that a change in the method of milling corn was responsible for the outbreak of pellagra, but no attention was paid to his article on this subject. The "e" at the end of "vitamine" was later removed, when it was realized that vitamins need not be nitrogen containing amines. He postulated the existence of other essential nutrients, which became known as vitamins B1, B2, C, and D. In 1936, he determined the molecular structure of thiamine, though he was not the first to isolate it. Funk also conducted research into hormones, diabetes, peptic ulcers, and the biochemistry of cancer. In 1940, after returning to the United States, he became president of the Funk Foundation for Medical Research. He spent his last years studying the causes of neoplasms. Past winners have included Nobel Laureate Roald Hoffmann, Aleksander Wolszczan, Hilary Koprowski, Peter T. Wolczanski, Wacław Szybalski, Zbyszek Darzynkiewicz and Benoit Mandelbrot. A Google Doodle commemorated Funk’s 140th birthday on February 23rd of 2024 in tandem with his family's estate and its various efforts. This included working with Erik Funk, Casimir Funk's grandson, who praised the company's actions.