Эдвин Лютйенс: Англиялық сәулетші және Ұлыбритания архитектурасының шебері

Кіріспе

Ағылшын сәулетшісі (1869–1944)

Сэр Эдвин Ландзиер Лютенс (ағылш. Sir Edwin Landseer Lutyens; 29 наурыз 1869 – 1 қаңтар 1944) – дәуірінің қажеттіліктеріне сәйкес дәстүрлі сәулет стиліндерін шеберлікпен бейімдеген ағылшын сәулетшісі. Ол көптеген ағылшын елдік үйлерін, соғыс ескерткіштерін және қоғамдық ғимараттарды жобалаған. Жазушы Кристофер Хасси оның өмірбаянында: «Өмірінде (Лютенс) көптеген адамдар оны Реннен кейінгі ең ұлы сәулетшіміз деп санады, тіпті одан да жоғары тұрған деседі» деп жазған. Архитектура тарихшысы Гэвин Стамп оны «әлбетте, ХХ ғасырдың (немесе кез келген ғасырдың) ең ұлы британдық сәулетшісі» деп сипаттады. Лютенс Нью-Дели құрылысында маңызды рөл атқарды, ол кейіннен Үндістан үкіметінің резиденциясы болды. Оның еңбегін құрметтеп, Нью-Дели «Лютенстің Делиі» деп те аталады. Сэр Герберт Бейкермен бірлесіп, ол Нью-Делидегі бірнеше ескерткіштің, мысалы, Үндістан қақпасының бас сәулетшісі болды, сонымен қатар қазір Раштрапати Бхаван деп аталатын Вице-король резиденциясын жобалады. Оның көптеген туындылары үнді сәулет өнерінен шабыт алған. 1933 жылы Өнер шеберлері гильдиясының басшысы болып сайланды.

Ерте өмір

Лютиенс Лондонның Кенсингтон қаласында Мэри Тереза Галлуэйдің (1832/33–1906), Ирландияның Килларни қаласынан шыққан, және әскери қызметкер және суретші капитан Чарльз Август Генри Лютиенстің (1829–1915) он үшінші баласы ретінде дүниеге келді. Оның қарындасы Мэри Констанс Элфинстон Лютиенс (1868–1951) тұрмысқа шыққаннан кейін Джордж Вемисс атымен роман жазды. Ол Суррейдің Тёрсли қаласында өсті. Ол әкесінің досы, суретші және мүсінші Эдвин Генри Ландзирдің құрметіне аталды. Лютиенс 1885–1887 жылдары Лондонның Саут Кенсингтон өнер мектебінде архитектураны оқыды. Колледжді бітірген соң ол Эрнест Джордж және Гарольд Пето архитектуралық фирмасына қосылды. Ол осы жерде Сэр Герберт Бейкермен алғаш рет танысты. Ол көп жыл бойы Лондонның Блумсбери-сквер 29 мекенжайындағы кеңселерде жұмыс істеді.

Жеке практика

Ол 1888 жылы жеке практикасын бастады, оның алғашқы тапсырмасы Суррей, Фарнхэм, Круксберидегі жеке үй болды. Осы жұмыс барысында ол бақ дизайнымен және бау-бақша өсімдіктерімен айналысатын Гертруда Джекиллмен танысты. 1896 жылы ол Суррейдің Годалминг қаласына жақын Мунстед Вудта Джекилл үшін үй салуға кірісті. Бұл көптеген Лютиенс ауылдық үйлерінің стилін анықтаған кәсіби серіктестіктің бастамасы болды. "Lutyens–Jekyll" бағында баспалдақтар мен балюстрадалы террасалармен құрылған сәулеттік құрылымда мықты бұталар мен шөптесін өсімдіктер өсірілді. Кірпіш жолдар, гүлді шекаралар және лилия, люпин, дельфиниум мен лаванда сияқты өсімдіктермен бейнеленген бұл формалды және бейресми стильдің үйлесімі, 19 ғасырдағы алдыңғы буынның жақтыратын ресми гүлзар схемаларынан өзгеше болды. Осы "табиғи" стиль "ағылшын бағының" сипаттамасы болып қазіргі уақытқа дейін сақталды. Лютиенс атағының өсуіне Эдвард Хадсонның жаңа өмір салты журналы "Country Life" үлкен үлес қосты, онда оның көптеген үй жобалары жарияланды. Хадсон Лютиенс стилін жоғары бағалап, оған бірнеше жоба тапсырды, соның ішінде Линдисфарн қамалы және Лондонның 8 Тависток көшесіндегі "Country Life" бас кеңсесі. 1890 жылдары оның көмекшілерінің бірі Максвелл Айртон болды. Ғасырдың басында Лютиенс сәулет өнеріндегі болашақ тұлғалардың бірі ретінде танылды. 1904 жылы жарық көрген ағылшын тұрғын үйлерін зерттеуде Герман Мутезиус Лютиенс туралы былай деп жазды: "Ол үй сәулетшілерінің қатарында көш бастаған жас адам және жақын арада ағылшын үйлерін салушылардың арасында мойындалған көшбасшы болуы мүмкін".

Шығармалары

Лютиенстің алғашқы жұмыстарының көп бөлігі Тюдор архитектурасы мен Оңтүстік-Шығыс Англияның жергілікті стильдерінің ықпалымен жасалған, Өнер және қолөнер стиліндегі жеке үйлерден тұрады. Бұл оның мансабындағы ең инновациялық кезеңі болды. Осы кезеңнің маңызды туындылары – Мунстед Вуд, Тигборн Корт, Суррейдегі Орчардтар мен Годдардтар, Беркширдегі Динери Гарден және Фолли Ферма, Норфолктегі Оверстранд Холл және Франциядағы Ле Буа де Мутье. 1900 жылдан кейін бұл стиль дәстүрлі классицизмге уступил, бұл бағыттың өзгеруі британдық сәулет практикасына зор әсер етті. Оның тапсырыстары әртүрлі болды – жеке үйлерден бастап, Лондондағы жаңа Хэмпстед бақшасының маңындағы екі шіркеуге дейін, Девондағы Дрюстейнгтон маңындағы Джулиус Дрюдің Дрого қамалына және Үндістанның жаңа императорлық астанасы Нью-Делиге қосқан үлесіне дейін (ол жерде ол Герберт Бейкер және басқалармен бірге бас сәулетші болып жұмыс істеді). Мұнда ол классицизміне жергілікті сәулеттік стильдердің элементтерін қосты және қала құрылысы жоспарын Моғол су бақшаларының үлгісінде жасады. Ол сонымен қатар Хайдарабадтың соңғы низамы үшін Хайдарабад үйін жобалады, оны Делидегі сарай ретінде пайдалану жоспарланды және Жанпат пен Раджпат жолдарының жоспарын жасады. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін ол Императорлық соғыс қабірлері комиссиясының (қазіргі Комонвелт соғыс қабірлері комиссиясының) үш бас сәулетшісінің бірі болып тағайындалды және қаза тапқандарды еске алу үшін көптеген ескерткіштерді жасауға қатысты. Ірі зираттарда оның жобалаған Естелік тастары орналасқан. Осы ескерткіштердің ең танымалдары – Уайтхоллдағы Вестминстердегі Кенотаф және Типвальдегі Соммадағы жоғалып кеткендерге арналған мемориал. Кенотаф бастапқыда Дэвид Ллойд Джорджтың 1919 жылғы Достасқандардың Жеңіс шеруінің орталық бөлігі ретінде уақытша құрылым ретінде тапсырылған. Ллойд Джордж катафалк, төменгі бос платформаны ұсынды, бірақ одан гөрі биік ескерткіштің идеясы Лютиенске тиесілі болды. Бұл жобаны жасауға алты сағаттан да аз уақыт кетті. Лютиенс көптеген басқа да соғыс ескерткіштерін жобалады, ал кейбіреулері Лютиенстің жобаларының негізінде жасалған немесе олардан шабыт алған. Лютиенстің басқа да соғыс ескерткіштерінің мысалдары – Дублиндегі Соғыс ескерткіш бақтары, Тауэр Хилл ескерткіші, Манчестер кенотафы және Лестердегі Естелік аркасы. Лютиенс сондай-ақ бай иесі үшін Линдсфарн қамалын қайта жаңартуға қатысты. Лютиенстің кішкентай, бірақ шедеврлерінің бірі – Сандвич, Кент, Англиядағы "Салют" үйі. 1911–1912 жылдары бақпен бірге салынған, оны сэр Уильям Фаррердің үш ұлының бірі Генри Фаррер тапсырыс берген. 1918 жылы ол рыцарь атағына ие болды және 1920 жылдың наурыз айында Корольдік академик болып сайланды. 1924 жылы ол жаңадан құрылған Корольдік көркемсурет комиссиясының мүшесі болып тағайындалды және өмірінің соңына дейін осы лауазымда қызмет етті. Нью-Делидегі жұмыстар жалғасқан кезде Лютиенс Лондондағы бірнеше коммерциялық ғимараттар мен Вашингтондағы Ұлыбритания елшілігі сияқты басқа да тапсырыстарды алды. 1924 жылы ол өзінің ең танымал дизайнының құрылысын аяқтады: Королева Марияның қуыршақ үйі. Бұл төрт қабатты палладиандық вилла 1/12 масштабта салынған және қазір Виндзор қамалының қоғамдық аймағында тұрақты экспонат ретінде қойылған. Ол балалардың ойыншығы ретінде емес, сол кезеңдегі британдық қолөнердің ең жақсы үлгілерін көрсету мақсатымен салынған. 1929 жылы Лютиенске Ливерпульдегі жаңа католик соборын жобалау тапсырылды. Ол кірпіш пен граниттен жасалған, мұнаралармен және 510 фут (155 м) биіктіктегі күмбезбен жабдықталған, Чарльз Саржант Джаггер мен В. К. Х. Кингтің мүсінмен безендірілген алып ғимаратты жоспарлады. Бұл ғимараттың құрылысы 1933 жылы басталды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде тоқтатылды. Соғыстан кейін қаржы жетіспеуіне байланысты жоба аяқталмай қалды, тек крипт ғана аяқталды. Лютиенстің іске асырылмаған ғимаратының моделі 1975 жылы Уолкер өнер галереясына тапсырылды және қалпына келтірілді, қазір Ливерпуль мұражайында қойылған. Қазіргі Ливерпуль метрополиттік соборының архитекторы, ол крипттің бір бөлігіне салынған және 1967 жылы бағышталған, сэр Фредерик Гибберд болды. 1945 жылы, ол қайтыс болғаннан кейін бір жыл өткен соң, Кингстон-апон-Халл қаласы мен округі үшін жоспар жарияланды. Лютиенс бұл жоспарда сэр Патрик Аберкромбимен бірге жұмыс істеді және олар оның авторлары ретінде танылды. Аберкромбидің жоспарға кіріспе сөзінде Лютиенстің үлесіне ерекше назар аударылды. Алайда, бұл жоспар Халл қалалық кеңесі тарапынан қабылданбады. Ол сонымен қатар соғыстан кейінгі Лондонды жоспарлаудағы Корольдік академияның жұмысына қатысты, бұл жұмысты Осберт Ланкастер "Фюрердің қадірлі кеңесі мен басшылығының артықшылығы болғандағы жаңа Нюрнбергтен ешқандай айырмасы жоқ" деп бағалады.

The bulk of Lutyens' early work consisted of private houses in an Arts and Crafts style, strongly influenced by Tudor architecture and the vernacular styles of south east England. This was the most innovative phase of his career. Important works of this period include Munstead Wood, Tigbourne Court, Orchards and Goddards in Surrey, Deanery Garden and Folly Farm in Berkshire, Overstrand Hall in Norfolk and Le Bois des Moutiers in France. After about 1900 this style gave way to a more conventional Classicism, a change of direction which had a profound influence on wider British architectural practice. His commissions were of a varied nature from private houses to two churches for the new Hampstead Garden Suburb in London to Julius Drewe's Castle Drogo near Drewsteignton in Devon and on to his contributions to India's new imperial capital, New Delhi (where he worked as chief architect with Herbert Baker and others). Here he added elements of local architectural styles to his classicism, and based his urbanisation scheme on Mughal water gardens. He also designed the Hyderabad House for the last Nizam of Hyderabad, as his Delhi palace and planned the layout for the Janpath and Rajpath roads. Before the end of the First World War, he was appointed one of three principal architects for the Imperial War Graves Commission (now Commonwealth War Graves Commission) and was involved with the creation of many monuments to commemorate the dead. Larger cemeteries have a Stone of Remembrance, designed by him. The best known of these monuments are The Cenotaph in Whitehall, Westminster, and the Memorial to the Missing of the Somme, Thiepval. The Cenotaph was originally commissioned by David Lloyd George as a temporary structure to be the centrepiece of the Allied Victory Parade in 1919. Lloyd George proposed a catafalque, a low empty platform, but it was Lutyens' idea for the taller monument. The design took less than six hours to complete. Lutyens also designed many other war memorials, and others are based on or inspired by Lutyens' designs. Examples of Lutyens' other war memorials include the War Memorial Gardens in Dublin, the Tower Hill memorial, the Manchester Cenotaph and the Arch of Remembrance memorial in Leicester. Lutyens also refurbished Lindisfarne Castle for its wealthy owner. One of Lutyens' smaller works, but considered one of his masterpieces, is The Salutation, a house in Sandwich, Kent, England. Built in 1911–1912 with a garden, it was commissioned by Henry Farrer, one of three sons of Sir William Farrer. He was knighted in 1918 and elected a Royal Academician in March 1920. In 1924, he was appointed a member of the newly created Royal Fine Art Commission, a position he held until his death. While work continued in New Delhi, Lutyens received other commissions including several commercial buildings in London and the Embassy of the United Kingdom in Washington, D. C

In 1924 he completed the supervision of the construction of what is perhaps his most popular design: Queen Mary's Dolls' House. This four storey Palladian villa was built in 1/12 scale and is now a permanent exhibit in the public area of Windsor Castle. It was not conceived or built as a plaything for children; its goal was to exhibit the finest British craftsmanship of the period. Lutyens was commissioned in 1929 to design a new Roman Catholic cathedral in Liverpool. He planned a vast building of brick and granite, topped with towers and a 510 feet (155 m) dome, with commissioned sculpture work by Charles Sargeant Jagger and W. C. H. King. Work on this building started in 1933, but was halted during World War II. After the war, the project ended due to a shortage of funding, with only the crypt completed. A model of Lutyens' unrealised building was given to and restored by the Walker Art Gallery in 1975 and is now on display in the Museum of Liverpool. The architect of the present Liverpool Metropolitan Cathedral, which was built over part of the crypt and consecrated in 1967, was Sir Frederick Gibberd. In 1945, a year after his death, A Plan for the City & County of Kingston upon Hull was published. Lutyens worked on the plan with Sir Patrick Abercrombie and they are credited as its co authors. Abercrombie's introduction in the plan makes special reference to Lutyens' contribution. The plan was, however, rejected by Hull City Council. He was also involved in the Royal Academy's planning for post war London, an endeavour dismissed by Osbert Lancaster as " not unlike what the new Nuremberg might have been had the Fuhrer enjoyed the inestimable advantage of the advice and guidance of the late Sir Aston Webb".

Ирландия (1906-1918 жылдар)

Ирландиядағы жұмыстарға Дублиндегі Айлендбридждегі Ирландиялық Ұлттық соғыс ескерткіш бақтары кіреді, ол теміржолдан және Лиффи өзенінен өтетін көпірлерден (бірі салынбаған) және екі деңгейлі суасты бақшаларынан тұрады; Лаоис округіндегі Хейвуд Хаус бақтары (халыққа ашық), оған тік бақша, газон, деңгейлі суасты бақшасы және бельведер кіреді; Дублинге жақын Ламбей аралындағы Ламбей замкісіне жасалған кеңейтулер мен өзгерістер, қалпына келтірілген және кеңейтілген замок пен шаруашылық ғимараттар кешенін қоршаған дөңгелек қабырға, портқа жақын жатқан жаңартылған коттедждер мен дүкендер, нағыз теннис корты, үлкен қонақ үй (Ақ үй), қайық үй және шіркеу; Дублин округіндегі Хаут замкісіне жасалған өзгерістер мен кеңейтулер; Лиффи өзенінің үстінен, Ха’пенни көпірі орнында салынбаған Хью Лэйн галереясы және Сент-Стивен көпірінің батыс жағындағы Хью Лэйн галереясы; Касладағы (Костелло деп те аталады) Костелло лоджиясы, Голуэй округі (ол Уайт Стар Лайн компаниясының төрағасы Дж. Брюс Измай, «R.M.S. Титаник» кемесінің қазасына ұшырағаннан кейін паналау үшін пайдаланған). 1907 жылы Лютиенс Донегал графтығының солтүстік жағалауындағы Росгуилл түбегінде, Даунингстің солтүстігінде орналасқан Транрароссан үйін жобалады. Бұл үйді Лондоннан келген мырза және ханым Филлимор жергілікті граниттен демалыс үйі ретінде салдырған. 1937 жылы ханым Филлимор оны An Óige (Ирландия жастар жатақханалары қауымдастығы) ұйымына «Ирландия жастары» үшін сыйға берді, және ол содан бері жатақхана болып табылады.

Үндістан (19121930)

Лютиенс 20 жыл бойы (1912–1930) негізінен жобалаған Нью-Дели, Дели қаласының ішінде орналасқан және «Лютиенс Дели» деп кеңінен танылған. 1911 жылы Калькуттадан Британдық Үндістан үкіметінің орны ретінде таңдалды; жоба 1929 жылы аяқталды және 1931 жылы ресми түрде ашылды. Бұл жобаны жүзеге асыру барысында Лютиенс классикалық сәулеттің жаңа үлгісін жасады, ол «Дели үлгісі» деп аталды және Англиядағы бірнеше жобаларда қолданылды, мысалы Оксфордтағы Кампион залы. Оның алдындағы дәстүрлі британдық сәулетшілерден айырмашылығы, ол жергілікті және дәстүрлі үнді сәулетінің әртүрлі ерекшеліктерінен шабыттанды және оларды өз жұмысына енгізді. Бұл ең жақсы Вице-король үйінің, қазіргі Раштрапати Бхаванның үлкен барабан тәрізді буддалық күмбезінде көрінеді. 340 бөлмеден тұратын бұл сарайлық ғимарат бірнеше гектар жерге салынған және Лютиенс жобалаған жеке бақшаны қамтиды. Ғимарат Үндістанның вице-королінің ресми резиденциясы ретінде жобаланған, ал қазір Үндістан Президентінің ресми резиденциясы болып табылады. Сарайдың алдыңғы кіреберісіндегі Дели үлгісінің бағаналарында қоңыраулар бейнеленген, Лютиенс британдық билік аяқталмайынша қоңыраулар соқпауы үшін осылай жобалаған деседі. Бір кезде ғимаратты күтіп-ұстауға және вице-корольдің отбасына қызмет етуге 2000-нан астам адам қажет болды. Жаңа қалада Парламент ғимараты мен мемлекеттік кеңселер (көптегендерін Герберт Бейкер жобалаған) орналасқан және дәстүрлі Моғол стилінде жергілікті қызыл құмтастан салынған. Нью-Дели жоспарларын жасау кезінде Лютиенс жаңа қаланың қамалмен қоршалған Шахжаханбад қаласынан оңтүстік-батысқа қарай орналасуын жоспарлады. Оның қала жоспарлары Нью-Делидің көше жоспарын да белгіледі, кең, ағаштармен көмкерілген далалармен құралған. Британдық отаршылдық билігінің рухында салынған жаңа императорлық қала мен ескі жергілікті елді мекеннің кездескен жері базар болуы тиіс еді. Лютиенс үнді саудагерлері «Шахжаханбад пен Нью-Дели тұрғындары үшін үлкен сауда орталығына» қатысады деп ойлады, осылайша бүгінгі күні көрініс тапқан D пішіндес нарық пайда болды. Нью-Делидегі Лютиенс жобасының бөлігі болған Лютиенс Бангалоу аймағындағы (LBZ) көптеген бақшалы виллалар (Лютиенс Дели деп те аталады) Делидегі дамудың үнемі күшейіп бара жатқан қысымына байланысты қауіпке ұшырауда. LBZ 2002 жылы Дүниежүзілік ескерткіштер қорының 100 ең қауіпті сайттардың тізіміне енгізілді. LBZ-дегі бірде-бір бунгалоның дизайнын Лютиенс жасаған жоқ – ол тек Президенттік резиденциядағы төрт бунгалоны жобалаған, қазір Ана Тереза Крессенті деп аталатын Уиллингдон Крессентінде орналасқан. Делидегі Лютиенс жобалаған басқа ғимараттарға Барода үйі, Биканер үйі, Хайдарабад үйі және Патиала үйі кіреді. Британдық Радж үшін жасаған сәулеттік жетістіктерін мойындау үшін Лютиенс 1930 жылдың 1 қаңтарында Үнді империясы орденінің кавалер-командующийы (KCIE) атағын алды. Жоғарғы әскердің ерлік ордені ретінде KCIE ордені оның бұрынғы ерлік орденінен жоғары тұрды. Бұрынғы Вице-король үйіндегі Лютиенс бюсі – Нью-Делидегі түпнұсқа орнында қалған батыс адамның жалғыз мүсіні. Лютиенс Нью-Делидегі жұмысы Роберт Грант Ирвингтің «Үнді жазы» кітабының негізгі тақырыбы болып табылады. Үндістандағы монументальды жұмысына қарамастан, Лютиенс Үнді субконтинентінің халқына деген көзқарасы, оның заманындағы адамдар үшін ерекше болмаса да, қазір расистік деп есептеледі. Ол барлық үндістерді өркениетсіз, жаман иісті, лас және өзін-өзі басқаруға қабілетсіз деп ойлады. Оның пікірінше, үндінің индо-сарацен стилі «формасыз, ою-өрнексіз, сәулетке жатпайтын анафема» болды. Ол және вице-король Хардинге архитектуралық стильге байланысты көптеген дауларға қатысты: Лютиенс классикалық, империяның сәулетін қаласа, ал Хардинге саяси себептермен үнді тілінің элементтерін қосуды қалады. Британ империализмінің ашық жақтаушысы ол вице-король сарайын Радждың даңқының символы ретінде салдырды және үндістерді әлі де өркениеттің шегінде, британдықтардың мәңгілік билігіне лайық примитивті деп санады.

Largely designed by Lutyens over 20 or so years (1912 to 1930), New Delhi, situated within the metropolis of Delhi, popularly known as 'Lutyens' Delhi', was chosen to replace Calcutta as the seat of the British Indian government in 1911; the project was completed in 1929 and officially inaugurated in 1931. In undertaking this project, Lutyens invented his own new order of classical architecture, which has become known as the Delhi Order and was used by him for several designs in England, such as Campion Hall, Oxford. Unlike the more traditional British architects who came before him, he was both inspired by and incorporated various features from the local and traditional Indian architecture—something most clearly seen in the great drum mounted Buddhist dome of Viceroy's House, now Rashtrapati Bhavan. This palatial building, containing 340 rooms, is built on an area of some and incorporates a private garden also designed by Lutyens. The building was designed as the official residence of the Viceroy of India and is now the official residence of the President of India. The Delhi Order columns at the front entrance of the palace have bells carved into them, which, it has been suggested, Lutyens had designed with the idea that as the bells were silent the British rule would never come to an end. At one time, more than 2,000 people were required to care for the building and serve the Viceroy's household. The new city contains both the Parliament buildings and government offices (many designed by Herbert Baker) and was built distinctively of the local red sandstone using the traditional Mughal style. When composing the plans for New Delhi, Lutyens planned for the new city to lie southwest of the walled city of Shahjahanbad. His plans for the city also laid out the street plan for New Delhi consisting of wide tree lined avenues. Built in the spirit of British colonial rule, the place where the new imperial city and the older native settlement met was intended to be a market. It was there that Lutyens imagined the Indian traders would participate in "the grand shopping centre for the residents of Shahjahanabad and New Delhi", thus giving rise to the D shaped market seen today. Many of the garden ringed villas in the Lutyens' Bungalow Zone (LBZ)—also known as Lutyens' Delhi—that were part of Lutyens' original scheme for New Delhi are under threat due to the constant pressure for development in Delhi. The LBZ was placed on the 2002 World Monuments Fund Watch List of 100 Most Endangered Sites. None of the bungalows in the LBZ were designed by Lutyens—he only designed the four bungalows in the Presidential Estate surrounding Rashtrapati Bhavan at Willingdon Crescent, now known as Mother Teresa Crescent. Other buildings in Delhi that Lutyens designed include Baroda House, Bikaner House, Hyderabad House, and Patiala House. In recognition of his architectural accomplishments for the British Raj, Lutyens was made a Knight Commander of the Order of the Indian Empire (KCIE) on 1 January 1930. As a chivalric order, the KCIE knighthood held precedence over his earlier bachelor knighthood. A bust of Lutyens in the former Viceroy's House is the only statue of a Westerner left in its original position in New Delhi. Lutyens' work in New Delhi is the focus of Robert Grant Irving's book Indian Summer. In spite of his monumental work in India, Lutyens views on the peoples of the Indian sub continent, although not uncommon for people of his time, would now be considered racist. He thought that all Indians were uncivilized, smelly, dirty, and unable to govern themselves. He thought the Indian Indo Saracenic style was "formless, not of carved decoration, an anathema hardly qualified as architecture at all." Endless battles were fought between him and Viceroy Hardinge over architectural style: Lutyens wanted classical, the architecture of the Empire – Hardinge wanted elements of the Indian vernacular for political reasons. An unapologetic spokesman of British imperialism he built the Viceroy's Palace as a symbol of glory of the Raj, and considered Indians to be primitive as yet on the verge of civilization who deserved to be ruled in perpetuity by the British.

Испания (1915-1928)

Мадридте Лутиенстің жұмыстарын Испания Азамат соғысында ауыр зақымдалған неоклассикалық Лирия сарайының ішкі кеңістіктерінде көруге болады. Сарай бастапқыда 18 ғасырда Джеймс ФицДжеймс, Бервик герцогының біріншісі үшін салынған және оның ұрпақтарына қазірге дейін тиесілі. Альба герцогының он жетіншісі, Жакобо Фитц Джеймс Стюарт Лютенске сарайды қайта жаңартуды тапсырды. Герцог, Испанияның Сент-Джеймс сарайындағы елшісі қызметін атқарып жүргенде Лютенспен байланыс құрған болатын. 1915 және 1928 жылдар аралығында Лютенс Альба герцогының інісі, Пенаранда герцогының он сегізіншісі Эрнандо Фиц Джеймс Стюарт үшін жаңа сарайдың жобаларын да жасады. Егер салынған болса, Эль Гуадалперал сарайы Эдвин Лютенстің ең ірі жеке үйі болар еді.

Жеке өмір

Лютиенс 1897 жылғы 4 тамызда Гертфордширдегі Кнебворт қаласында Леди Эмили Бульвер Литонға (1874–1964) үйленді. Ол Эдиттің (құрметті әйелі Вильерс) және Үндістанның бұрынғы вице-королі, Литонның 1-ші графының үшінші қызы болды. Леди Эмили үйлену тойынан екі жыл бұрын Лютиенске ұсыныс жасаған, бірақ оның ата-анасы бұл некеге қарсы болды. Олардың некесі бастапқыда қанағаттандырмайтын болды, Леди Эмили теософияға, Шығыс діндеріне қызығушылық танытып, Джидду Кришнамуртиге рухани және философиялық жағынан тартылды. Олардың бес баласы болды:

Барбара Лютиенс (1898–1981), көлік министрі Эван Уоллестің (1892–1941) екінші әйелі. Роберт Лютиенс (1901–1971), интерьер дизайнері. 40-тан астам Marks & Spencer дүкені үшін фасады жобалады. Урсула Лютиенс (1904–1967), 3-ші виконт Ридлидің әйелі. Олар 4-ші виконт Ридлидің (1925–2012) және министр Николас Ридлидің (1929–1993) ата-анасы болды. Николас Ридли – Эдвин Лютиенстің биографы Джейн Ридлидің әкесі. (Агнес) Элизабет Лютиенс (1906–1983), белгілі композитор. Дирижер Эдвард Кларкпен екінші рет тұрмысқа шықты. (Эдит Пенелопа) Мэри Лютиенс (1908–1999), философ Джидду Кришнамурти туралы кітаптарымен танымал жазушы. Өмірінің соңғы жылдары Лютиенс бірнеше рет пневмониядан зардап шекті.

Өлім

1940-жылдардың басында оған қатерлі ісік диагнозы қойылды. Ол 1944 жылғы 1 қаңтарда қайтыс болды және солтүстік Лондондағы Голдерс Грин крематорийінде өртеліп, 1914–1916 жылдары осы крематорийде жобалаған Филипсон мавзолейінің жанына шаңы рақтанды. Оның күлі досы және әріптесі Уильям Кертис Грин салған ескерткіштің астындағы Санкт-Пол соборының жер астына жерленді.

Танылу және мұра

Лютенс 1921 жылы RIBA Royal алтын медалін, ал 1925 жылы Америка сәулетшілер институтының алтын медалін алды. 2015 жылдың қарашасында британ үкіметі Ұлыбританиядағы Лютенстің 44 Бірінші дүниежүзілік соғыс ескерткішінің барлығы – 43-і Англияда, 1-і Уэльсте – Historic England кеңесі бойынша тізімге енгізілгенін және осылайша заңмен қорғалатынын жариялады. Бұл тізімге соңғы қалған ескерткіш – Бакингемширдегі Gerrards Cross Memorial Building ескерткішін қосумен қатар, тағы он төрт ескерткіштің статусын жаңартуды қамтыды. Архитектура сыншысы Ян Найрн 1971 жылы «Англияның ғимараттары» сериясының Суррей томында Лютенстің Суррейдегі «шедеврлері» туралы жазды, сонымен қатар: «Лютенсте дарын мен алдамшылық өте жақын болған» деді. 1981 жылы Хейвард галереясында өткен Лютенс көрмесіне арналған каталогтың кіріспесінде архитектура жазушысы Колин Амери Лютенсті «біздің ең әдемі ауылдық үйлер мен бақтардың кейбірін салған адам» деп сипаттады. 2015 жылы мүсінші Стивен Кокс Лютенске арналған ескерткішті Лондонның Мейфэр қаласындағы Apple Tree Yard-та, Лютенс Нью-Делидің жобаларын дайындаған студиясының жанында орнатты.